TRT tarafından 2017'den bu yana düzenlenen, dünyanın önde gelen isimlerini bir araya getiren ve bu yıl "Merkezsiz Dünya: Kurallar Geçersiz Kaldığında Kim Liderlik Eder?" temasıyla gerçekleştirilen TRT World Forum, İstanbul Kongre Merkezi'nde devam ediyor.
Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, forum kapsamında düzenlenen "Yapay Zeka Çağında Sorumluluğu Yönetmek" başlıklı oturumda yaptığı konuşmada, yapay zekanın insanlığın gelişiminin uzun tarihindeki bir dönüm noktasını temsil ettiğini dile getirdi.
Onlarca yıllık araştırmaların üzerine inşa edilen, devasa veri ve bilgi işlem gücüyle beslenen yapay zeka sistemlerinin artık dili anlayabildiğini, karmaşık örüntüleri tanıyabildiğini, içerik üretebildiğini ve bir zamanlar yıllarca süren insan uzmanlığı gerektiren sorunları çözebildiğini kaydeden Kacır, "Ancak en derin değişim, sadece bu sistemlerin neleri başarabileceğiyle ilgili değildir. İnsan muhakemesiyle makine özerkliği arasındaki ilişkiyi nasıl yeniden şekillendirdiğiyle ilgilidir." diye konuştu.
Yapay zekanın giderek artan özerkliğinin beraberinde sorumluluk ve güvenlik konularını getirdiğini vurgulayan Kacır, "Yetkiyi yapay zekaya devredebiliriz ancak sorumluluğu devredemeyiz." dedi.
Yüzyıllardır insanların yeteneklerini genişletmek için araçlar geliştirdiğini anlatan Kacır, talimatları yerine getiren makinelerden, bu talimatları uygularken belirli bir takdir yetkisi kullanabilen sistemlere doğru ilerlediğini söyledi.
Bakan Kacır, yapay zekanın, talimatların ötesine geçerek hata yapması veya zarara yol açması durumunda sorumluluğun kimde olacağı sorusunun önem kazandığını dile getirerek, bu sistemlerin güvenlik ihlalleri, ölümlü kazalar ve ayrımcı sonuçlar doğurabileceğine dikkati çekti.
Gelişmiş yapay zeka sistemlerindeki şeffaflık eksikliğinin hesap verebilirliği zorlaştırdığını ifade eden Kacır, yapay zeka geliştirmek için gereken kaynakların az sayıdaki teknoloji şirketinin elinde yoğunlaştığını anlattı.
Kacır, 2025'te dünyadaki kayda değer öncü yapay zeka modellerinin yüzde 90'ından fazlasının sektör tarafından geliştirildiğini, küresel yapay zeka işlem gücünün tahminen yüzde 70'inin ise yalnızca 5 şirketin elinde bulunduğunu belirtti.
Yapay zekanın güvenli, adil ve sorumlu kullanımını sağlayacak evrensel ve bağlayıcı bir çerçeveden yoksun olunduğuna işaret eden Kacır, yapay zeka kaynaklı dezenformasyonun toplumsal güveni, kamusal tartışmaları ve kurumların güvenilirliğini tehdit ettiğini vurguladı.
Kacır, "Hükümetler, yapay zekanın giderek daha fazla yön verdiği bir dünyada net kurallar koyma, etkili gözetim sağlama ve temel hakları koruma konusunda temel bir sorumluluğa sahiptir. Ancak toplumu korumak ile inovasyonu ilerletmek el ele gitmelidir. İnsan merkezli ve risk temelli bir yaklaşım, önümüzdeki en doğru yolu sunmaktadır. Türkiye'nin yapay zekaya yaklaşımındaki anlayış işte budur." şeklinde konuştu.
Sanayi ve Teknoloji Bakanı Kacır, Türkiye'nin yapay zeka alanındaki hedeflerini "araştırma, yenilikçilik ve sanayi üretimi ekosistemi üzerine" inşa ettiklerini belirterek, bugüne kadar 82 bin üniversite öğrencisine yapay zeka becerileri kazandırdıklarını bildirdi.
TÜBİTAK Yapay Zeka Enstitüsünün bilimsel uzmanlığı sanayinin ihtiyaçlarıyla buluşturduğunu, Yapay Zeka Ekosistem Çağrıları ile araştırmaların yenilikçi ürünlere, hizmetlere ve ekonomik değere dönüşmesini desteklediklerini anlatan Kacır, KOBİ'lerin de yapay zeka teknolojilerini benimseyerek verimliliklerini ve rekabet güçlerini artırmalarına yönelik çalışmalar yürüttüklerini ifade etti.
Yapay zeka alanında nitelikli insan kaynağının geliştirilmesine yönelik eğitim ve yarışma programları düzenlediklerini belirten Kacır, TEKNOFEST ve Deneyap Teknoloji Atölyeleri gibi girişimlerle yeni nesil araştırmacı, mühendis ve girişimcilerin yetişmesine katkı sağladıklarını söyledi.
