ABD’nin Tennessee eyaletinde infaz girişiminin başarısızlıkla sonuçlanması, Christa Pike’ın dosyasını eşi benzeri görülmemiş bir hukuki çıkmaza sürükledi.
‘YÜRÜYÜP KONUŞABİLİYOR’
İki doz ölümcül pentobarbital verilmesine rağmen hayatını kaybetmeyen Pike’ın, girişimden bir hafta sonra sınırlı da olsa yeniden yürüyüp konuşabildiği belirtiliyor. Yaklaşık 30 yıldır idam sırasını bekleyen mahkûmun şimdi nasıl bir sonla karşılaşacağı ise belirsiz.
Tennessee Valisi Bill Lee, yaşananların ardından bağımsız soruşturma başlattı ve yılın geri kalanında yapılması planlanan tüm infazları askıya aldı. Pike’ın avukatları ise ölüm cezasının şartlı tahliye olmaksızın müebbet hapse çevrilmesini istiyor. Ancak henüz kesinleşmiş bir karar yok.
Pike yeniden ölümcül iğneyle mi karşı karşıya kalacak, bu kez başka bir infaz yöntemi mi gündeme gelecek, yoksa 30 yıldır beklediği ölüm cezası müebbet hapse mi çevrilecek? İngiliz basınından BBC’nin konuştuğu uzmanlara göre önünde üç temel senaryo bulunuyor.
‘ÖLÜMCÜL İĞNEYLE BİZ KEZ DAHA DENEYECEKLER Mİ?’
Uzmanların aktardığı ilk senaryoda Tennessee yönetimi, Pike’ı yeniden ölümcül iğneyle infaz etmeyi deneyebilir. Ancak bu kez eyaletin önünde yalnızca tıbbi değil, ciddi hukuki engeller de bulunuyor.
Savunma avukatı Stephen Ross Johnson’a göre aynı yöntemle ikinci bir infaz girişimi, anayasal itirazlarla karşılaşabilir. Üstelik Tennessee’de aynı yıl içinde iki infaz girişiminin başarısız olması, eyaletin ölümcül enjeksiyon protokolünün güvenilirliğini ve anayasaya uygunluğunu daha da tartışmalı hale getirebilir.
Pike’ın avukatları, ölümcül iğnenin özellikle müvekkillerinin sağlık durumu nedeniyle zalimane ve olağandışı cezalandırma yasağını ihlal edeceğini savunabilir. İnfaz girişiminden önce Pike’ın küçük damarları ve kanın pıhtılaşmasını etkileyen trombositoz rahatsızlığı nedeniyle işlemin zorlaşabileceği yönünde uyarılar yapıldığı aktarılıyor.
Bu tablo, eyaletin aynı yöntemi yeniden uygulamasını hukuken güçleştirebilir. Ancak bu ihtimal tamamen ortadan kalkmış değil.
İlk girişim ölümle sonuçlanmadı. Peki Tennessee, aynı yöntemi ikinci kez uygulamaya kalkışabilecek mi? Bu sorunun yanıtı hem soruşturmanın bulgularına hem de mahkemelerin vereceği kararlara bağlı.
‘ELEKTRİKLİ SANDALYE YA DA ASILARAK İNFAZ’
Uzmanlara göre ölümcül iğnenin yeniden kullanılması hukuki engellere takılırsa, gözler çok daha sert tartışmalara yol açabilecek başka bir seçeneğe çevrilebilir: farklı bir infaz yöntemi.
Tennessee’de bazı siyasi isimler, elektrikli sandalyenin yeniden gündeme alınmasını ve asılarak infaz seçeneğinin değerlendirilmesini savunuyor. Ancak bu çağrılar, söz konusu yöntemlerin Pike’ın dosyasında kesin olarak uygulanabileceği anlamına gelmiyor.
Vanderbilt Üniversitesi hukuk profesörü Chris Slobogin’e göre Pike’ın 1995’te işlediği suç, eyaletin infaz yöntemlerine ilişkin mevzuatındaki değişikliklerden önce gerçekleştiği için elektrikli sandalye seçeneği hukuken tartışılabilir. Bununla birlikte Pike’ın ölümcül iğne yerine başka bir yöntemin uygulanabilmesi için yazılı olarak bu haktan feragat etmesi gerekebilir. Dolayısıyla karar yalnızca eyalet yönetiminin isteğine bağlı değil.
