Sağlığa Evet Derneği'nden yeni tütün yasası düzenlemelerine ilişkin uyarılar

Sağlığa Evet Derneği, bu ay içinde Meclis’e geleceği belirtilen yeni tütün yasasına ilişkin İstanbul’da basın toplantısı düzenledi. Toplantıda yeni nesil nikotin ürünleri, e-sigara kullanımı, dijital pazarlama, kaçak ürünler ve Türkiye’deki tütün tüketiminin seyri ele alındı.

Dernek Başkanı Prof. Dr. Elif Dağlı, Türkiye’de mevcut tütün mevzuatının yeterli olduğunu ancak uygulanması gerektiğini savundu.

“ÇOCUKLARIMIZIN NİKOTİN ÜRÜNLERİ İLE HEBA EDİLMESİNİ İSTEMİYORUZ”

Dağlı, 1987 yılından bu yana tütün ve nikotin endüstrisine karşı mücadele verdiğini belirterek, yeni düzenlemeye ilişkin şu değerlendirmede bulundu:

“Son günlerde ne oldu? Gazetelerde, medyada yeni bir tütün kanunu maddeleriyle yer aldı. Adı geçen mevzuat her mecrada farklı şekilde sunuldu. Ancak hiçbir kamu otoritesi tarafından onaylanmadı. Gerçek nedir? Tütün kanunlarımız yeterlidir. Yenisi değil, olanın uygulanması gereklidir. İkinci bir Özal vakası ile bu sefer çocuklarımızın nikotin ürünleri ile heba edilmesini istemiyoruz.”

TÜTÜN TÜKETİMİ İLE İŞSİZLİK VE GELİR EŞİTSİZLİĞİ ARASINDAKİ İLİŞKİ

Dernek Yönetim Kurulu Üyesi Doç. Dr. Osman Elbek ise 31 ülkeyi kapsayan bir araştırmanın sonuçlarını paylaştı.

Elbek, Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) MPOWER politikasının yanı sıra işsizlik, gelir eşitsizliği, cinsiyet eşitsizliği ve demokratik standartlarla tütün tüketimi arasındaki ilişkinin incelendiğini belirtti.

Aktarılan araştırma bulgularına göre yüksek işsizlik, sigara kullanımının artması ve tütün ürünlerinin kullanımının bırakılamamasıyla güçlü biçimde ilişkili bulundu. Gelir eşitsizliği ile tütün kullanım oranı ve zaman içerisindeki artışı arasında da güçlü ve pozitif ilişki tespit edildi.

Elbek, sonuçlara ilişkin şöyle konuştu:

“Bu nedenle ülkelerin başarılı tütün kontrol politikasını geliştirmeleri için yalnızca MPOWER’a odaklanmamaları; aksine aynı zamanda demokratik yönetim, ekonomik eşitlik ve cinsiyet eşitliğini güçlendiren politikaları da gündemlerine almaları ve entegre etmeleri gereklidir. Ülkelerdeki yüksek işsizlik, gelir eşitsizliği, cinsiyet eşitsizliği ve zayıf demokratik/sivil haklar ortamı hem tütün kullanımını arttırmakta, hem de zaman içerisinde azalmayı engellemektedir.”

“NİKOTİN ENDÜSTRİSİ ARTIK BILLBOARD DEĞİL, ALGORİTMA KULLANIYOR”

Dernek Yönetim Kurulu Üyesi Tanzer Gezer ise “yeni nesil ürünler” olarak tanımlanan ürünlerin pazarlama yöntemlerine dikkat çekti.

Gezer, bu ürünlerin “yenilik”, “teknoloji” ve “alternatif” söylemleri üzerinden pazarlandığını belirterek, bunların güvenli olduğu anlamına gelmediğini söyledi.

Dijital pazarlamanın özellikle gençler açısından oluşturduğu riske dikkat çeken Gezer, şunları söyledi:

“Nikotin endüstrisi artık billboard değil, algoritma kullanıyor. Reklam yerine ‘içerik’, ‘deneyim’ ve ‘yaşam tarzı’ deniyor. Renkli videolar ve influencer iş birlikleriyle bağımlılık ana sayfalara taşınıyor. Gençlerin ekran süresi arttıkça nikotin görünürlüğü de artıyor.”

10-19 YAŞ GRUBUNDA DİKKAT ÇEKEN E-SİGARA VERİSİ

Toplantıda, Şubat-Nisan 2026 arasında Gazi Üniversitesi ve Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi hastanelerinin pediatri polikliniklerine başvuran 10-19 yaş arasındaki 488 adölesanı kapsayan kesitsel araştırmanın sonuçları da paylaşıldı.

