Công nghệ lỗi thời trở lại: Xu hướng 'ngắt kết nối' và giảm thời gian nhìn màn hình

Những đồ công nghệ từng bị coi là lỗi thời đang được săn đón trở lại khi nhiều người muốn "ngắt kết nối", giảm thời gian nhìn màn hình.

Bước vào ga tàu điện ngầm ở thành phố New York, Tony Fadell, cựu kỹ sư Apple, bất ngờ thấy poster quảng cáo cho sản phẩm ông thiết kế hơn 20 năm trước. Tấm poster kích thước 1,5 x 1,2 m in hình máy nghe nhạc iPod Shuffle, thu hút người qua đường với cam kết "không cần nhìn màn hình".

Đầu những năm 2000, iPod thu hút sự chú ý lớn với lời giới thiệu giúp người dùng mang theo "1.000 bài hát trong túi". Tuy nhiên, điều này giờ không còn ấn tượng. Tại nhà ga nơi Fadell đứng, xung quanh có nhiều người đeo tai nghe Bluetooth không dây, truy cập kho nhạc trực tuyến trên điện thoại thông minh với hơn 100 triệu bài hát.

iPod Shuffle nhỏ tương đương tem thư, chủ yếu phát nhạc theo chế độ ngẫu nhiên và cung cấp rất ít tùy chỉnh so với ứng dụng phát nhạc trực tuyến ngày nay. Nhưng trong thế giới quá phụ thuộc vào màn hình và phải kết nối liên tục gây mệt mỏi, thiết bị từ quá khứ này lại thu hút nhiều người mua.

Joy Howard, Giám đốc marketing tại Back Market, nền tảng mua bán thiết bị tân trang trực tuyến, phụ trách poster quảng cáo iPod Shuffle mà Tony Fadell bắt gặp. Bà xác nhận nhu cầu mua thiết bị tưởng như lỗi thời này đang tăng.

Với thế hệ trẻ chưa từng biết đến thế giới không có mạng xã hội và smartphone, những thiết bị như tai nghe có dây, máy chơi game cổ điển, đĩa CD, máy ảnh kỹ thuật số nhỏ gọn, mang sức hút kỳ diệu. Họ đam mê trải nghiệm những thứ không cố "gây nghiện". Máy ảnh kiểu cũ không thể tải ảnh lên Instagram, game cổ điển không gây phiền toái với quảng cáo cờ bạc, iPod không tự động phát những bài mà thuật toán ấn định riêng cho từng người dùng.

Những thiết bị này được Howard gọi là "công nghệ chậm". Bà chia sẻ với Tech Crunch: "Công nghệ nhanh vốn tập trung vào loại bỏ 'lực cản'. Nhưng giờ đây, mọi người coi lực cản như một cách đặt giới hạn cho bản thân. Tôi rất ngạc nhiên khi thấy họ muốn đưa lực cản trở lại, coi đó là tính năng thay vì khuyết điểm".

Khảo sát của công ty nghiên cứu thị trường YouGov tại Mỹ cuối năm ngoái chỉ ra, 53% người trưởng thành muốn giảm thời gian sử dụng màn hình. Nhóm dưới 30 tuổi dành nhiều thời gian nhìn màn hình hơn nhóm lớn tuổi: lên giường với điện thoại bên cạnh, dùng điện thoại ngay khi thức dậy nhưng tin rằng nó đang ảnh hưởng tiêu cực đến thói quen ngủ cũng như khả năng tập trung.

Austin Murray, nhà sáng lập Jamdat, một trong những công ty game mobile đầu tiên trên thế giới, đang phát triển ứng dụng mang tên Moqa nhằm giúp người dùng giảm thời gian nhìn màn hình. Giống như khi giới thiệu game mobile cách đây hơn hai thập kỷ, ông cũng đối mặt với sự hoài nghi từ giới đầu tư khi trình bày về Moqa.

Về lý do phát triển ứng dụng chống lại chính xu hướng mình từng góp phần tạo ra, Murray chia sẻ, chứng kiến những gì xảy ra với các con và mọi người xung quanh khiến ông đau lòng. "Khi tất cả đều hành động giống nhau - sử dụng màn hình điện thoại trung bình khoảng 5 tiếng mỗi ngày, đó không phải vấn đề ý chí nữa mà là vấn đề thiết kế sản phẩm", ông giải thích.

