Türkiye-Libya mutabakatında yeni dönem: Temsilciler Meclisinin onayı

Kuzey Afrika jeopolitiği ve güvenliği alanında uzmanlaşmış kıdemli araştırmacı ve analist Ferhat Polat, Libya Temsilciler Meclisinin Türkiye ile imzalanan deniz yetki alanları mutabakatını onaylamasının stratejik önemini ve Doğu Akdeniz jeopolitiğine yansımalarını AA Analiz için kaleme aldı.

20 Ekim 2026'da Libya'nın doğusundaki Temsilciler Meclisinin, Türkiye ile Libya arasında 2019'da imzalanan deniz yetki alanlarının sınırlandırılması mutabakatını onaylaması, Doğu Akdeniz jeopolitiği açısından önemli bir gelişme olarak öne çıkıyor.

Libya'nın siyasi yapısında önemli ve meşru bir kurumsal aktör olan Temsilciler Meclisinin bu kararı, anlaşmanın daha önce meclis onayından geçmemesi üzerinden Türkiye'ye yöneltilen eleştirilerin önemli bir dayanağını da ortadan kaldırıyor.

Önceki dönemde iç siyasi meşruiyet ve onay süreci üzerinden tartışılan mutabakat, bu kararla birlikte Libya'nın doğusundaki yasama organının da desteğini alarak daha geniş bir siyasi kabul kazanıyor.

Bu gelişme, yalnızca Türkiye-Libya ilişkileri açısından değil, anlaşmanın siyasi ağırlığı, uygulanma imkanları ve Doğu Akdeniz'deki enerji rekabeti bakımından da önem taşıyor.

Türkiye ile Libya'da dönemin Ulusal Mutabakat Hükümeti (GNA) arasında 27 Kasım 2019'da imzalanan mutabakat, iki ülkenin Doğu Akdeniz'deki deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasını öngörüyor. Türkiye açısından anlaşma, deniz yetki alanlarına ilişkin tezlerini destekleyen ve bölgedeki enerji kaynakları üzerine yürütülen diplomatik müzakerelerde elini güçlendiren bir araç niteliği taşıyor.

Anlaşmanın imzalandığı dönemde, Doğu Akdeniz'de doğal gaz kaynaklarının araştırılması ve Avrupa'ya taşınması etrafında şekillenen işbirlikleri bölgesel rekabetin önemli başlıklarından biriydi. Türkiye'nin dışında şekillenen bazı girişimler, Ankara'nın bölgesel enerji düzenlemelerinin dışında bırakılabileceği yönündeki kaygıları artırıyordu. EastMed boru hattı girişimi de Türkiye'nin ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin dışında tasarlanan enerji güzergahlarına ilişkin tartışmaları görünür kıldı.

Bu çerçevede Türkiye-Libya mutabakatı, Türkiye'nin deniz yetki alanlarına ilişkin tezlerini somut bir ikili anlaşmayla desteklemesini sağladı. Ankara açısından mesele yalnızca olası hidrokarbon rezervlerine erişim değil, Doğu Akdeniz'deki deniz sınırları ve enerji iş birlikleri şekillenirken Türkiye'nin çıkarlarının da dikkate alınmasıdır.

Temsilciler Meclisinin onayı, anlaşmanın Libya içindeki siyasi desteğini genişletiyor ve iç onay sürecine ilişkin daha önce gündeme getirilen itirazların aşılmasını sağlıyor. Ancak bu karar, diğer bölgesel aktörlerin itirazlarını kendiliğinden ortadan kaldırmıyor, dolayısıyla Doğu Akdeniz'deki deniz yetki alanı anlaşmazlıklarının nihai olarak çözüldüğü anlamına gelmiyor.

Temsilciler Meclisinin onayının stratejik önemi

Anlaşmanın imzalandığı dönemde Libya'nın doğusundaki siyasi aktörler mutabakata karşı çıkmış, Temsilciler Meclisi 2020'de anlaşmayı reddetmişti. Bu nedenle son karar, önceki tutumun değişmesi ve anlaşmanın Libya'daki siyasi kabulünün genişlemesi bakımından önemli bir dönüm noktası niteliğinde.

