EMEKLİ İKEN ÇALIŞANLARIN ÖDEDİĞİ PRİM EMEKLİ AYLIĞINI ARTIRIR MI?
2023 yılında nisan ayında EYT’den emekli oldum. Kısa bir süre ara verdikten sonra aynı yıl ekim ayından itibaren yeniden çalışmaya başladım. Aldığım ücret 42.500 lira. Temmuz ayındaki zamla emekli maaşım 25.200 lira oldu. Çalışırken kesilen primin emekli maaşıma faydası olur mu? Emekli aylığımı artırmak için ne yapabilirim? (Yavuz K.)
Yaklaşık 2,2 milyon emekli, sigortalı çalışmaya devam ediyor. Sigortalı çalışan emekliler için sosyal güvenlik destek primi (SGDP) kesiliyor. Sizin gibi birçok emekli, SGDP’nin emekli aylığını artırıp artırmadığını merak ediyor.
Sosyal güvenlik destek primi emekli aylığı hesabında dikkate alınmıyor ancak iş kazası ya da meslek hastalığına karşı güvence sağlıyor. Emekli işçi iş kazası ya da meslek hastalığı sonucu çalışma gücünde yüzde 10 ve daha fazla kayba uğrarsa, emekli aylığına ilave olarak her ay ödenmek üzere sürekli iş göremezlik geliri bağlanıyor.
Emekli olduktan sonra çalışmaya devam eden işçilerin emekli aylığını artırabilmesi için emekli aylığını kestirip çalışmaya devam etmesi gerekir. Emekli aylığını kestirerek çalışmaya devam eden işçinin aylığı, talebi üzerine tekrar emekli aylığı bağlandığında yeniden hesaplanır. Kestirdiği tarih ile yeniden bağlattığı tarih arasında yapılan zamlar emekli aylığına yansıtılır. Ayrıca, çalıştığı süredeki prime esas kazancı üzerinden her 360 gün için yüzde 2 oranında aylık bağlanır.
Böyle bir şeye karar verirken hesabını iyi yapmak gerekir. Sizin için emekli aylığını kestirmek demek her ay 25.200 liradan mahrum kalmak demektir. Net ücretiniz 42.500 TL olduğuna göre, normal çalışmaya geçtiğinizde brüt ücretiniz yıllık ortalama 56.000 lira seviyesinde olur. Bu da her 360 günlük çalışmaya karşılık emekli aylığınızda yaklaşık 1.100 TL artış anlamına gelir.
Emekli aylığında 1.100 TL artış elde edebilmek için 25.200 X 12 ay hesabından bir yılda 302.400 TL gelirden mahrum kalacaksınız demektir. Elde edeceğiniz 1.100 TL artış ile mahrum kalacağınız geliri 270 ayda, yani 20 yıldan fazla sürede geri alabileceksiniz demektir. Bu sizin için avantajlı olmaz.
Herkes kendi emekli aylığı ve çalışırken aldığı brüt ücret üzerinden aynı mantıkla hesaplama yaparak emekli aylığını kestirerek çalışmaya devam etmenin avantajlı olup olmadığını tespit edebilir.
EŞİN TAYİNİ NEDENİYLE KENDİ İSTEĞİYLE İŞTEN AYRILAN KIDEM TAZMİNATINI ALABİLİR Mİ?
On yıldan fazla süredir bir anonim şirkette işçi olarak çalışmaktayım. Kamuda çalışan eşim farklı bir ile atandı. İş yerinden ayrılmak zorundayım. Kıdem tazminatını alabilir miyim? Almam için nasıl bir dilekçe vermem gerekiyor? (İsmail Ç.)
Eşinizin başka bir ile tayin edilmesi özel sektördeki iş yerinden ayrıldığınızda size kıdem tazminatı alma hakkı vermez.
Kıdem tazminatının hangi hallerde alınabileceği 1475 Sayılı İş Kanunu’nun yürürlükte bulunan 14’üncü maddesinde sayılmaktadır. Bu haller arasında eşin başka bir ile tayin edilmesi bulunmuyor.
Ücretinizin geç ödenmesi veya eksik ödenmesi gibi bir durum varsa, bunu gerekçe göstermek suretiyle iş akdini feshettiğinizde kıdem tazminatini her zaman alabilirsiniz.
Bu şekilde haklı sebepler dışında işçinin kendi isteğiyle işten ayrıldığında kıdem tazminatı alabilmesi için yaş dışındaki emeklilik koşullarını yerine getirmiş olması gerekir. Yaş dışındaki emeklilik koşulları ilk defa sigortalı çalışmaya başlama tarihine göre değişmektedir.
İlk defa ne zaman sigortalı çalışmaya başladığınızı belirtmemişsiniz. O nedenle genel bilgi vermek istiyorum.
Yaş dışındaki emeklilik koşulu 8 Eylül 1999 tarihinden önce ilk defa sigortalı çalışmaya başlayanlar için 3600 gün, 8 Eylül 1999 – 30 Nisan 2008 tarihleri arasında başlayanlar için 25 yıl sigortalılık süresi ve 4500 prim günü (ya da sigortalılık süresine bakılmaksızın 7000 prim günü), bu tarihten sonra başlayanlar için de 5400 gündür. Ancak, ilk defa sigortalı çalışmaya 1 Mayıs 2008 – 31 Aralık 2008 tarihinde başlayanlar için bu süre 4600 gün, sonraki yıllarda da her yıl 100 gün artmak suretiyle 5400 güne çıkartılır.
ASKERLİK GEREKÇESİYLE KIDEM TAZMİNATI İÇİN NE ZAMAN DİLEKÇE VERİLMELİ?
Ocak ayında bedelli askerlik yapacağım. İş yerimden erken ayrılmak istiyorum. Kıdem tazminatını alabilmek için en erken ne zaman ayrılabilirim? (Mert A.)
Askerlik sebebiyle işten ayrılanlar, son iş yerlerinde en az bir yıl çalışmışlar ise kıdem tazminatı almaya hak kazanırlar. Kıdem tazminatı alabilmek için askere gitmeden ne kadar süre önce iş akdinin feshedilmesi gerektiği konusunda kanunda bir hüküm olmamakla birlikte Yargıtay’ın makul süre kriteri bulunuyor. Yargıtay daha önce verdiği kararlarda bir yıl önce ayrılan kişinin kıdem tazminatı talebini reddetti ancak 3 - 6 ay önce ayrılmış olanların kıdem tazminatı almasına hükmetti.
Buna göre, ocak ayında askere gidecekseniz bugünden itibaren herhangi bir tarihte işten ayrılmanız halinde kıdem tazminatı alabilirsiniz. Ancak, işten ayrılırken işverene vereceğiniz fesih yazısında iş akdini askerlik gerekçesiyle feshettiğinizi mutlaka belirtmelisiniz.
