TÜBİTAK Mükemmeliyet Merkezi Destek Programı desteğiyle 2023'te Türkiye Tarımsal Üretiminde Küresel İklim Değişikliğine Uyumlu Sürdürülebilir Tarım Teknolojileri Platformu (S-ATP) oluşturuldu.
Çeşitli üniversiteler ile tarım ve teknoloji firmalarının yer aldığı platformda, Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ebru Yaşa Kafkas, "Çukurova Bölgesi İçin Farklı Bitki Türlerinde Biyotik ve Abiyotik Stres Faktörlerine Karşı Yeni Nesil Islah Stratejileri ile Yeni Çeşitlerin Geliştirilmesi" projesini hazırladı.
Kilis Üniversitesi, Adana Biyolojik Mücadele Araştırma Enstitüsü, Mersin'de Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü ortaklığında yürütülen proje kapsamında üretim, tüketim, ihracat potansiyeli gözetilerek çilek, turunçgil, buğday ve biber çalışma konusu olarak belirlendi.
Özbekistan, Mısır, Güney Afrika Cumhuriyeti, Pakistan, İran, Suriye, İspanya ve Fas'tan öğretim üyeleriyle yüksek lisans ve doktora öğrencilerinin de yer aldığı projeye TÜBİTAK tarafından yaklaşık 18 milyon lira destek verildi.
Proje kapsamında laboratuvara yeni cihaz alınmasının yanı sıra ÇÜ Bahçe Bitkileri Bölümü binasının terasına da sera kuruldu.
Laboratuvar ortamında geliştirilen çilek, turunçgil, buğday ve biber çeşitlerinin serada deneme ekimleri yapılarak hastalık ve kuraklığa en dayanıklı türlerin belirlenmesi hedefleniyor.
Kuraklığa dayanıklı çeşitlerin geliştirilmesi hedefleniyor
Proje lideri Prof. Dr. Kafkas, AA muhabirine, son yıllarda küresel iklim değişikliğinin tarımsal üretimi de olumsuz etkilediğini söyledi.
Yüksek sıcaklık ve kuraklık nedeniyle aşırı sulama yapıldığını anlatan Kafkas, bu durumun da topraklarda tuzluluk gibi olumsuzlukların yanı sıra bitkilerde de hastalık çeşitlerinde ve zararlı popülasyonlarında değişimlere neden olduğunu belirtti.
Bitkilerdeki hastalık çeşitlerinin sayısı ve etkisinin artmasının özellikle pestisit kullanımı nedeniyle insan ve çevre sağlığını doğrudan olumsuz etkilediğine dikkati çeken Kafkas, şöyle devam etti:
"Bu amaçla biz böyle bir proje girişiminde bulunduk. Ülkemiz için önemli olan hatta Çukurova bölgesinin ticari olarak büyük bir kısmını sağladığı turunçgiller, biber, buğday biliyorsunuz stratejik bir ürün, olmazsa olmazlarımızdan, acı dolma biber ve çilekte araştırmalara başladık. Burada amacımız, çilekte hastalıklara dayanıklı ya da toleransı yüksek çilek çeşitlerinin yeni ıslah yöntemleriyle geliştirilmesi. Biber ve acı dolma biberde de kuraklığa, tuza ve hastalıklara dayanıklı yeni çeşitlerin ülkemize kazandırılması. Buğdayda da özellikle yazlık ve kışlık üretimi, makarnalık ve irmik sektörüne uygun yeni kurağa dayanıklı çeşitlerin geliştirilmesi hedeflenmiştir."
Kafkas, projeyle kurağa toleransı yüksek ve dayanıklı yeni turunçgil anaçlarının elde edilmesinin de hedeflendiğini dile getirdi.
"Çeşitleri üretici koşullarında da denememiz gerekiyor"
Çalışmalarının geliştirme aşamalarında güzel sonuçlar elde ettiklerini belirten Kafkas, "Bizim bu çeşitleri üretici koşullarında da denememiz, demonstrasyon yapmamız gerekiyor. 1-2 yıl içerisinde biz küresel iklim değişikliğinin neden olduğu kuraklık stresine karşı, hastalıklara toleransı yüksek yeni çeşitleri ülkemize kazandırmayı ümit ediyoruz." diye konuştu.
Yeni ıslah teknolojileri de araştırılıyor
Kafkas, 3 yıldan bu yana çalışma yaptıkları projenin gelecek yıl ağustos ayında sona ereceğini belirtti.
Projeyle yeni çeşit geliştirme teknolojilerinin de araştırıldığını vurgulayan Kafkas, şunları kaydetti:
"Yeni çeşitlerin geliştirilmesi çok uzun yıllar istiyor. Burada hedefimiz ıslah süresini kısaltacak yeni teknolojiler geliştirmek. Örnek olarak bir çeşitte kuraklıkla ilgili aday geni belirledik diyelim. Benzer konuda çalışan dünyadaki tüm araştırmacılar, bu geni kullanarak kendi genetik kaynaklarını test edebilecek, sahip oldukları çeşitlerin kuraklığa dayanıklı olup olmadığını da bilecekler. Bunun yanında yeni bir ıslah programı oluşturmaya başladıklarında uzun süre beklemeyecekler. Hemen aday genle çeşidi test ederek kuraklığa dayanıklılığını kısa sürede öğrenecek. Böylece tohum ekme, çimleme aşamalarına geçmeden eldeki çeşidi eleyebilecekler. Bu çok büyük bir kazanç. En önemli şey burada zamandan tasarruf. Buna bağlı olarak da zaten ekonomik kazanç ortaya çıkıyor. Islahta süreyi kısaltmak, gerek bizler, gerek sonraki nesillerde bu araştırmaları yapacak araştırmacılar için büyük önem arz ediyor."