Ankara, 2019'dan itibaren Trablus merkezli yönetimle yakın ilişkiler kurarken son yıllarda Bingazi ve ülkenin doğusundaki siyasi ve askeri aktörlerle de temaslarını artırdı. Türkiye'nin Libya'nın doğusundaki siyasi aktörlerle yürüttüğü diplomatik temaslar, geçmişte mutabakata karşı çıkan çevrelerle diyalog kurulması açısından önem taşıdı. Ankara'nın Libya'nın siyasi birliğini ve toprak bütünlüğünü destekleyen yaklaşımı, güvenlik alanındaki işbirliği ve ikili anlaşmaların somut sonuçlarıyla birlikte değerlendirildiğinde, 2019 tarihli deniz yetki alanları mutabakatının Temsilciler Meclisi tarafından onaylanmasına zemin hazırlayan unsurlar arasında görülebilir. Bu süreç, Türkiye'nin yalnızca Trablus'taki yönetimle değil, Libya'nın doğusundaki siyasi aktörlerle de ilişkilerini sürdürerek anlaşmanın daha geniş bir siyasi kabul görmesi yönünde çaba gösterdiğini ortaya koyuyor.

Bu son gelişme, Ankara'nın Libya politikasında tek bir siyasi merkeze dayanmayan bir ilişki ağı geliştirme çabasının sonucu olarak okunabilir. Daha geniş siyasi destek, anlaşmanın uygulanmasına ilişkin adımları kolaylaştırabilir ve enerji, altyapı ve yeniden imar alanlarında işbirliği fırsatlarını artırabilir. Ancak Temsilciler Meclisinin onayı, Libya'daki kurumsal bölünmüşlüğün sona erdiği anlamına gelmiyor.

Türkiye'siz bölgesel mimarilere karşı ne ifade ediyor?

Anlaşmanın bir diğer önemli boyutu, Doğu Akdeniz'de Türkiye'nin katılımı olmadan şekillendirilmeye çalışılan enerji ve deniz yetki alanı düzenlemeleriyle ilgilidir. Türkiye-Libya mutabakatı, Ankara'nın bölgesel denklemin dışında bırakılma çabalarına karşı geliştirdiği stratejinin temel unsurlarından biri oldu.

Libya'nın doğusundaki Temsilciler Meclisinin mutabakatı onaylaması, Türkiye'nin deniz yetki alanlarına ilişkin tezlerinin Libya içinde daha geniş siyasi destek kazanması anlamına geliyor. Bu durum, bölgesel aktörlerin Türkiye'yi dikkate almadan kalıcı düzenlemeler oluşturmasının siyasi ve diplomatik maliyetini artırabilir.

Siyasi onaydan somut işbirliğine

Türkiye-Libya deniz yetki alanları mutabakatı, sembolik diplomasinin ötesine geçerek somut stratejik ve ekonomik işbirliği imkanları sunuyor. Münhasır ekonomik bölgelerin sınırlandırılması, deniz tabanındaki henüz değerlendirilmemiş hidrokarbon kaynaklarının araştırılmasına, deniz ticaret güzergahlarının güvenliğine ve stratejik deniz ulaşım hatlarının korunmasına ilişkin işbirliğinin geliştirilmesine zemin oluşturabilir.

Türkiye açısından anlaşma, Doğu Akdeniz'de birbiriyle çatışan deniz yetki alanı iddialarının yarattığı kısıtlamaları aşma ve enerji arama faaliyetleri için daha öngörülebilir bir çerçeve oluşturma fırsatı sunuyor. Türkiye'nin araştırma altyapısı, denizcilik kapasitesi ve diplomatik ilişkileri, ortak çalışmaların ilerletilmesinde rol oynayabilir. Ancak sismik araştırmaların ve olası sondaj faaliyetlerinin başlaması; teknik hazırlıklara, ticari değerlendirmelere, hukuki koşullara ve bölgesel gelişmelere bağlı olacaktır.

