Não bộ con người phát triển tới bao nhiêu tuổi và ảnh hưởng của lão hóa đến trí nhớ

Não thay đổi mạnh nhất trong thời thơ ấu và tuổi vị thành niên, nhưng quá trình hoàn thiện các kết nối thần kinh vẫn tiếp tục sang tuổi trưởng thành. Cụ thể sau tuổi 20, não vẫn tiếp tục phát triển và hoàn thiện.

Ở trẻ nhỏ, não phát triển rất nhanh về cấu trúc và kết nối thần kinh. Các kết nối giữa tế bào thần kinh hình thành với số lượng lớn, sau đó những kết nối ít được sử dụng sẽ dần bị loại bỏ, còn kết nối hoạt động thường xuyên được củng cố. Quá trình này giúp các mạng lưới thần kinh chuyên biệt, hiệu quả hơn.

Đến tuổi vị thành niên, não tiếp tục tái tổ chức. Vỏ não trước trán - vùng liên quan đến lập kế hoạch, kiểm soát xung động, đánh giá hậu quả và ra quyết định - thuộc nhóm trưởng thành muộn. Quá trình myelin hóa, tinh chỉnh kết nối giữa các vùng não cũng tiếp tục.

Ở tuổi 5-32, chất trắng vẫn tiếp tục tăng, trong khi chất xám giảm dần khi các kết nối thần kinh được tinh chỉnh và hoàn thiện. Chất trắng đạt đỉnh trung bình gần 29 tuổi, như vậy một số quá trình phát triển và hoàn thiện vẫn kéo dài sau tuổi 25.

Khi đến giai đoạn trung niên và tuổi cao, các thay đổi liên quan đến lão hóa bắt đầu rõ hơn. Tuy nhiên, số lượng nơron vỏ não vẫn tương đối ổn định trong độ tuổi lão hóa. Những thay đổi đáng chú ý hơn nằm ở cấu trúc nơron, synapse, myelin, chất trắng và hoạt động của các mạng lưới thần kinh.

Ở người có nhận thức bình thường, thể tích vỏ não có thể giảm khoảng 0,4% mỗi năm trong giai đoạn 40-80 tuổi. Riêng hồi hải mã, vùng não đóng vai trò quan trọng đối với trí nhớ, mức giảm tăng khoảng 0,3-0,7% mỗi năm ở tuổi 40-80.

Lão hóa cũng ảnh hưởng đến chất trắng và myelin. Một số vùng não vẫn tiếp tục hoàn thiện myelin đến khoảng 40-50 tuổi. Quá trình mất myelin có xu hướng tăng từ khoảng 60 tuổi trở đi. Những thay đổi này góp phần làm tốc độ xử lý thông tin và một số chức năng nhận thức chậm hơn khi già đi. Như vậy, não phát triển mạnh về cấu trúc, tiếp tục hoàn thiện qua tuổi vị thành niên và đầu tuổi trưởng thành. Sau đó, sẽ trải qua quá trình lão hóa dần theo tuổi.

Để bảo vệ não bộ, tăng cường khả năng ghi nhớ, tập trung và phòng ngừa các bệnh thoái hóa thần kinh như Alzheimer, Parkinson, bạn nên ngủ đủ giấc, có thể bổ sung thường xuyên tinh chất blueberry giàu anthocyanin và pterostilbene kết hợp ginkgo biloba (bạch quả). Tinh chất này có thể sử dụng cho trẻ từ 12 tuổi trở lên, góp phần chăm sóc, bảo vệ não bộ ngay từ giai đoạn phát triển.

Bác sĩ Hoàng Quyết Tiến

Trung tâm Thông tin Y khoa

Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM