Yıllardır sıkça sorulan ancak yanıtı tam olarak bulunamayan Ukrayna savaşına çözüm müzakerelerinde Avrupa Birliği (AB) adına kimin konuşacağı sorusu bir kez daha gündemin en üst sıralarında.
Ukrayna’daki savaşı sona erdirme amaçlı diplomatik girişimler bağlamında tekrar ısınan bu başlık Dublin’de düzenlenen gayriresmi nitelikli AB liderleri toplantısındaki diğer gündem maddelerini gölgede bıraktı. Toplantıdan gelen açıklamalar Avrupa’nın sesinin kim olacağı konusunda tek ses olmadığını bir kez daha ortaya koydu.
Aslında teknik olarak AB adına kimin konuşabileceği çok karmaşık bir konu değil. Görev tanımları gereği AB Konseyi Başkanı Antonio Costa ve AB Dışişleri ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas bu yetkiye sahipler. Bununla birlikte Avrupa’nın görüşmelere dahil oluş şekli her zaman kurumsal boyutla sınırlı kalmıyor. Format çeşitliliğinden rahatsız olan ve bunun “kredibilite sorunu” yarattığını düşünen isimlerden biri İtalya Başbakanı Giorgia Meloni. Konunun, Dublin’deki zirvenin gündemine alınmasında da Meloni’nin Costa’ya bu konuda yazdığı mektup etkili oldu.
EĞİLİMLER FARKLI
AB’deki tabloya bakıldığında farklı eğilimler tespit etmek mümkün. Gelinen aşamada Costa’nın AB’nin sesi olma konusunda üye ülkelerin büyük çoğunluğunun desteğine sahip olduğunu söylemek mümkün. Benelüks ülkeleri, Estonya, Polonya gibi ülkeler Costa’ya destek veren ülkeler arasında. Meloni de Costa’ya soğuk bakmıyor.
Rusya’nın masada görmek istemediği isimlerin başında gelen Kallas’ın iyi bir tercih olmayacağını düşünenlerin sayısı ise azımsanmayacak düzeyde. Bununla birlikte masada “şahin” bir profilin bulunmasını destekleyenler de yok değil. Estonya Başbakanı Kristen Michal’in masadaki AB Temsilcisi için “Putin’in hoşuna gitmesi gerekmiyor” sözleri de bu tavra işaret ediyor. Kallas da Michal ile aynı çizgide: “Aslında tüm üye devletler, dışişleri ve güvenlik politikası alanında Avrupa’yı temsil eden kişinin ben olduğum konusunda 2024’te mutabık kalmıştı. Rusların beni istemediğini biliyorum ama Rusya’yı kimin temsil edeceği konusunda bizim söz hakkımız var mı? Hayır, yok.”
ÜYE OLMAYANLAR SORUNU
Avrupa’nın AB’den ibaret olmadığı, Ukrayna görüşmelerinde daha geniş anlamda Avrupa’yı temsil edecek bir ismin görevlendirilmesi gerektiği, böylelikle Birlik üyesi olmayan İngiltere ve Norveç gibi ülkelerin temsilinin sağlanmış olacağı yönünde değerlendirmelere rastlamak da mümkün. Kallas, AB’nin mevcut kurumları bulunduğunun altını çizerek ABD’nin yaptığı gibi kurumsal rolü olmayan birinin gönderilemeyeceğini söyledi.
E3 HALİNDEN MEMNUN
AB politikalarının benimsenmesinde ağırlıkları tartışılmaz olan Fransa ve Almanya’nın çizgisi diğer ülkelere göre daha farklı. Her iki ülke de Ukrayna odaklı görüşmelerdeki E3 (Almanya, Fransa, İngiltere) formatından memnun. E3’ün “köklü bir format” olduğu görüşündeki Almanya Başbakanı Friederich Merz, “Bunun yanı sıra bu konuda Almanya, İngiltere, Fransa, İtalya ve Polonya’dan beş temsilciyle birlikte çalışıyoruz. Bunun böyle devam etmesinde hiçbir sorun görmüyorum” dedi. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un, ülkesinin masadaki yerinden Brüksel lehine feragat etmeye sıcak bakmadığı bir sır değil.
MEVCUT FORMATLA DEVAM
Costa ve AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’in, 12 Kasım’da yaptıkları ortak açıklamada görüşmelere aynı formatta devam edeceklerini vurgulamaları dikkat çekmişti. Dublin’de de Abu Dabi’deki formatla devam edilmesi kararı çıktı. Bu da masada AB’nin iki kurumu, Almanya, Fransa, İtalya, Polonya ve İngiltere’nin olacağı anlamına geliyor. Costa, ekibin birlik ve üyelerle yakın koordinasyon içinde hareket edeceğini söyledi.
Avrupa Birliği üye ülkelerinin liderleri dün gayriresmi zirve kapsamında İrlanda’nın başkenti Dublin’de bir araya geldi.
AVRUPA’NIN YAKITI SAVAŞA YETMİYOR
NATO destekli bir araştırmaya göre Avrupa, Rusya ile büyük çaplı bir savaşta askeri uçakları için gerekli jet yakıtını bulmakta zorlanabilir. Avrupa’daki petrol rafinerilerinin yaklaşık dörtte biri 2009’dan bu yana kapanırken kıtada jet yakıtı üretebilen 70 tesis kaldı. Araştırmada, fosil yakıtlardan uzaklaşma politikalarının rafineri kapasitesini daralttığı ve NATO’nun yakıt tedarikinde güvenlik açıkları yarattığı belirtildi. Çalışmaya göre 2035’ten itibaren sivil yakıt arzının tamamına el konulsa bile 4.7 milyon ton açık oluşacak. Bu miktarın 2050’de 50 milyon tona ulaşabileceği öngörülüyor. NATO’nun 5. madde kapsamında Avrupa’da savaşa dahil olduğu ve Kuzey Amerika’dan takviye kuvvetlerin sevk edildiği senaryoyu inceleyen araştırmacılar, rafinerilerin korunması, stratejik rezervlerin artırılması ve alternatif yakıt üretiminin hızlandırılmasını önerdi. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte de Rusya ile olası bir savaşta rafineri yetersizliğinden endişe duyduklarını belirtmişti.
MOSKOVA’DAN KAFA KARIŞTIRAN MESAJ… ‘AVRUPA’YI MASAYA DAVET ETMEDİK’
AVRUPA liderleri Rusya ile yürütülen müzakereler için temsilci seçme ve ortak pozisyon belirleme konularında çalışırken, Moskova’dan gelen mesaj kafaları karıştırdı. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, Rusya ile Ukrayna arasında ABD arabuluculuğunda yürütülen barış görüşmelerine Avrupa ülkelerinin katılması konusunda “henüz anlaşma sağlanmadığını” savundu. Peskov, dün yaptığı açıklamada “Avrupa’nın barış sürecine katkı sağlama konusundaki gerçek niyetlerini ve isteklerini gördükten sonra görüşmelerin kapsamını genişletme konusunda karar verebiliriz. Eğer Avrupalılar arasında gerçekten de en azından bir dereceye kadar görüşme yetkisine sahip biri varsa ve eğer bu yönde bir istekleri varsa, elbette onlarla görüşmeye hazırız” ifadelerini kullandı. Peskov müzakerelerde yeni bir turun da “oldukça kısa sürede” yapılacağını düşündüklerini aktardı. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski ve ABD Başkanı Donald Trump’ın damadı Jared Kushner, bir sonraki müzakere turuna Avrupalı temsilcilerin de katılacağını açıklamıştı.
