İsrail'in Falkland Savaşı sırasında Arjantin'e silah satışı, İngiltere ile gerilimi yeniden gündeme getirdi

Derleyen: Oğuzcan Atış / Milliyet.com.tr – İngiltere ve İsrail arasındaki tansiyon Londra'da yaklaşık 1 ay önce göreve gelen Andy Burnham hükümetinin İsrail'e yönelik eleştirilerinin ardından giderek yükseliyor. İngiltere Dışişleri Bakanı Ed Miliband'ın geçtiğimiz günlerde parlamentoda yaptığı konuşmada İsrailli yerleşimcilerin Filistinlilere yönelik saldırılarını sert bir dille kınamış ve İngiltere’nin İsrail politikasında “kapsamlı bir değişikliğe” gideceğini açıklamıştı. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ise bu açıklamanın ardından İngiltere'yi "Britanya İslam Cumhuriyeti" olarak nitelendirdi. Karşılıklı açıklamalar, Binyamin Netanyahu'nun oğlu Yair Netanyahu'nun gerilime yönelik söylemlerinin ardından Arjantin ve İngiltere arasındaki Falkland Adaları sorununa kadar uzandı. Yair Netanyahu, Falkland Adaları'nın İngiltere'ye değil Arjantin'e ait olduğunu öne sürdü.

Halihazırda İngiltere idaresinde olan Falkland adaları Atlantik Okyanusu'nun güneyinde Arjantin açıklarında bulunuyor

Yair Netanyahu'nun İsrail hükümetinde bir görevi bulunmuyor. Ancak Falkland Adaları'na yönelik çıkışının ABD Başkanı Donald Trump'ın İngiltere'yi benzer bir çıkışla hedef aldığı döneme denk gelmesi dikkat çekiyor. Trump, geçtiğimiz günlerde yaptığı açıklamada Birleşik Krallık’ın Falkland Adaları üzerindeki egemenliğine ilişkin ABD’nin mevcut tutumunu gözden geçirebileceğini açıklamıştı. Trump'ın bu açıklamasının ardından konuşan Arjantin Devlet Başkanı Javier Milei, yaptığı ulusa sesleniş konuşmasında Falkland Adaları'na yakın yerlerde petrol çıkaran şirketlere ekonomik yaptırımlar uygulayacağı uyarısını yaparak İngiltere ile gerilimi tırmandırdı. Milei "değişim rüzgarlarının" Arjantin'in adalardaki hak iddiasını desteklediğini ve ABD'nin bu konudaki tarafsızlık tutumunu gözden geçirebileceğine dair işaretlerin de bu savı güçlendirdiğini söyledi.

İNGİLTERE VE İSRAİL ARASINDAKİ 'GİZLİ ÇATIŞMA'

Güney Atlantik'te bulunan Falkland Takımadaları günümüzde yaklaşık 3 bin 600 kişilik bir nüfusa sahip. Üzerinde yaşayanların büyük bölümü adaların İngiliz yönetiminde olmasını destekliyor olmasına rağmen bölge Arjantin ve İngiltere arasında zaman zaman hâlâ devam eden ve temelleri 19. yüzyıla dayanan tartışmalara sebep oluyor. Bu gerilimin zirve yaptığı dönem ise 1980'li yıllar olarak biliniyor. İngiltere’nin 1833 yılında adadaki Arjantin garnizonunu zorla çıkartarak idareyi ele geçirmesiyle başlayan kriz, 1982 yılında savaşa dönüştü. O dönemde Arjantin’de darbeyle başa geçen askeri cunta, Arjantin iç siyasetteki sıkıntıları unutturmak amacıyla adaları işgal etti ve gerilim yerini savaşa bıraktı. Dönemin İngiltere Başbakanı Margaret Thatcher’ın binlerce kilometre öteye donanma göndermesiyle başlayan ve 74 gün süren kanlı savaşın ardından İngiltere adalarda kontrolü yeniden sağladı.

Falkland savaşı sırasında görev alan ve İngiliz ordusuna ait olan Harrier savaş uçakları

Yair Netanyahu'nun Falkland Adaları konusunda son dönemde İngiltere'ye yönelik alaycı tavrı bir çok kişi için beklenmedik bir çıkış olsa da bu durum tam da Falkland Savaşı sırasında geçmişten bu yana çoğu zaman yakın ilişkilere sahip İngiltere ve İsrail arasında unutulmaya yüz tutmuş bir gerilime uzanıyor. Bu gerilimin temellerinde ise İsrail'in 1980'lerde Falkland Savaşı sırasında Arjantin'i İngiltere'ye karşı silahlandırması yatıyor.

Yaklaşık on yıl önce, gizliliği kaldırılan İngiliz hükümet belgeleri, Falkland Savaşı sırasında İsrail'in Arjantin'e gizlice Skyhawk jetleri de dahil olmak üzere çok sayıda silah sistemi sattığını ortaya çıkardı. İsrail'in Arjantin'e sağladığı silahlar, adaların çevresinde bulunan İngiliz birliklerini bombalamak için kullanıldı ve yapılan saldırılar 48 askerin ölümüne, 4 İngiliz savaş gemisinin de batırılmasına neden oldu. İsrail hükümeti savaş sırasında Arjantin’e silah sağladığı yönündeki iddiaları sürekli yalanlamış olsa da İngiliz yetkililer, İsrail’in gizlice yaptığı bu silah satışlarını kanıtlayan belgeleri medyaya sızdırarak kamuoyunu bilgilendirdi.

'GÖZÜMÜZÜ BOYAMAK İÇİN BÜYÜK ÇABA VERİYORLAR'

İsrail'in Falkland Savaşı sırasında Arjantin'e gerçekleştirdiği silah sevkiyatı, yine bir başka Güney Amerika ülkesi olan Peru üzerinden yapılan kargo uçuşlarıyla gerçekleşti. Arjantinli gazeteci Hernan Dobry'nin 2011 yılında yazdığı bir kitapta yer alan bu bilgiye ek olarak İsrail o dönemde Arjantin'e savaş uçakları dışında havadan havaya füzeler, tanksavar mayınları, havan topları, makineli tüfekler ve savaş uçaklarının menzilini uzatmak için ek yakıt tankları sattı. Tüm kalemler toplandığında İsrail, İngiltere'yle savaştığı sırada Arjantin'e yaklaşık 1 milyar dolar değerinde silah sattı.

Skyhawk savaş uçağı haberin Devamı

İsrail hükümeti Arjantin'i silahlandırdığı iddialarını defalarca reddetti; bu da İngiliz Dışişleri Bakanlığı'nın İsrail'in eylemleriyle ilgili keşfettiği ayrıntıları İngiliz basınına sızdırmasına yol açtı. Sızdırılan belgelerde Arjantin'in İsrail Havacılık Sanayii (IAI) şirketine ödeme yapmak için Panama'daki bir aracı kanalıyla İsviçre bankası Credit Suisse'e gizlice para transfer etmeye çalıştığı açıkça görünüyordu.

O dönemde İngiltere'nin Tel Aviv Büyükelçisi olan Patrick Moverly, İsrail'in Arjantin'e silah sağladığı bilgisi üzerine "İsrail hükümeti gözümüzü boyamak için devasa bir çaba sarf ediyor" şeklinde konuştu. Bir başka İngiliz yetkili ise "İsrailliler görünüşe göre Arjantin'e uçak gönderiyor, bir yandan da bizi sürekli inkârlarla geçiştiriyorlar." demişti.

İNGİLTERE'NİN ORTA DOĞU POLİTİKASINA ARJANTİN'LE CEVAP VERDİLER

İsrail'in İngiltere ile savaşta olduğu dönemde Arjantin'i silahlandırmasının altında birden fazla neden bulunuyordu. İsrailli yetkililer, o dönemde İsrail'de gelişmekte olan silah sanayisinin dünya genelinde yeni pazarlara açılmasını istiyordu ve Latin Amerika'daki silah pazarına bu bölgede savaşta olan bir ülkeye satış yaparak girmek iyi bir başlangıç olabilirdi. Bu adım aynı zamanda o dönemde İsrail'e silah ambargosu uygulayan İngiltere'ye de bir cevap niteliği taşıyabilirdi. Dönemin İsrail Başbakanı Menachem Begin de geçmişte çok sayıda İngiliz askerinin死亡ına sebep olan Irgun Zvai Leumi örgütünün üst düzey isimlerinden birisi olduğu için İngiltere'ye karşı özellikle gergin bir tavır içindeydi.

Falkland savaşı sırasında Arjantin askerleri

Tüm bunlara ek olarak İngiltere'nin mevcut Orta Doğu politikası da Tel Aviv'i rahatsız ediyordu. İsrail 1982'de Lübnan'ı işgal ettiğinde, İngiltere Başbakanı Margaret Thatcher ABD Başkanı Ronald Reagan'a dengeli bir politika izlenmesi gerektiğini söylemiş ve İsrail'e verilecek sınırsız desteğin Arap dünyasında tepkilere yol açacağı konusunda uyarıda bulunmuştu. Thatcher, yaşananların ardından İsrail'e yönelik 1994 yılına kadar sürecek bir silah ambargosu uygulanması yönünde karar alarak İngiltere'nin yaşananlardan rahatsız olduğunu ifade etmişti. Bu gelişmeler üzerine Begin liderliğindeki İsrail hükümeti, Arjantin'e silah satarak İngiltere'ye cevap vermeyi hedefledi. İsrailliler bu hamleyle, Londra'yı hem silah ambargosunu kaldırmaya hem de Arap ülkelerine silah satışını durdurmaya zorlayabileceğini düşünüyordu. Ancak bu hesap tutmadı. Thatcher yönetimi geri adım atmadığı gibi, İsrail'in işgal altındaki Filistin topraklarında kurduğu yasa dışı yerleşimleri sert bir dille kınayan Venedik Deklarasyonu'nu imzalayarak tutumunu daha da sertleştirdi ve iki ülke arasındaki ilişkiler yaşananlar sebebiyle uzun süre sorunlu bir halde devam etti.