Nhiều học sinh chọn trường đại học theo danh tiếng, bỏ qua sự phù hợp

Nhiều học sinh chọn trường đại học theo danh tiếng, điểm chuẩn, bỏ qua sự phù hợp giữa định hướng đào tạo, năng lực, tính cách và cơ hội thực hành.

Sai lầm này được ThS.LS Trịnh Hữu Chung, Phó hiệu trưởng trường Đại học Gia Định (GDU), nhấn mạnh sau nhiều quan sát. Theo ông, trong mỗi mùa tuyển sinh, kịch bản quen thuộc này vẫn lặp lại ở nhiều gia đình. Học sinh lựa chọn một trường thuộc nhóm đầu dựa trên điểm số hoặc danh tiếng, sau đó, cố gắng nộp hồ sơ vào bất kỳ ngành nào, miễn đủ điểm trúng tuyển.

Ông cho rằng cách lựa chọn này khiến không ít sinh viên rơi vào trạng thái khủng hoảng, chán nản chỉ sau một đến hai năm học, bởi chương trình đào tạo quá nặng về học thuật, không phù hợp với năng lực cũng như tính cách của bản thân.

Theo ông Chung, một trong những sai lầm phổ biến hiện nay là quan niệm trường có điểm chuẩn cao hay danh tiếng đồng nghĩa sẽ phù hợp với mọi học sinh. Trong khi đó, giáo dục đại học được xây dựng theo hai định hướng rõ rệt là nghiên cứu và ứng dụng.

Trong đó, đại học định hướng nghiên cứu tập trung vào nền tảng học thuật, đào sâu lý thuyết và phát triển năng lực nghiên cứu chuyên sâu. Ngược lại, đại học định hướng ứng dụng chú trọng kỹ năng nghề nghiệp, thực hành và khả năng thích nghi với môi trường làm việc thực tế.

Ông đánh giá việc "ép" con vào một ngôi trường không phù hợp với năng lực và thiên hướng giống như "bắt một chú cá phải học leo cây". Do đó, phụ huynh trước hết cần hiểu rõ con mình thuộc nhóm năng lực nào.

"Mô hình đại học định hướng nghiên cứu sẽ phù hợp với những học sinh có thiên hướng tư duy học thuật sâu, đam mê khám phá lý thuyết và có mục tiêu làm việc trong các viện nghiên cứu, các ngành đặc thù như khoa học cơ bản, y sinh hay quản lý vĩ mô", ông Chung nói thêm.

Ở chiều ngược lại, ông Chung nhận định có một nhóm học sinh hoàn toàn khác, năng động, hướng ngoại, thích va chạm thực tế và mong muốn sớm tự lập.

"Với những em này, một môi trường đào tạo mang tính 'thực chiến' cao sẽ phù hợp hơn. Các em không chỉ học lý thuyết trong giảng đường, mà còn cần được tiếp cận doanh nghiệp, dự án thật, công việc thật ngay từ sớm để tích lũy kỹ năng và hình thành phản xạ nghề nghiệp", ông chia sẻ.

Ông Chung nhận định đây cũng là xu hướng dịch chuyển rõ nét trong vài năm gần đây, khi nhiều phụ huynh dần bớt đặt nặng yếu tố danh tiếng để quay về những giá trị thực chất của quá trình đào tạo.

Ngoài ra, nếu phụ huynh và học sinh chưa dành đủ thời gian tìm hiểu chương trình đào tạo, phương pháp giảng dạy hay cơ hội thực hành của sinh viên, gia đình có thể bỏ lỡ những yếu tố vốn quyết định khả năng làm việc sau tốt nghiệp.

Ông đưa ví dụ về ngành Truyền thông đa phương tiện tại trường Đại học Gia Định. Sinh viên học lý thuyết về truyền thông, quảng cáo hay sản xuất nội dung, đồng thời, tiếp cận trực tiếp với studio, tham gia các dự án truyền thông thực tế, học cách xây dựng chiến dịch, sản xuất sản phẩm số, vận hành nền tảng mạng xã hội và làm việc nhóm theo mô hình doanh nghiệp.

"Nếu chỉ học lý thuyết, không cọ xát, sinh viên sẽ mất rất nhiều thời gian để thích nghi sau khi ra trường. Chúng tôi muốn các em có trải nghiệm nghề nghiệp càng sớm càng tốt để hiểu rõ mình hợp hay không hợp với công việc đó", ông nhấn mạnh.

Theo đó, việc tìm hiểu kỹ chương trình học, tỷ lệ thực hành, mạng lưới doanh nghiệp liên kết và đầu ra việc làm quan trọng ngang với việc lựa chọn ngành học.

Phó hiệu trưởng trường Đại học Gia Định khẳng định, trước tốc độ thay đổi nhanh của công nghệ, các trường đại học cũng buộc phải thay đổi phương thức đào tạo. Vì vậy, GDU đang đẩy mạnh mô hình đào tạo ứng dụng, tập trung vào những lĩnh vực được đánh giá có khả năng thích ứng tốt trước sự phát triển của AI như sức khỏe, logistics và quản lý chuỗi cung ứng, khoa học dữ liệu, an ninh mạng hay kinh tế vận tải.

Để tăng tính thực tiễn, đơn vị đầu tư hệ thống cơ sở vật chất mô phỏng hiện đại cùng các chương trình thực tập, thực tế để sinh viên có cơ hội trải nghiệm nghề nghiệp ngay trong quá trình học. Trong đó, ở ngành nha khoa, sinh viên được tiếp cận công nghệ mô phỏng Planmeca Compact iSim và SIMtoCARE từ khi còn trên ghế nhà trường. Cách tiếp cận này nhằm giúp rút ngắn khoảng cách giữa lý thuyết và thực tế, đồng thời, hình thành kỹ năng nghề nghiệp sớm hơn cho người học.

Bên cạnh đó, trường Đại học Gia Định cũng tăng cường kết nối với doanh nghiệp và liên tục cập nhật công nghệ mới nhằm giúp sinh viên nâng cao khả năng thích ứng sau tốt nghiệp.

Ông Chung cho biết, trong bối cảnh hiện nay, không có ngành nghề nào là "an toàn tuyệt đối". Những lĩnh vực có khả năng thích ứng cao, gắn với nhu cầu thực tiễn và phục vụ trực tiếp cho đời sống xã hội vẫn sẽ duy trì cơ hội phát triển lâu dài.

"Nhà trường không chỉ dạy cái thị trường cần hôm nay, mà phải trang bị cho sinh viên năng lực tự học để họ có thể tự nâng cấp bản thân trong 5 hay 10 năm tới", ông nói thêm.

Trong mùa tuyển sinh 2026, trường Đại học Gia Định xét tuyển 54 ngành và chuyên ngành với mức học phí từ 1 đến 1,4 triệu đồng một tín chỉ, tương đương nhiều trường đại học công lập.