Yaş doğrulanmadan kasa açılmayacak

Türkiye'de çocukların sigaraya erişimini engellemek için satış noktalarında yeni bir dijital denetim döneminin kapısı aralanıyor.

Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu’nun açıkladığı tütünle mücadele eylem planı kapsamında, 18 yaşını doldurmamış kişilere sigara satışını önlemek amacıyla elektronik yaş doğrulama sistemi kurulacak. Yeni yasal düzenlemeyle kimlik kontrolünün satış sürecine entegre edilmesi hedefleniyor.

Sistemin temel mantığı şöyle: “Yaş doğrulanmadan satış tamamlanamayacak. Yalnızca yaş kontrolü değil, bu kontrolün hileyle aşılmasının nasıl önleneceği ve kuralları ihlal eden işletmelere hangi yaptırımların uygulanacağı da çalışılıyor.

QR KOD, KİMLİK VE YAZAR KASA ENTEGRASYONU

Olası modellerden birinde müşteri, yetkili bir uygulama üzerinden oluşturulan QR kodla yaşının doğrulanması bekleniyor. Diğer seçenekler arasında çipli kimlik kartıyla kontrol ve elektronik sistemlerin yazar kasalara entegre edilmesi bulunuyor. Sigara paketi okutulduğunda kasa yaş doğrulaması isteyecek; onay alınmadan satış işlemi tamamlanamayacak. Böylece kontrol, yalnızca çalışanın inisiyatifine bırakılmayacak.

Ancak sistemin hangi teknik yöntemle kurulacağı ve tüm işletmeler için nasıl zorunlu hale getirileceği henüz kesinleşmedi.

BAŞKASININ KİMLİĞİYLE SATIŞA NASIL ENGEL OLUNACAK?

Dijital sistemin en önemli sınavı, başkasının kimliğiyle sigara almaya çalışan çocuklar olacak. QR kodun veya kimlik kartının geçerli olması, kartı kullanan kişinin gerçek sahibi olduğu anlamına gelmiyor. Bu riski azaltmak için kimlik doğrulamasına ek olarak, gerektiğinde kimlik fotoğrafıyla kişinin karşılaştırılması gibi yöntemler kullanılacak. Tek kullanımlık ve kısa süre geçerli QR kodlar da kodun kopyalanmasını veya tekrar kullanılmasını zorlaştırabilir.

Bir başka sorun, yetişkinlerin çocuklar adına sigara satın alması. Farklı satış noktalarında kısa aralıklarla tekrarlanan işlemlerin olağan dışı işlem olarak işaretlenmesi, denetim birimlerine riskli durumları belirlemede yardımcı olabilir. Ancak bu tür takiplerin kapsamı, hukuki dayanağı ve kişisel verilerin korunmasına ilişkin sınırların açıkça belirlenmesi gerekiyor.

İHLAL EDEN İŞLETMEYE PARA CEZASI VE BELGE İPTALİ

18 yaşından küçüklere tütün ürünü satışı mevcut mevzuatla zaten yasak. Yeni sistem, ihlallerin tespitini kolaylaştırırken; elektronik kayıtlarla denetimi güçlendirecek. Yaş doğrulamasını bilerek devre dışı bırakmak, sistemin uyarısına rağmen satış yapmak veya denetimi yanıltmak gibi davranışlar için caydırıcı yaptırımlar düzenleniyor.

Elektronik kayıtlar ihlali ortaya çıkarabilir; ancak cezanın hukuka uygun biçimde uygulanması için ihlalin doğrulanması, işletmenin savunma hakkı ve itiraz yollarının korunması gerekiyor. Kanun teklifinin Meclis’e sunulmasıyla birlikte sistemin teknik sınırları, denetim yöntemi ve yaptırımların kapsamı netleşecek.