Ankara’da geçtiğimiz hafta gerçekleşen Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) 13. Zirvesi’nde, Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev’in Rusya’yı teşkilata dahil etmeye yönelik sözlerine Rusya’dan olumlu tepki geldi.
‘HAYLİ DOĞAL OLACAKTIR’
Kremlin Sözcüsü Dmitry Peskov, TRT Rusçanın aktardığına göre önceki gün, bu yönde resmi bir davet almadıklarını ancak Kazakistan ile yapacakları görüşmelerde meselenin gündeme gelmesinin muhtemel olduğunu kaydetti. “Rusya'da halkları tarihsel olarak Türk olan birçok bölge var. Bu nedenle Rusya'nın böyle bir örgütün çalışmalarına katılması hayli anlaşılabilir, uygun ve doğal olacaktır” sözlerini sarf etti. Katılımın Rusya’daki Türki cumhuriyetler düzeyinde değil, bütün ülke olarak gündeme gelebileceğini ifade etti.
‘TOKAYEV’İN SÖZLERİNE ŞAŞIRDIM’
Tokayev’in açıklaması, Türkiye’deki bazı kesimlerin eleştirisine neden olmuştu. Eleştiriler, eski Sovyet coğrafyasında Türk temelli bir birlik sağlanmak istenirken, yapıya Rusya’yı dahil etmenin anlamlı olmadığı üzerine şekillenmişti. Türk Devletleri Teşkilatı Kurucu Genel Sekreteri emekli büyükelçi Halil Akıncı, yapılan açıklamaları ve tartışmaları Cumhuriyet’e değerlendirdi.
Akıncı öncelikle, Tokayev’in zirvedeki sözlerinin kendisini şaşırttığını belirterek, “Çünkü bu tip şeyler önceden tartışılır, konuşulur ve en son böyle bir açıklama yapılır. Burada daha önceden diğerlerine danışmadan bu çıkışın yapıldığı anlaşılıyor. Demek ki Sayın Tokayev'in o anda aklına gelmiş ya da böyle uygun görmüş. Türk’ün aklına bazı şeyler sonradan gelir. Bizim devlet adamlarımızın aklına da hesapsızca böyle şeyler gelirdi, biz de gerçekçi olmasa da bunları uygulamaya çalışırdık” dedi.
‘KAZAKİSTAN-RUSYA İLİŞKİLERİ ÖZELDİR’
Kazakistan-Rusya ilişkilerine mercek tutan Akıncı, “Kazakistan 1990’ların başında bağımsız olduğu zaman Kazak nüfusu yüzde 39’du. Ülkenin kuzey bölümündeki nüfus büyük çoğunlukla Rustu. Bugün yüzde 75’in üzerinde Kazak var fakat gene de hatırı sayılır bir Rus nüfus var. Bu nedenle Kazakistan'ın Rusya'yla olan ilişkileri özeldir. Geçmişte isyan benzeri bir durum ortaya çıktığında bunu Rus askerleri bastırmıştı. Fakat bu, Kazakistan'ın Rusya'nın parçası olmak istediği anlamına gelmez. Sadece Rusya'yla daha yakın ilişkiler sürdürmek istiyor” ifadelerini kullandı.
‘RUSYA TEŞKİLATA GİRMESİN’
Tokayev’in önerisinin teşkilat içinde değerlendirilebileceğini söyleyen Akıncı, “Ve büyük bir ihtimalle kabul edilmeyecek. Sebebi de şu: TDT, akrabalık ve dil esasına göre sınırlı sayıda üyesi olan bir örgüt olarak kuruldu. Devletler arası bir örgüt… ‘Rusya’da Türk topluluklar var’ mantığıyla bakarsak, Bulgaristan’da, Yunanistan’da, Makedonya’da, Gürcistan’da, İran’da, Irak’ta, Suriye’de, Lübnan’da ve daha pek çok yerde Türk azınlığı var. Bütün bu ülkeleri dahil mi edeceğiz? Türk topluluklarının hepsini kapsayan TÜRKSOY adında bir örgüt var. Rusya’daki Kırım Tatarları ve Yakutlar da bunun içerisinde. Kültürel bağlar buradan sağlanıyor. Rusya’yla komşu olalım, dost olalım. Ama onları teşkilata alacak bir durum yok. Çünkü hiçbir kritere uymuyor” cümlelerini kurdu.
TDT ÇATIRDIYOR MU?
Peki TDT nereye gidiyor? Hem Tokayev’in açıklamaları hem de Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in Ankara’ya gelmemesi, teşkilat içerisinde bir çatırdamaya mı işaret ediyor? Halil Akıncı “TDT bu süreçlerde yara aldı mı” sorusuna, “Yara alır ama sivrisinek ısırığı da bir yaradır. Azerbaycan’la yaşananlar, Azerbaycan ve Türkiye’de tek bir halk olduğunu gösterdi. Trol paylaşımlarını dışarıda bıraktığımızda, bu sürtüşme çok işe yaradı. Herkesin fikri ortaya çıktı. Türkiye’de Azerbaycan’ı, Azerbaycan’da Türkiye’yi haklı bulanlar oldu. Fakat çoğunluk, ‘Bu işi fazla uzatmayalım’ noktasındaydı. İki ülke arasında haftada 129 uçak seferi yapılıyor. Bu kadar etkileşim varken bağlar kopmaz” diye konuştu.
TDT NEDEN ÖNEMLİ?
Akıncı, TDT’nin somut faydalarından da bahsetti: “Teşkilatta işbirliği konusunda 64 tane komite var. Bu komiteler halkın ve devletin bütün katmanları arasında işbirliğini öngörüyor. Azerbaycan'la Türkiye arasında sürtüşme varken, TDT Savunma Sanayi İşbirliği Komitesi Bakü'de toplanıyordu. Ve onlar hiçbir şekilde bundan etkilenmedi, toplantıya devam ettiler. Yıllardır bu Orta Koridor meselesi var. Zengezur Koridoru işlemeye başlayınca Türkiye ile Türk devletleri arasında doğrudan bir irtibat sağlanacak. Bu çok önemli. Bir de Türk kuşağı var. 300 milyon Türk var dünyada. 180 milyonu bu teşkilata üye. Bunlar Akdeniz’den Japon Denizi’ne kadar uzanıyor. Böyle bir kitlenin müşterek hareket etmesinin Avrasya’da yaratacağı etkiyi düşünün. Beraber olduğumuz zaman bir ağırlığımız olacak, aynı siyaseti takip ettiğimiz zaman bir ağırlığımız olacak. Zorluklar illa çıkacak. Bazı şeyler hemen değil, yavaş yavaş olacak, bunu da kabul etmek gerekiyor.”
