Zmiana jest efektem rozporządzenia Ministra Cyfryzacji z 22 maja 2026 roku, zmieniającego wzory dokumentów wydawanych w związku z rejestracją stanu cywilnego. Akt został opublikowany w Dzienniku Ustaw 22 maja, a zgodnie z jego przepisami wchodzi w życie 23 sierpnia.
Wprowadzenie nowych wzorów dokumentów ma znaczenie przede wszystkim praktyczne. Dotychczasowe formularze były oparte na rubrykach dotyczących „danych kobiety” i „danych mężczyzny”. Od teraz przewidziano trzy warianty: kobieta i mężczyzna, kobieta i kobieta oraz mężczyzna i mężczyzna. Zmienione wzory mają również zawierać informację, że akt małżeństwa został sporządzony na podstawie transkrypcji zagranicznego dokumentu.
Każdy urząd ma przyjąć wniosek
Zgodnie z interpretacją przedstawianą przez Ministerstwo Cyfryzacji nowe przepisy oznaczają, że transkrypcji zagranicznego aktu małżeństwa pary jednopłciowej będzie można dokonać w każdym urzędzie stanu cywilnego w Polsce. Minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski mówił wcześniej, że po wejściu rozporządzenia w życie „każda para jednopłciowa, która zawarła związek małżeński za granicą, będzie mogła dokonać legalnej transkrypcji tego dokumentu w Polsce”. Ważne jest przy tym rozróżnienie między przyjęciem wniosku a jego rozstrzygnięciem.
Nie jest rolą urzędnika decydowanie, czy wniosek przyjmie, czy nie przyjmie. Każdy wniosek powinien zostać przyjęty i dopiero na podstawie analizy prawnej i stwierdzenia, czy ten wniosek zawiera braki formalne, można ewentualnie taki wniosek uznać za niekompletny albo wydać decyzję negatywną – tłumaczy RMF FM adwokat Mateusz Wąsik z kancelarii KMA.
Jak dodaje prawnik, zniechęcanie obywatela do złożenia wniosku również może być problemem.
Działanie w postaci zniechęcania podatnika czy też obywatela do tego, by złożył taki wniosek, jest działaniem niezgodnym z prawem – podkreśla Wąsik.
Jeżeli kierownik USC odmówi transkrypcji, musi wydać decyzję i ją uzasadnić. Taka decyzja może następnie zostać zaskarżona, a sprawa może trafić do sądu administracyjnego.
Transkrypcja „umożliwia formalne ujawnienie istniejącego stanu cywilnego”
Adwokat Wąsik zwraca uwagę, że transkrypcja nie oznacza sama w sobie wprowadzenia do polskiego prawa instytucji małżeństwa osób tej samej płci.
Transkrypcja zagranicznego małżeństwa jednopłciowego do polskich ksiąg stanu cywilnego umożliwia formalne ujawnienie istniejącego stanu cywilnego obywateli i odzwierciedla fakt, że te dwie osoby zawarły małżeństwo zgodnie z prawem innego państwa, a to z kolei powoduje i ułatwia korzystanie z praw oraz obowiązków wynikających właśnie z pozostawania w tym związku małżeńskim – wyjaśnia prawnik.
To rozróżnienie jest istotne również w świetle orzecznictwa. Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 7 maja 2026 roku uznał, że transkrypcja zagranicznego aktu małżeństwa osób tej samej płci nie jest sprzeczna z podstawowymi zasadami porządku prawnego RP. NSA wskazał przy tym na konieczność uwzględniania m.in. art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Jednocześnie podkreślił, że sama transkrypcja nie oznacza wprowadzenia do polskiego porządku prawnego instytucji małżeństwa jednopłciowego.
Zakopane zapowiada odmowę
Nowe przepisy nie kończą jednak sporu prawnego. Jednym z najbardziej wyrazistych przykładów jest Zakopane. Burmistrz miasta Łukasz Filipowicz zapowiedział, że tamtejszy urząd nie będzie dokonywał transkrypcji zagranicznych aktów małżeństw osób tej samej płci.
Według naszej interpretacji transkrypcja może dotyczyć faktycznie zagranicznych aktów, natomiast małżeństw kobiety mężczyzny, a nie małżeństw jednopłciowych. I tutaj stoimy na stanowisku, że jest to nadal niezgodne z obowiązującymi przepisami – mówił Filipowicz.
