Dünyada gıda israfı alarmı: En fazla yiyecek çöpe atan ülkeler belli oldu

Dünya genelinde milyonlarca insan yeterli gıdaya ulaşamazken, üretilen yiyeceklerin önemli bir bölümü tüketilmeden çöpe gidiyor.

BM verilerine göre, tüketicilere sunulan gıdaların yaklaşık beşte biri israf ediliyor.

Al Jazeera'nin 16 Ekim Dünya Gıda Günü kapsamında yayımladığı araştırmaya göre, 2025 yılında dünya nüfusunun yüzde 7,8'ine karşılık gelen yaklaşık 645 milyon insan açlıkla karşı karşıya kaldı.

BM Gıda ve Tarım Örgütü'nün (FAO) verileri, küresel açlığın son üç yıldır gerilemesine rağmen Covid-19 salgını öncesindeki seviyelere henüz dönülemediğini gösterdi.

BM'nin 2026 Dünya Gıda Güvenliği ve Beslenme Durumu Raporu'na göre, 2022 yılında dünya nüfusunun yüzde 8,6'sı açlıkla karşı karşıyayken bu oran 2024'te yüzde 8,1'e, 2025'te ise yüzde 7,8'e geriledi.

Ancak açlık çeken kişi sayısı, 2019 yılına kıyasla yaklaşık 61 milyon daha yüksek seviyede bulunuyor.

Veriler, küresel ölçekte sınırlı bir iyileşme yaşanmasına rağmen yüz milyonlarca insanın yeterli ve düzenli beslenme imkânına sahip olmadığını ortaya koyuyor.

Dünyada açlıkla mücadele eden insan sayısının en yüksek olduğu bölge Afrika olarak öne çıkıyor.

2025 yılında Afrika'da yaklaşık 309 milyon insanın yetersiz beslendiği tahmin ediliyor. Bu rakam, kıtadaki her beş kişiden birinin açlıkla karşı karşıya olduğunu gösteriyor.

Asya'da yaklaşık 292 milyon kişi, Latin Amerika ve Karayipler'de ise 32 milyon kişi açlık çekiyor.

2026 Küresel Açlık Endeksi'ne göre, açlık sorununun en ağır yaşandığı ülkeler arasında Somali, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Çad ve Madagaskar bulunuyor.

122 ülkenin değerlendirildiği endekste Somali, açlık göstergelerinin en olumsuz olduğu ülke olarak öne çıkıyor.

Sudan, Güney Sudan, Burundi ve Yemen de açlık durumunun alarm verici düzeyde olduğu ülkeler arasında yer alıyor.

Ancak çatışmalar ve veri eksiklikleri nedeniyle bu ülkeler için kesin endeks puanları hesaplanamadı.

Dünyanın bir bölümünde milyonlarca insan açlıkla mücadele ederken, diğer yandan üretilen gıdanın önemli bir kısmı tüketilmeden kaybediliyor.

FAO'ya göre, küresel gıda üretiminin yaklaşık yüzde 13'ü hasattan sonra, marketlere ulaşmadan önce depolama, taşıma ve işleme süreçlerinde kaybediliyor.

Birleşmiş Milletler Çevre Programı'nın (UNEP) verilerine göre ise 2022 yılında tüketicilere sunulan yaklaşık 1,05 milyar ton gıda israf edildi.

Bu miktar, her biri 20 ton yük taşıyan yaklaşık 52,5 milyon kamyon dolusu yiyeceğe karşılık geliyor.

Küresel gıda israfının en büyük bölümünden haneler sorumlu. BM verilerine göre, tüketici düzeyindeki gıda israfının yüzde 60'ı evlerde, yüzde 28'i restoranlar ve diğer yemek hizmeti işletmelerinde, yüzde 12'si ise perakende satış noktalarında gerçekleşiyor.

Küresel ortalamaya göre kişi başına yılda yaklaşık 132 kilogram gıda israf ediliyor. Bunun yaklaşık 79 kilogramı doğrudan evlerde çöpe atılıyor.

BM'nin kişi başına düşen gıda israfı tahminlerine göre, Maldivler yıllık yaklaşık 260 kilogramla ilk sırada yer alıyor.

Bu miktar, küresel kişi başına ortalamanın yaklaşık iki katına karşılık geliyor. Maldivler'i Suriye, Dominik Cumhuriyeti, Seyşeller, Meksika ve Tunus izliyor. Bu ülkelerde kişi başına yıllık gıda israfı 210 kilogramın üzerinde bulunuyor.

İspanya ise kişi başına yaklaşık 39 kilogram veya daha düşük yıllık gıda israfı tahminiyle en düşük seviyelerin görüldüğü ülkeler arasında yer alıyor.

BM verilerine göre, gıda kaybı ve israfının küresel ekonomiye yıllık maliyeti 1 trilyon doların üzerinde. İsraf edilen yiyeceklerle birlikte üretimde kullanılan su, enerji, iş gücü ve tarım arazileri de boşa harcanıyor.

Yaklaşık 1,4 milyar hektarlık tarım arazisinin, hiçbir zaman tüketilmeyen gıdaların üretimi için kullanıldığı tahmin ediliyor. Bu alan, dünyadaki toplam tarım arazilerinin yaklaşık yüzde 28'ine karşılık geliyor.

Gıda kaybı ve israfı, küresel sera gazı emisyonlarının da yaklaşık yüzde 8 ila 10'undan sorumlu tutuluyor. Özellikle çöplüklerde çürüyen gıdaların açığa çıkardığı metan gazı, iklim değişikliğini hızlandıran unsurlar arasında bulunuyor.

BM Gıda ve Tarım Örgütü, evlerde gıda israfının azaltılması için tüketim alışkanlıklarının değiştirilmesi gerektiğini belirtiyor. Uzmanların önerileri arasında alışverişe çıkmadan önce ihtiyaç listesi hazırlanması, yiyeceklerin uygun koşullarda saklanması, son tüketim tarihlerinin kontrol edilmesi ve artan yemeklerin değerlendirilmesi bulunuyor.

Ayrıca dondurucuların kullanılması, porsiyonların ihtiyaca göre ayarlanması ve daha önce satın alınan ürünlerin öncelikle tüketilmesi de gıda israfını azaltabilecek yöntemler arasında gösteriliyor.

Her yıl 16 Ekim'de kutlanan Dünya Gıda Günü, 1945 yılında FAO'nun kuruluşunun yıl dönümünde açlık ve gıda güvenliği konularına dikkat çekmek amacıyla düzenleniyor.

2026 yılının teması ise "Bugün yenilik yap, yarını besle" olarak belirlendi.

BM, gıda üretiminin artırılmasının yanı sıra mevcut kaynakların daha verimli kullanılması ve israfın azaltılmasının küresel açlıkla mücadelede kritik önem taşıdığını vurguluyor.