Üstelik Pike’ın sağlık durumuna ilişkin belirsizlikler, bu senaryoyu da karmaşık hale getiriyor. Uzmanlar, başarısız infaz girişiminin ardından beyin hasarı oluşmuş olma ihtimalinin değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çekiyor. Bir mahkumun infazın nedenini anlayamayacak ölçüde zihinsel yeterliliğini kaybetmesi durumunda, infazın uygulanmasına hukuki engeller çıkabilir.
ABD’de infaz yönteminin değiştirildiği bir örnek de bulunuyor. Alabama eyaleti, 2024’te Kenneth Eugene Smith’i ölümcül iğne yerine azot gazıyla infaz etti. Ancak bu örnek, Pike’ın dosyasında da aynı yöntemin uygulanacağı anlamına gelmiyor.
‘SON ANDA GELEN KARARLA İDAM CEZASI KALDIRILABİLİR Mİ?’
Pike için üçüncü ihtimal, ölüm cezasının kaldırılarak şartlı tahliye olmaksızın müebbet hapse çevrilmesi. Bu seçenek, infaz girişiminin ardından yürütülen soruşturmanın sonuçlarına ve eyalet yönetiminin atacağı adımlara bağlı.
Pike’ın avukatları cezanın hafifletilmesini talep ediyor. Tennessee Valisi Bill Lee’nin de ceza indirimi yetkisi bulunuyor. Ancak vali, Pike’ın cezasının değiştirilip değiştirilmeyeceği konusunda henüz bir açıklama yapmadı.
Hukuk profesörü Slobogin, soruşturmanın infaz protokolüne uyulmadığını ya da yöntemin uygulanmasında ciddi sorunlar yaşandığını ortaya koyması halinde cezanın hafifletilmesinin gündeme gelebileceğini değerlendiriyor. Başarısız infaz girişimi, Pike’ın sağlık durumuna ilişkin soru işaretleri ve eyalet yönetimi üzerindeki baskı, bu ihtimali tartışılır hale getiriyor.
ABD’de benzer bir hukuki örnek de yaşandı. Alabama’da mahkum Doyle Hamm’ın damar yolu açılarak infaz edilmesi için iki saatten fazla uğraşılmasına rağmen işlem tamamlanamadı. Sonrasında yapılan hukuki uzlaşmayla infaz girişiminden vazgeçildi; Hamm daha sonra doğal nedenlerle hayatını kaybetti.
Bu örnek, başarısız bir infaz girişiminin ardından sürecin değişebileceğini gösteriyor. Ancak Pike’ın cezasının müebbet hapse çevrileceğine dair şu an için kesinleşmiş bir karar bulunmuyor.
CHRISTA PIKE’IN AKIBETİ NE ZAMAN BELLİ OLACAK?
Pike’ın dosyasında kısa vadede kesin bir karar çıkmayabilir. Tennessee yönetiminin infazlara ara vermesi, başarısız girişime ilişkin soruşturma ve Pike’ın sağlık durumunun değerlendirilmesi süreci uzatabilir.
Eyalet adına duruşmada konuşan bir avukat, yeni infaz tarihinin belirlenmesi konusunda kararın Tennessee Yüksek Mahkemesi’ne ait olduğunu belirtti. Pike’ın avukatları ise ölüm cezasının müebbet hapse çevrilmesi için girişimlerini sürdürüyor.
Bir yanda yeniden ölümcül iğneyle infaz ihtimali, diğer yanda elektrikli sandalye gibi alternatif yöntemler; karşılarında ise ölüm cezasının müebbet hapse çevrilmesi talebi var. İki doz ölümcül iğneye rağmen hayatta kalan Christa Pike’ın dosyası, Tennessee’de ölüm cezasının nasıl uygulanacağına ilişkin ciddi hukuki ve siyasi soruları beraberinde getirdi.
Pike’ın yeniden idam edilip edilmeyeceği, başka bir yöntemle karşı karşıya kalıp kalmayacağı ya da cezasının müebbet hapse çevrilip çevrilmeyeceği henüz bilinmiyor. Şimdilik kesin olan, başarısız infaz girişiminin ardından üç ihtimalin de tartışılmaya devam etmesi ve Pike’ın akıbetinin soruşturma ile hukuki sürecin sonucuna bağlı olması.