Prawnik Mateusz Wąsik ocenia taką zapowiedź jako naruszenie obowiązujących zasad postępowania administracyjnego. W jego ocenie urzędnik powinien przede wszystkim przyjąć wniosek, a następnie dokonać jego prawnej oceny.
Transkrypcja aktów małżeństw jednopłciowych w Polsce. Spór o konstytucję
Wokół nowych przepisów trwa również spór polityczny. Część opozycji twierdzi, że transkrypcja zagranicznych aktów małżeństw jednopłciowych jest sprzeczna z Konstytucją. Podobne stanowisko prezentuje Kancelaria Prezydenta. Rzecznik prezydenta Rafał Laśkiewicz wskazał na art. 18 Konstytucji.
Nie można poprzez rozporządzenie wpływać, ingerować w te przepisy prawa, które wprost łamią polską konstytucję – mówił, wskazując na konstytucyjną ochronę małżeństwa jako związku kobiety i mężczyzny.
Na te słowa odpowiadała posłanka Koalicji Obywatelskiej Dorota Łoboda.
Rzecznik pana prezydenta stoi na stanowisku, że osoby LGBT nie powinny mieć w Polsce żadnych praw. Ja na miejscu kancelarii pana prezydenta milczałabym w tej sprawie, bo mają już niestety na sumieniu zawetowanie ustawy o statusie osoby najbliższej – stwierdziła.
Strona rządowa podkreśla natomiast, że urzędnicy administracji publicznej są zobowiązani do stosowania obowiązujących przepisów. To odpowiedź m.in. na deklaracje części samorządowców, którzy zapowiadają odmowę transkrypcji.
Jest też orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego
Sprawę dodatkowo komplikuje fakt, że 28 lipca 2026 roku Trybunał Konstytucyjny wydał orzeczenie dotyczące rozporządzenia. TK uznał za niekonstytucyjne rozwiązanie pozwalające na transkrypcję zagranicznych aktów małżeństw jednopłciowych. Uzasadniając rozstrzygnięcie, sędzia TK Stanisław Piotrowicz powiedział, że transkrypcja może dotyczyć wyłącznie małżeństwa odpowiadającego konstytucyjnej zasadzie heteroseksualności, czyli związku kobiety i mężczyczyzny.
Rząd kwestionuje jednak moc tego rozstrzygnięcia. Rzecznik rządu Adam Szłapka oceniał, że ze względu na wadliwość składów Trybunału trudno traktować przedstawiony komunikat jako prawnie skuteczne orzeczenie. W efekcie 23 sierpnia w życie weszło rozporządzenie, które przewiduje nowe wzory dokumentów, podczas gdy jednocześnie istnieje spór co do konstytucyjności tych regulacji. To właśnie ta kolizja może w najbliższych miesiącach prowadzić do kolejnych postępowań sądowych.
Co to oznacza dla par?
Dla par jednopłciowych, które zawarły małżeństwo za granicą, najważniejsza zmiana jest praktyczna: od wejścia w życie nowych przepisów mogą wystąpić o transkrypcję zagranicznego aktu małżeństwa w polskim USC, a urząd powinien taki wniosek przyjąć.
Transkrypcja pozwala wpisać zagraniczny dokument do polskiego rejestru stanu cywilnego i uzyskać polski odpis aktu. Może to ułatwiać wykazywanie stanu cywilnego przed polskimi instytucjami. Nie oznacza natomiast automatycznie, że wszystkie prawa i obowiązki związane z małżeństwem zawartym w Polsce są identyczne z tymi, które wynikają z małżeństwa zawartego na podstawie polskiego prawa. Sam NSA wyraźnie zaznaczał, że zakres skutków prawnych transkrypcji w poszczególnych dziedzinach prawa jest odrębnym zagadnieniem.
W praktyce pierwszym testem nowych przepisów będą najbliższe dni. Z jednej strony mamy nowe, obowiązujące od 23 sierpnia wzory dokumentów i stanowisko rządu, że wszystkie USC powinny je stosować. Z drugiej - sprzeczne stanowisko części samorządów oraz lipcowe rozstrzygnięcie TK. Jeśli któryś z urzędów odmówi transkrypcji, ostatecznie to sąd administracyjny może zostać postawiony przed koniecznością rozstrzygnięcia, jak pogodzić te sprzeczne stanowiska.
