AFGANİSTAN’da ABD ordusunun çekilmesinin ardından 15 Ağustos 2021’de iktidarı yeniden ele geçiren Taliban’ın hâkimiyetinde beş yıl geride kaldı.
Ülkeyi “Afganistan İslam Emirliği” adıyla yöneten Taliban, beş yılda güvenlik ve istikrarın sağlandığını öne sürerken, Afganların günlük yaşamındaki zorluklar daha da arttı. Kadınların ve kız çocuklarının hakları peş peşe getirilen yasaklarla ellerinden alındı, uluslararası toplumdan izole edilen Taliban yönetimi altında artan yoksulluk milyonlarca kişiyi yardıma muhtaç bıraktı.
SÖZLER TUTULMADI
Taliban’ın 15 Ağustos 2021’de Kabil’e girerek 20 yıl sonra yönetimi ele geçirmesi, 1996-2001 yılları arasındaki sert yönetiminin yeniden kurulacağı endişesini doğurmuştu.
Hibetullah Ahundzade liderliğindeki Taliban ise ilk günlerde “geçmişten farklı ve ılımlı” bir yönetim vaat ederek dünya ülkelerinden destek almaya çalışmıştı. Ancak aradan geçen beş yıl farklı oldu. 12 yaşından büyük kız çocuklarının okula gitmesi yasaklandı, çoğunlukla kadınların bulunduğu odalara pencere yapılması dahi kısıtlanmaya başlandı.
Erkeklere bir yumruk uzunluğunda sakal bırakma zorunluluğu getirildi, kravat kullanımı, berberlerde sakal tıraşı ve insan ve hayvan resimlerinin çizilmesi yasaklandı.
AFGANLAR YARDIMA MUHTAÇ
Taliban’ın getirdiği kısıtlamaların yanı sıra ülkedeki insani kriz de ağırlaştı. Birleşmiş Milletler’e (BM) göre sadece bu yıl ülke nüfusunun yaklaşık yüzde 45’i insani yardıma ihtiyaç duyarken, akut yetersiz beslenmeden etkilenen çocukların sayısı 3.7 milyona ulaştı.
UNESCO, 2.4 milyon kız çocuğunun ortaöğretimden mahrum kaldığını, ilkokul çağındaki çocukların yüzde 53’ünün ise okula gidemediğini açıkladı.
Dünyada Taliban yönetimini resmen tanıyan tek ülke Rusya.
TALİBAN KARNESİNDEN MEMNUN
Taliban ise beş yılda pek çok başarı elde ettiğini savunuyor.
Enformasyon ve Kültür Bakan Yardımcısı Hayatullah Mahajar Farahi, Associated Press’e yaptığı açıklamada “Elbette sorunlar ve zorluklar var ancak birçok başarıdan da söz edebiliriz” diyerek güvenliğin sağlandığını, para biriminin istikrara kavuştuğunu, altyapının geliştirildiğini ve istihdam sağlayan sanayi bölgeleri kurulduğunu savundu.
Hürriyet’e konuşan Uluslararası Af Örgütü Türkiye Direktörü Ruhat Sena Akşener ise, Taliban’ın “hakların ve özgürlüklerin yerine itaati, ifade ve basın özgürlüğünün yerine sessizliği koyan” baskıcı bir düzen kurduğunu belirtti.
Afganistan’ın kadınlar için bir açık hava hapishanesine dönüştüğünü kaydeden Akşener, “Taliban, kadınların ve kız çocukların haklarını ihlal eden bütün yasa ve uygulamaları kaldırmalı. Uluslararası insan hakları yükümlülükleri doğrultusunda keyfi ve haksız yargı kararlarına son vermeli ve bu yükümlülüklere uygun hukuk sistemini yeniden tesis etmeli” ifadelerini kullandı.
‘SUÇLU HİSSEDİYORUM’
Afgan kadınlar da son beş yıla ilişkin değerlendirmelerinde geleceklerine dair endişelerini dile getirdi.
2018 yılında üniversite eğitimi için Türkiye’ye gelen ve adının açıklanmasını istemeyen Afgan bir kadın Hürriyet’e, “Ben burada hayatımı kurabildim ama Afganistan’da kalan ailemin en basit şeyleri bile artık yapamadığını görüyorum. Bazen sırf bu yüzden kendimi suçlu hissediyorum” dedi.
Dünyanın gözünde ülkedeki kadınların yaşadıklarının “normalleştiğini” belirten Afgan kadın, “Kimse buna alışmak zorunda değil. Taliban’ın yaptıklarını düşündükçe öfkeleniyorum” diye konuştu.
Taliban’ın 2021’den bu yana çıkardığı 470’ten fazla düzenlemenin 79’u da doğrudan kadınları ve kız çocuklarını hedef aldı.
TALİBAN’IN ‘KADINLARA YASAK’ TAKVİMİ
- Aralık 2021: Kadınların uzun mesafeli yolculuklarda yanlarında erkek bir aile üyesi bulundurması zorunlu hale getirildi.
- Mayıs 2022: Kadınlara kamusal alanda yalnızca gözleri açıkta kalacak şekilde baştan ayağa örtünme zorunluluğu getirildi.
- Temmuz 2023: Kadınların işlettiği ve çalıştığı güzellik salonlarının kapatılması kararlaştırıldı.
- Aralık 2024: Kadınların ebelik ve hemşirelik eğitimi almasının önü kapatıldı.
- Eylül 2025: Kadın çalışanların BM yerleşkelerine girişi engellendi.
- Mayıs 2026: Yeni bir yasaya göre reşit olmayan bir kızın sessiz kalması, evliliğe rıza gösterilmesi olarak yorumlandı.