Kacır, ulusal süper bilgisayar altyapısının bilgi işlem kapasitesinden bugüne kadar 9 bin araştırmacının yararlandığını, Dijital Avrupa Programı ve EuroHPC Ortak Girişimi kapsamında ise araştırmacı ve girişimcilerin Avrupa'nın önde gelen süper bilgisayarlarında 100 milyon dolar değerindeki bilgi işlem kaynağına ücretsiz erişim sağladığını bildirdi.
Bakan Kacır, HIT-30 Yüksek Teknoloji Yatırım Programı ile yapay zeka ve veri merkezlerine yönelik yatırımları hızlandırdıklarını, bilgi işlem kapasitesini genişletiklerini ve Türkiye'nin büyüyen yapay zeka ekosistemini desteklemek için gereken altyapıyı inşa ettiklerini anlattı.
Türkiye'nin 2030 Yapay Zeka Eylem Planı'nı hazırladıklarını anımsatan Kacır, hazırladıkları kapsamlı yol haritasının sorumlu inovasyonu, insan gözetimini ve toplumsal güveni yapay zeka hedeflerinin merkezine yerleştirdiğini vurguladı.
Kacır, farkındalık, fayda, inşa ve yön verme üzerine inşa edilen eylem planının önemine işaret ederek, sözlerini şöyle sürdürdü:
"Amacımız, Türkiye'yi yapay zeka teknolojilerinde öncü ülkeler arasına yerleştirmektir. 5 milyon vatandaşımıza yapay zeka okuryazarlığı becerileri kazandırmayı, 10 bin ileri düzey yapay zeka uzmanının yanı sıra, bu teknolojileri farklı sektörlerde uygulayabilecek 100 bin profesyonel yetiştirmeyi hedefliyoruz. En az 2 bin kamu veri setini araştırmacılara ve girişimcilere açarak, gerçek dünya sorunlarına çözümler geliştirmeleri için onlara yeni fırsatlar sunacağız. Türkiye'nin veri merkezi kapasitesini 2030 yılına kadar en az 1 gigavata çıkaracak, veri merkezleri, bulut bilişim ve yapay zeka altyapısına özel sektör öncülüğünde en az 10 milyar dolarlık yatırım harekete geçireceğiz."
Sanayi ve Teknoloji Bakanı Kacır, Türkçe büyük dil modeli BİLGE'nin Türkiye'nin teknolojik bağımsızlığını güçlendireceğini, Türkçe ve yerel ekosistem için tasarlanmış yeni üretken yapay zeka uygulamalarının önünü açacağını söyledi.
Kacır, "BİLGE'nin ilk sürümünü çok yakında geliştiricilerin kullanımına sunarak girişimlerimizin, araştırmacılarımızın ve şirketlerimizin Türkiye'nin kendi yapay zeka yetkinlikleri üzerinde yeni ürün ve hizmetler inşa etmelerini sağlayacağız." diye konuştu.
Yapay zekanın güvenli ve sorumlu kullanımına yönelik düzenlemeler üzerinde de çalıştıklarını aktaran Kacır, uygulamaların taşıdığı risklere göre farklı yükümlülükler getirilmesini, yüksek riskli sistemlerde daha güçlü güvenceler ve insan gözetimi sağlanmasını hedeflediklerini ifade etti.
Girişimci ve araştırmacıların yeni teknolojileri belirli kurallar çerçevesinde test edebilmesi için öncelikli sektörlerde düzenleyici deneme alanları oluşturacaklarını dile getiren Kacır, gizliliğin korunması, ayrımcılığın önlenmesi ve çocukların güvenliği konularında rehberlik yapacak Yapay Zeka Etik Kurulunu kuracaklarını söyledi.
Kacır, Türkiye'nin G20, OECD, UNESCO, Türk Devletleri Teşkilatı ve Birleşmiş Milletler gibi uluslararası platformlarda yapay zeka yönetişimi, güvenlik, hesap verebilirlik ve uluslararası işbirliğine yönelik çalışmalara katkı sunduğunu bildirdi.
Bakan Kacır, yapay zeka çağında liderliğin yalnızca teknolojik güce sahip olmakla değil, bu teknolojinin risklerini yönetmek ve tüm insanlığın yararına kullanılmasını sağlamakla mümkün olacağını vurguladı.
Yapay zeka ile şekillenen geleceği "emanet" olarak nitelendiren Kacır, "Bizim dilimizde bir kelime vardır: 'Emanet'. Bizim gözetimimize bırakılan, korumak ve bizden sonrakilere devretmekle yükümlü olduğumuz bir değeri ifade eder. Yapay zeka ile şekillendiren gelecek de işte böyle bir emanettir." ifadelerini kullandı.
Kacır, Türkiye'nin insan onurunu koruyan ve tüm ülkelerin ortak geleceğin şekillendirilmesinde söz sahibi olmasını sağlayan küresel bir yapay zeka vizyonuna öncülük etmeye hazır olduğunu sözlerine ekledi.
