AB’den ticarete Kıbrıs prangası

Aydın Hasan - Türkiye, 1996’da Avrupa Birliği’ne (AB) tam üyelik sürecinde geçici bir aşama olarak değerlendirerek Gümrük Birliği’ne (GB) dahil oldu. Ancak tam üyelik sürecinin uzaması ile küresel ticaretin yapısındaki değişim GB’nin mevcut yapısıyla, Türkiye açısından bir dizi soruna neden oldu. Bu süreçte Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) 2004’te AB üyeliğine kabul edildi. Ankara da yaklaşık 15 yıldır GB anlaşmasının güncellenmesini istiyor. 2015’te başlayan süreç çerçevesinde Avrupa Komisyonu Aralık 2016’da müzakereleri başlatmak için AB Konseyi’nden yetki istedi. Ancak Konsey bir adım atmadı.

COP31’de görüştü

Rum basında yer alan haberlere göre; Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen; COP31 Zirvesi için bulunduğu Antalya’da Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) lideri Nikos Hristodulidis ile yaptığı görüşmelerde Türkiye’nin Kıbrıs müzakerelerine yeniden başlaması karşılığında AB’nin de GB’nin güncellenmesi görüşmelerini başlatmaya hazır olduğunu belirtti.

AB Komisyonu Başkan Yardımcısı ve Kıbrıs Özel Temsilcisi Raffaele Fitto’nun, 20 Kasım’da Ankara’ya ziyarette bulunarak Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ile görüşmesi bekleniyor. Bu görüşme öncesinde Kıbrıs şartının gündeme getirilmesi, AB’nin Türkiye’ye karşı uyguladığı çifte standardı bir kez daha gözler önüne serdi.

‘Muhatap Kıbrıslı Türkler’

Diplomatik kaynaklar; AB Komisyonu Başkan Yardımcısı ve Kıbrıs Özel Temsilcisi Fitto’nun ziyaretinin önceden planlandığını ve müzakere süreciyle ilgili olmadığını belirtti. Ankara’ya henüz bir teklif gelmediğini belirten kaynaklar, böyle bir teklifin gelmesi durumunda muhatabın Kıbrıslı Türkler olduğunu ve bu konunun onlarla konuşulması gerektiğini vurguladı.

UZMANLAR GELİŞMELERİ MİLLİYET’E DEĞERLENDİRDİ

‘Stratejik miyopluk’

ANKASAM Başkanı Prof. Dr. Seyfettin Erol: AB’nin GB güncellemesi sürecini Kıbrıs müzakerelerinin yeniden başlaması ön şartına bağlaması, rasyonel bir ekonomik ortaklıktan ziyade stratejik bir miyopluk örneğidir. Teknik ve ticari bir entegrasyon mekanizması olan GB’nin güncellenmesi; aslında en çok Avrupa tedarik zincirlerinin güvenliği ve rekabetçiliği için kritik önem taşımaktadır.

Rehin alma diplomasisi

AB’nin, 1996’da yürürlüğe giren anlaşmadan sekiz yıl sonra üyeliğe aldığı GKRY’nin maksimalist taleplerini kendi kurumsal politikasına dönüştürmesi, ahde vefa ilkesinin açık bir ihlalidir. 2004 Annan Planı referandumunda çözüm iradesini ortaya koyan tarafın Ankara ve Kıbrıs Türkleri olduğu, süreci sabote edenin ise Rum kesimi olduğu tarihsel bir gerçektir. Dolayısıyla bugün Brüksel’in faturayı Ankara’ya kesmeye çalışması, teknik bir ticari dosyayı siyasi bir rehin alma diplomasisi aracına indirgemektir.

Masada eli zayıf olan taraf Ankara değil, bizzat Brüksel’in kendisidir. Bugün başta Avrupa olmak üzere küresel sistemin en temel varoluşsal sorunu güvenliktir. Türkiye; benzersiz jeopolitik konumu, jeostratejik derinliği ve jeoekonomik kapasitesiyle yeri doldurulamaz, vazgeçilmez ve küresel ölçekte paylaşılamayan kilit bir aktördür. Dolayısıyla bu denklemde ön şart ileri sürecek bir irade varsa, o adres Brüksel değil Ankara’dır.

‘Kıbrıs şartı ahlaksızlık’

Avrupa Birliği ve Küresel Araştırmalar Derneği Kurucu Üyesi Can Baydarol: AB bir sürü ülkeyle serbest ticaret anlaşması yaptı. Türkiye maalesef otomatik olarak bunlara katılma şansına sahip değil. En ciddi sorunlar da ulaştırma sektöründe çıktı. Çünkü ‘sanayi malları serbest dolaşacak’ dediler. Fakat malları taşıyacak olan kamyon, şoför dikkate alınmadı. Dolayısıyla sürekli olarak bir kota meselesiyle, taşımacılık kotaları ve daha da kötüsü şoför vizeleri ile ilgili sıkıntılar yaşandı ve yaşanmaya devam ediyor. Dolayısıyla GB’nin güncellenmesi hizmet sektöründe de önemli. Fakat karşı taraf da bir şart olarak ‘siz de kamu ihalelerinin karşılıklı olarak serbestleştirilmesini kabul edin’ diyor. Burada da bizim tarafın bazı çekinceleri var. Yani sonuçta 10 yıldır yılan hikayesine dönen bir güncelleme meselesiyle karşı karşıyayız. Güncelleme çok gerekli. Türkiye’ye duyulan güvenin tekrar artması; yatırımlın Türkiye’ye gelmesi için...

‘Üç konuda AB muhtaç’

GB’de güncellemenin Kıbrıs şartına bağlanmasını tek kelimeyle ahlaksızlık olarak düşünüyorum. AB, üç konuda Türkiye’ye muhtaç. 1) Silah sanayii iş birliği. Aman diyorlar Rus tehdidi var. Bunun için Türk ordusuna, savaş sanayisine muhtacız. 2) Enerji güvenliği. 3) Tedarik zinciri güvenliği. Bu üç konuda kendilerine bazı hatırlatmalar yapmamız gerekir inancındayım.