Các series phim quay màn hình dọc - mỗi tập chưa đến hai phút - thu hút hàng triệu lượt xem, khiến các hãng phim Hollywood chạy đua sản xuất.
Theo Reuters, vào khoảng năm 2024, cựu nhà sản xuất âm nhạc Craig Williams, cựu nhà sản xuất âm nhạc của Death Row Records, mở một cơ sở sản xuất trong nhà kho được cải tạo ở trung tâm Los Angeles. Ông dự định cho thuê địa điểm để quay video ca nhạc, nhưng sau đó phần lớn trường quay được dành cho một loại hình khác: phim ngắn nhiều tập quay dọc, mỗi tập chỉ khoảng hai phút, hướng đến khán giả xem trên điện thoại.
"Các dự án phim ngắn liên tục được đặt hàng. Sau một năm, lịch làm việc của tôi kín mít. Tôi nghĩ mình phải xây thêm một cơ sở nữa", Williams nói.
Hiện ông vận hành ba cơ sở sản xuất mang tên Vertical World Studios, chuyên phục vụ dòng phim ngắn có tiết tấu nhanh, nhiều cao trào. Các địa điểm được trang bị những bối cảnh cố định như phòng bệnh, đồn cảnh sát, phòng xử án, hộp đêm. Williams mua lại nhiều bối cảnh với giá thanh lý từ các hãng phim lớn như Sony Pictures và Paramount.
Sự phát triển của phim ngắn diễn ra trong lúc Hollywood thu hẹp quy mô. Các thương vụ sáp nhập giữa các tập đoàn truyền thông lớn làm sụt giảm sản lượng phim ảnh lẫn cơ hội việc làm. Cùng lúc, trí tuệ nhân tạo có thể sao chép giọng nói và hình ảnh kỹ thuật số của các diễn viên. Còn các dịch vụ xem phim trực tuyến trả phí như Netflix hay Disney+ chịu sức ép giữ chân khán giả gay gắt trước sự áp đảo về thị phần theo dõi từ YouTube.
Trong bối cảnh đó, phim ngắn - còn được gọi là phim màn hình dọc (microdrama) - trở thành lựa chọn phù hợp với các nhà sản xuất nhờ thời gian thực hiện ngắn, kinh phí thấp và khả năng tiếp cận khán giả qua điện thoại.
Các tập phim thường dài 45 giây đến hai phút, gần như không có phần mở đầu dài dòng. Cốt truyện thường được đẩy lên cao trào, xoay quanh những tình huống như nữ chính phải lòng một ma cà rồng hoặc giám đốc điển trai. Mỗi tập thường kết thúc bằng tình tiết bỏ ngỏ để giữ chân người xem. Lily Darragh Harty, giám đốc sản xuất của CandyJar - nền tảng chuyên về phim tình cảm, nói: "Khán giả được đưa thẳng vào câu chuyện nên lập tức bị cuốn hút".
Mô hình này cho phép các công ty sản xuất nhiều nội dung với chi phí thấp hơn đáng kể so với truyền hình truyền thống. Mỗi loạt phim thường có 50-75 tập, sản xuất trong khoảng ba tháng với kinh phí 100.000-300.000 USD (khoảng 3-8 tỷ đồng). Trong khi đó, một tập phim truyền hình 30 phút thường tiêu tốn 2-4 triệu USD (50-100 tỷ đồng).
Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo giúp các nhà sản xuất rút ngắn thời gian và tối ưu chi phí. Nhiều nền tảng hiện ứng dụng AI tạo sinh vào toàn bộ quy trình, cho phép hoàn thiện mỗi tác phẩm chỉ trong ba đến bốn tuần.
Một trong những yếu tố làm nên thành công của phim dọc là cách kể chuyện phù hợp với thói quen sử dụng điện thoại của nhiều người. Theo công ty nghiên cứu eMarketer, trung bình mỗi người Mỹ dành 99 phút mỗi ngày để xem video trên điện thoại. Còn hãng nghiên cứu thị trường công nghệ và truyền thông Omdia cho biết 66 triệu người tại Mỹ xem phim ngắn mỗi tháng trong năm ngoái, gấp đôi so với 26 triệu người năm 2024. Phụ nữ từ 25 đến 55 tuổi là nhóm khán giả chính.
