Nhiều khu đô thị tại TP HCM đã hoàn thiện hạ tầng, cư dân vào ở nhưng quỹ đất quy hoạch trường học vẫn bỏ trống do vướng quy định bàn giao từ hơn 20 năm trước.
Mới đây, chủ đầu tư một khu đô thị tại khu Đông TP HCM vừa kiến nghị được tự bỏ vốn xây dựng, quản lý và vận hành trường học trên phần đất đã giải phóng mặt bằng, thay vì tiếp tục để trống.
Đại diện doanh nghiệp cho biết dự án đã hoàn thiện hạ tầng, cư dân vào ở nhiều năm nhưng các lô đất quy hoạch trường học vẫn chưa được sử dụng.
Nguyên nhân là dự án được giao đất trước năm 2005. Theo các quyết định giao đất thời điểm đó, sau khi hoàn thành hạ tầng kỹ thuật, chủ đầu tư phải bàn giao quỹ đất công trình công cộng, gồm đất giao thông, cây xanh, trường học và các công trình xã hội khác, cho chính quyền hoặc cơ quan chuyên ngành quản lý.
Doanh nghiệp đã bồi thường, giải phóng mặt bằng toàn bộ dự án và hoàn thành nghĩa vụ tài chính đối với phần đất ở nhưng địa phương chưa có kế hoạch hoặc nguồn vốn để xây trường, còn doanh nghiệp không có cơ sở pháp lý để tự đầu tư trên phần đất đã quy hoạch.
"Đất trường học đã giải phóng mặt bằng nhiều năm nhưng vẫn phải quây tôn, trong khi nhu cầu học tập của cư dân ngày càng lớn", đại diện doanh nghiệp nói.
Trước thực tế trên, doanh nghiệp kiến nghị được đầu tư trường học theo hình thức xã hội hóa, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính, đồng thời quản lý và khai thác công trình theo quy hoạch 1/500 đã được duyệt. Theo doanh nghiệp, cách này có thể sớm bổ sung hạ tầng giáo dục cho khu đô thị nhằm thay vì để quỹ đất tiếp tục bỏ trống.
Theo Hiệp hội Bất động sản TP HCM (HoREA), tình trạng "bỏ hoang" đất giáo dục không chỉ xảy ra tại một dự án mà còn xuất hiện ở nhiều khu đô thị, khu dân cư được giao đất từ trước năm 2005. Những dự án này hầu hết đã hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, cư dân sinh sống ổn định nhưng các khu đất dành cho trường học vẫn chưa được đầu tư.
Trước đó, HoREA từng dẫn trường hợp một khu dân cư thương mại trên đường Phan Văn Trị, quận Gò Vấp cũ. Dự án được phê duyệt đầu tư từ năm 2013, nhiều năm qua dù khu đô thị đã thành hình, đón dân về ở, doanh nghiệp vẫn chưa được giao hoặc cho thuê đất để đầu tư các công trình giáo dục, y tế theo quy hoạch. Việc các hạng mục này chậm triển khai khiến cư dân phải sử dụng dịch vụ giáo dục, y tế tại các khu vực lân cận.
Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch HoREA, cho rằng điểm nghẽn hiện nay là doanh nghiệp không được đầu tư trên một số quỹ đất quy hoạch dành cho giáo dục, y tế, trong khi địa phương cũng chưa bố trí nguồn lực để triển khai.
Theo ông Châu, trước đây trường học, bệnh viện chủ yếu được xác định là công trình công cộng do Nhà nước đầu tư. Hiện nay, nhiều công trình có thể huy động nguồn lực xã hội, trong đó doanh nghiệp đầu tư hoặc hợp tác với các đơn vị chuyên môn, còn Nhà nước quản lý về quy hoạch, tiêu chuẩn và chất lượng.
Ông cho biết Nghị quyết 21và Luật Phát triển đô thị mới đã bước đầu tạo cơ sở tháo gỡ các vướng mắc, trong đó có việc phân cấp thẩm quyền cho các đô thị đặc biệt. Tuy nhiên, cần cơ chế linh hoạt hơn với các dự án được giao đất từ nhiều năm trước nhưng điều kiện thực tế đã thay đổi. Nếu Nhà nước chưa có kế hoạch đầu tư, có thể huy động doanh nghiệp tham gia để tránh lãng phí đất và sớm hoàn thiện hạ tầng cho cư dân.
Luật sư Nguyễn Hùng, Đoàn Luật sư TP HCM, cho rằng với những dự án đã hoàn tất bồi thường, giải phóng mặt bằng nhưng địa phương chưa có kế hoạch xây trường, có thể xem xét cho doanh nghiệp thuê phần đất này để đầu tư theo quy hoạch và thực hiện nghĩa vụ tài chính bổ sung. Các khoản bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và chi phí đầu tư hạ tầng doanh nghiệp đã thực hiện cũng cần được rà soát khi xác định nghĩa vụ tài chính, căn cứ hồ sơ và quy định hiện hành.
Tuy nhiên, chuyên gia lưu ý việc cho doanh nghiệp đầu tư quỹ đất giáo dục cần gắn với cam kết về tiến độ, mục đích sử dụng và chất lượng công trình, tránh tình trạng giữ đất nhưng tiếp tục bỏ trống. Nhà nước cũng cần có cơ chế kiểm soát hoạt động, học phí và tiêu chuẩn của các trường xã hội hóa.
Về lâu dài, quy hoạch cần phân định rõ quỹ đất dành cho trường công lập và phần có thể xã hội hóa, qua đó tránh lãng phí đất và tạo cơ sở để doanh nghiệp chủ động đầu tư khi Nhà nước chưa có nguồn lực.