Libya açısından ise anlaşma, ülkenin deniz kaynakları üzerindeki iddialarını destekleyebilecek ve kendi kaynaklarını araştırma ve değerlendirme kapasitesini geliştirmesine katkıda bulunabilecek bir işbirliği çerçevesi sunuyor. Libya'nın kurumsal kapasitesinin ve güvenlik yapısının parçalı olduğu düşünüldüğünde, Türkiye ile işbirliği teknik destek, lojistik ve kapasite geliştirme bakımından fırsatlar yaratabilir. Bununla birlikte, potansiyel kaynakların ekonomik değere dönüşmesi için yatırım, altyapı ve istikrarın sağlanması da büyük önem taşıyor.

Güvenlik işbirliği ve Libya'da istikrar arayışı

Türkiye'nin Libya ile ilişkileri deniz yetki alanları ve enerji başlıklarıyla sınırlı değil. 2019 tarihli Askeri Eğitim ve İş Birliği Anlaşması çerçevesinde Türkiye, Trablus merkezli yönetimle askeri eğitim ve savunma kapasitesinin geliştirilmesi alanlarında işbirliği yürüttü. Bu destek, Libya'nın güvenlik kurumlarının kapasitesini artırma ve ülkenin güvenlik ihtiyaçlarına yanıt verme çabalarının bir parçası oldu.

Türkiye'nin askeri ve güvenlik alanındaki katkıları, Libya'da daha istikrarlı bir devlet yapısının oluşmasına yönelik çabalar bağlamında ele alınabilir. Ne var ki kalıcı istikrar yalnızca dış destekle sağlanamaz. Silahlı grupların ulusal kurumlar altında bütünleştirilmesi, güvenlik sektöründe reform yapılması ve ülkenin doğusu ile batısındaki kurumlar arasında işbirliğinin geliştirilmesi, Libya'nın uzun vadeli istikrarı açısından belirleyici olmaya devam ediyor.

Ankara'nın hem Trablus'taki yönetimle hem de Libya'nın doğusundaki siyasi aktörlerle sürdürdüğü diplomatik temaslar, ülke genelinde siyasi diyalog ve işbirliği için daha geniş bir zeminin oluşmasına katkı sağlıyor. Öte yandan, Libya'da kalıcı istikrarın sağlanması açısından en kritik meselelerden biri, bölünmüş güvenlik yapısının ortak bir kurumsal çatı altında birleştirilmesi ve güvenlik kurumlarının ülke genelinde bütünlük içinde işlemesidir. Türkiye'nin Libya'nın siyasi birliğini ve toprak bütünlüğünü destekleyen yaklaşımıyla güvenlik alanındaki işbirliği, bu sürecin ilerletilmesine katkı sunabilecek unsurlar arasında yer alıyor. Güvenlik kurumlarının bütünleştirilmesi, ortak bir komuta ve koordinasyon yapısının oluşturulması ve siyasi kurumlar arasındaki ayrışmanın giderilmesi, yalnızca güvenliğin güçlendirilmesi açısından değil, ülke genelinde kalıcı istikrarın tesis edilmesi açısından da belirleyici olacaktır. Ayrıca, anayasal uzlaşının sağlanması ve güvenilir seçimlerin önünün açılması, Libyalı aktörlerin üzerinde uzlaşması gereken temel meseleler olmayı sürdürüyor.

Libya Temsilciler Meclisinin kararı, Türkiye'nin Doğu Akdeniz politikasını destekleyen önemli bir diplomatik gelişme niteliği taşıyor ve Ankara'nın Libya'nın doğusuyla ilişkilerinde yeni bir aşamaya işaret ediyor.

Türkiye açısından temel mesele, deniz yetki alanlarına ilişkin tezlerini korurken Libya'nın farklı siyasi aktörleriyle ilişkilerini geliştirmek ve bölgesel işbirliği için sürdürülebilir kanallar oluşturmaktır. Libya açısından ise bu gelişme, deniz kaynaklarını değerlendirme imkanlarını artırıyor ve Türkiye ile ekonomik ilişkileri derinleştirme zeminini güçlendiriyor. Ancak kalıcı istikrar, deniz mutabakatının ötesinde, Libya'nın siyasi uzlaşma, kurumsal bütünleşme ve güvenlik reformu alanlarında ilerleme kaydetmesine bağlı olacaktır.