Buna göre katılımcıların yüzde 21,9’u en az bir kez, yüzde 12,5’i ise son 30 gün içerisinde e-sigara kullandığını bildirdi. Yaş arttıkça e-sigarayı fiziksel olarak zararsız görme ve ürünü sosyal kabul aracı olarak değerlendirme eğiliminin arttığı aktarıldı.

2025’İN İLK 10 AYINDA 8,5 MİLYONDAN FAZLA KAÇAK E-SİGARA

Gezer, kaçak piyasaya ilişkin de veri paylaştı.

Ticaret Bakanlığı Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğü verilerine atıfta bulunan Gezer, 2025’in ilk 10 ayında 8 milyon 584 binin üzerinde kaçak elektronik sigaranın ele geçirildiğini söyledi.

Gezer, “Yakalanan miktar ise buzdağının görünen kısmıdır” ifadesini kullandı.

YENİ NESİL NİKOTİN ÜRÜNLERİ İÇİN ÇAĞRI

Gezer, derneğin politika taleplerini sıralarken yeni nesil ürünlerin üretimine izin verilmemesi, ithalat yasağının kalıcı hale getirilmesi, yurt içi ve yurt dışı satış ve dağıtımının açık biçimde yasaklanması gerektiğini savundu.

Dernek ayrıca bu ürünlerin pazarlanmasına yönelik açık veya örtülü ticari faaliyetlerin suç kapsamına alınmasını ve yolcu beraberinde yurda giriş istisnasının kaldırılmasını istedi.

TÜRKİYE’DE SİGARA SATIŞI 160 MİLYAR ADEDE ULAŞTI

Dernek Üyesi Efza Evrengil ise Meclis’e geleceği belirtilen düzenlemeye ilişkin haberlerde iki başlığın öne çıktığını söyledi: 2040 yılında tüm tütün ürünlerinin üretim ve ticaretinin yasaklanması ile 1 Ocak 2015 doğumlulardan başlayarak nesle dayalı sigara satış yasağı.

Evrengil, söz konusu önerilerin resmi veya siyasi makamlar tarafından teyit ya da yalanlanmadığını da vurguladı.

Türkiye’deki tabloya ilişkin ise şu verileri paylaştı:

“4207 sayılı Tütün Kontrolü Kanunumuzun hükümleri iyi uygulanmadı, yetersiz kaldı. Sonuç: Sigara satışı, son 12 yılda her yıl yaklaşık %5 artış hızıyla büyüyerek 2025’te 160 milyar adete ulaştı. Sağlık Bakanlığı’nın Türkiye Hanehalkı Sağlık Araştırması 2023 verilerine göre Türkiye’de tütün kullanma oranları erkeklerde %46,1, kadınlarda %23,6, her iki cins için %34,8’e yükseldi.”

“MALDİVLER MODELİNE EVET, BUTAN VE BRİTANYA MODELİNE HAYIR”

Evrengil, nesle dayalı satış yasağı modellerine ilişkin değerlendirmesinde, Britanya’daki düzenlemeye karşı çıkarak derneğin yaklaşımını şöyle ifade etti:

“Sonlandırma perspektifinden, bizim için doğru ve yanlış model çok açık: Maldivler modeline evet, Butan modeline, Britanya modeline hayır diyoruz.”

Evrengil, Türkiye’de 18 yaş altında tütün bağımlılığı bulunan yüz binlerce çocuk olduğunu belirterek, satış yasağına rağmen çocukların sigara ve diğer ürünlere ulaşabildiğini söyledi.

İNCE SİGARA VE FİLTRE İÇİN YASAK TALEBİ

Toplantıda “slim” ve “ultra slim” olarak bilinen ince sigaralar da gündeme geldi.

Evrengil, ince sigaraların “daha az toksin” ve “daha az nikotin” algısıyla pazarlandığını savunarak standart sigaraya geçilmesini istedi. Sigara filtresinin de tek kullanımlık plastik atık olduğuna dikkat çekerek filtrelerin yasaklanması çağrısı yaptı.

“KANUNDAN ÇOK, PLANA İHTİYAÇ VAR”

Evrengil, tütün kullanımının azaltılması için yalnızca yeni bir kanunun yeterli olmayacağını belirterek açıklamasını şöyle tamamladı:

“Sonlandırma stratejisi gütmek için aslında kanundan çok, plana ihtiyaç var. Plan ve uygulamasına. Daha açık ifade etmek gerekirse, yeni tütün ve nikotin ürünlerinin üretiminin, iç ve dış ticaretinin, dağıtım ve satışının spesifik olarak yasaklanması gerekiyor.”