Trong khi đó, để giảm thời gian tiếp xúc màn hình, nhà văn Dean Jamieson ở Brooklyn sáng tác bằng máy đánh chữ đời cũ mà bạn gái tặng nhân dịp sinh nhật năm ngoái. Jamieson thích cảm giác nhìn thấy chữ trên trang giấy, chỉnh sửa bằng tay trên giấy thay vì nhìn vào con trỏ nhấp nháy. "Quan trọng nhất là không có kết nối Internet. Khi cố gắng viết trên máy tính, tôi rất dễ sao nhãng và công việc bị gián đoạn", anh chia sẻ.

Theo Jamieson, nhiều người đang quay lại với đồ công nghệ cũ, bạn bè của anh cũng bắt đầu tích cực đọc sách, đến rạp chiếu phim thay vì dùng điện thoại. "Điều đó mang lại cảm giác giải phóng, thực sự dễ chịu và thoải mái", anh nói.

Trào lưu chuộng đồ "công nghệ chậm" được thể hiện qua dữ liệu mua sắm. Theo New York Post, năm 2025, nền tảng thương mại điện tử eBay ghi nhận "những tín hiệu mạnh mẽ cho thấy sự quan tâm ngày càng tăng với thiết bị âm nhạc cũ như iPod và công cụ nghe nhạc ngoại tuyến khác". Nền tảng này cho biết, từ khóa iPod được tìm kiếm trung bình hơn 1.300 lần mỗi giờ trên toàn cầu, mức giá cũng tăng 40-60%, tùy từng mẫu.

Khoảng một năm trước, Sonya Saydakova, nghiên cứu sinh tại Đại học New York, chuyển từ iPhone sang điện thoại nắp gập Nokia 2780 đơn giản. "Cảm giác được tách biệt và không cần lúc nào cũng online thật khó diễn tả", cô chia sẻ với New York Post.

Saydakova mua máy ảnh kỹ thuật số, máy nghe CD và hủy đăng ký ứng dụng nghe nhạc Spotify. Cô tích cực hỏi đường thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào Google Maps, và cho biết việc tương tác với mọi người trên đường giúp cuộc sống của cô trở nên phong phú. Sau khi giảm thời gian dùng màn hình, cô cảm thấy dễ tập trung hơn, bớt lo lắng, đồng thời tự do và hạnh phúc hơn.

Key Production, công ty chuyên sản xuất đĩa CD, ép đĩa than và sao chép đĩa CD tại Anh, cho biết đã tiến hành khảo sát hơn 2.000 người ở mọi lứa tuổi cuối năm ngoái. "Trong 12 tháng trước đó, Gen Z mua nhiều đĩa CD hơn so với tổng số người dùng thuộc các thế hệ khác cộng lại", CEO Neil Gibbons, nói với Guardian.

Tháng 4 năm ngoái, gần 30 năm sau khi ra mắt máy ảnh chụp lấy liền Instax, hãng Fujifilm công bố dòng máy này đã vượt mốc 100 triệu chiếc bán ra trên toàn cầu, đạt doanh số kỷ lục bốn năm liên tiếp. Jaron Schneider, tổng biên tập PetaPixel, tin rằng Gen Z và Gen Alpha yêu thích máy chụp ảnh lấy liền để thoát khỏi màn hình, nhìn lại thế giới trước khi số hóa như ngày nay. "Online liên tục rất mệt mỏi và nói thật không thú vị bằng những khoảnh khắc bên bạn bè", ông nhận xét.

Ngoài nhu cầu "ngắt kết nối", lý do khác khiến nhiều người mua thiết bị công nghệ cũ tân trang là sự gia tăng rác điện tử. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đây là loại rác thải rắn tăng nhanh nhất thế giới. Năm 2022, WHO ước tính có 62 triệu tấn rác điện tử thải ra trên toàn cầu, trong đó nhiều thiết bị như điện thoại và laptop cũ chứa chất độc hại như chì, thủy ngân.

"Tôi cảm thấy bất an về lượng rác mà con người tạo ra", Rachel Reich, một Gen Z Mỹ, nói. Tháng 5 năm ngoái, khi smartphone sắp hỏng, Reich quyết định chuyển sang dùng một thiết bị cũ hơn.

Theo người phát ngôn của eBay, thiết bị đã qua sử dụng và được tân trang là "lựa chọn thay thế phải chăng khi chi phí lưu trữ kỹ thuật số và các loại phí đăng ký ngày càng cao".