Các nền tảng thường cho người dùng xem miễn phí vài tập đầu, sau đó thu phí theo từng tuần hoặc tháng. Meagan Johnson, nhà sáng tạo nội dung sống tại Chicago (Mỹ), biết đến phim ngắn qua Facebook và cho biết từng chi 200 USD (hơn năm triệu đồng) mỗi tháng để xem các loạt phim này. "Tôi lướt thấy quảng cáo một bộ phim trên mạng xã hội, càng xem càng cuốn vào nó", Johnson nói.
ReelShort, một trong những nền tảng phim ngắn lớn nhất tại Mỹ, ghi nhận người dùng dành khoảng 38 phút mỗi ngày để xem phim trên điện thoại trong quý II năm nay, tăng 40% so với cùng kỳ. Theo phân tích của Omdia, thời lượng này cao hơn mức sử dụng ứng dụng di động của Netflix, Amazon Prime Video và Disney+.
Trước khi bùng nổ tại Hollywood, phim ngắn thịnh hành ở Trung Quốc. Loại hình này giúp các ứng dụng có nguồn vốn Trung Quốc như ReelShort và GoodShort nhanh chóng tạo được chỗ đứng ở Mỹ. Theo Owl & Co., doanh thu toàn cầu của video dọc, trong đó có TikTok, dự kiến đạt 150 tỷ USD trong năm nay, chưa tính ở Trung Quốc.
Thị trường phim dọc tạo việc làm cho diễn viên, biên kịch, đạo diễn và nhân sự hậu trường, đồng thời thu hút đầu tư từ các hãng phim, công ty truyền thông và doanh nghiệp công nghệ. Các hãng giải trí lớn cũng không đứng ngoài làn sóng này, khi nhiều công ty ra mắt nhiều tác phẩm tiếp cận nhóm khán giả có thói quen xem nội dung ngắn trên điện thoại. Tập đoàn NBCUniversal bổ sung nội dung dọc trên kênh Peacock từ đầu năm 2025. Fox ký thỏa thuận với Holywater Tech, công ty Ukraine đứng sau nền tảng My Drama, để sản xuất hơn 200 video dọc và nhận lại một phần cổ phần.
Loại hình này cũng mở thêm cơ hội cho những người mới vào nghề. Trước đây, diễn viên thường bắt đầu bằng quảng cáo, đóng vai quần chúng, tìm người đại diện rồi mới có cơ hội nhận vai trong phim truyền hình. Nhưng theo Hernan Lopez, người đứng đầu Owl và cựu Chủ tịch kiêm CEO Fox International, con đường này đang thay đổi. "Hiện nay nhiều người đến Los Angeles và nhận công việc đầu tiên nhờ một bộ phim dọc", ông nói.
Tuy nhiên, việc ồ ạt sản xuất phim dọc đặt ra vấn đề về điều kiện làm việc. Do kinh phí thấp và tiến độ sản xuất gấp, nhiều dự án vẫn hoạt động ngoài hệ thống công đoàn, khiến một số diễn viên và biên kịch phải dùng nghệ danh để tránh vi phạm quy định của các nghiệp đoàn. Tình trạng này cho thấy khoảng cách giữa tốc độ phát triển của thị trường và các tiêu chuẩn lao động truyền thống tại Hollywood.
Hiệp hội Diễn viên Màn ảnh - Liên đoàn Nghệ sĩ Truyền hình và Phát thanh Mỹ (SAG-AFTRA) đã xây dựng thỏa ước riêng cho phim dọc nhằm đáp ứng đặc thù về kinh phí và tiến độ của loại hình này. Quy định áp dụng với các dự án có ngân sách tối đa 300.000 USD, quy định mức thù lao, thời gian nghỉ, làm thêm giờ và các yêu cầu về an toàn, đồng thời có điều khoản bảo vệ diễn viên trước việc sử dụng AI.
Mô hình kinh doanh của phim dọc cũng gây tranh luận. Nhiều ứng dụng cho xem miễn phí một số tập đầu rồi yêu cầu người dùng trả tiền để xem tiếp, thường thông qua gói thuê bao hoặc mua từng tập. Một loạt phim có thể kéo dài hàng chục tập, khiến tổng chi phí cao hơn đáng kể so với cách trả phí của các nền tảng trực tuyến.
Các chuyên gia nhận định phim dọc chưa thể thay thế các mô hình sản xuất truyền thống nhưng sự vươn lên của loại hình này đang cho thấy Hollywood phải thay đổi hướng đi trong lúc người quen thuộc với nội dung ngắn. Đây là thị trường tiềm năng, mở ra cách tiếp cận mới với nhóm khán giả dành nhiều thời gian trên điện thoại.
