AB ülkelerinin savunma bakanları, yaz tatili arasının ardından yarın resmi toplantılarında ilk kez bir araya gelecek.
31 Ağustos’ta AB Dönem Başkanı İrlanda’da bir araya gelen bakanlar, 7-8 Temmuz’daki Ankara’daki NATO zirvesinin yankılarını ele almış, Ukrayna’ya destek, güvenlik ve savunmada uzayın rolü, deniz güvenliği gibi başlıkları görüşmüştü.
Bu kez bakanların ana gündeminde "hibrit" tehditlere ortak yanıt ve bunlar karşısında Avrupa’nın savunma hazırlığını hızlandırma çalışmaları yer alıyor.
Son yıllarda savunma ve güvenlik, Avrupa’nın gündeminde daha geniş yer tutarken, tartışmalar Avrupa’nın NATO içerisinde daha büyük rol üstlenmesi, savunma üretimlerini ve harcamalarını artırmasının yanı sıra hibrit tehditler karşısında üye ülkelerin askeri kapasitesini güçlendirmesi ve koordine etmesi etrafında şekilleniyor.
Şubat 2022'de başlayan Rusya-Ukrayna Savaşı'nın ardından AB tarafından sıkça kullanılmaya başlanan "hibrit tehdit", insansız hava araçları (İHA) ihlalleri, siber saldırılar, sabotaj ve dezenformasyon faaliyetlerini ifade ediyor.
Rusya kaynaklı olduğu değerlendirilen bu eylemler, son dönemde AB’nin güvenliğine yönelik başlıca tehditler arasında görülüyor.
Toplantı öncesinde AB ülkelerinin büyükelçileri bir dizi senaryo ve önlemi değerlendirirken, New York’taki BM Genel Kurulu marjındaki temaslarda da üye ülkelerin dışişleri bakanları, Rusya kaynaklı bir hibrit saldırının can kaybına yol açması halinde izlenebilecek yol üzerinde görüşmeler yaptı.
Yarın yapılacak toplantının gündemiyle ilgili bilgi alınan üst düzey AB yetkilisi, bakanların hibrit tehditler karşısında AB düzeyinde hangi araçların kullanılabileceğini görüşeceğini söyledi.
AB yetkilisi, üye ülkelerin verilecek yanıtı kendilerinin belirleyeceğini ancak ortak bir Avrupa yaklaşımı konusunda uzlaşılması halinde AB’nin hibrit ve siber olaylara müdahale ekiplerini, mali kaynaklarını ve bazı düzenlemelerdeki acil durum mekanizmalarını devreye sokabileceğini anlattı.
Bu araçların üye ülkelere seçenekler sunacak şekilde bir araya getirilmesi üzerinde duruluyor.
AB yetkilisi, hibrit tehditlerin AB-NATO diyaloğunun önemli alanlarından biri olduğuna işaret etti.
Yetkili, AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’in 16 Eylül'de Avrupa Parlamentosunda yaptığı "Birliğin Durumu" konuşmasında önerdiği "acil güvenlik protokolünün" de bakanlarca ele alınabileceğini belirterek, protokolün nasıl işleyeceğinin henüz şekillendirilmekte olduğunu ve bu konuda üye ülkelerin yönlendirmesine ihtiyaç duyulduğunu söyledi.
Von der Leyen, silahlı saldırı düzeyine ulaşmasa da bir ülkenin güvenliğini tehdit eden hibrit eylemler karşısında, ilgili üye ülkenin talebiyle bütün AB ülkelerinin bir araya gelerek ortak yanıt belirlemesini önermişti.
İHA ihlalleri
Son haftalarda Avrupa’da İHA kaynaklı hava sahası ihlalleri güvenlik kaygılarını artırdı. 15 Eylül’de Litvanya hava sahasına Belarus yönünden giren bir İHA, NATO görevindeki savaş uçağınca düşürüldü.
Artan kaygılar üzerine Polonya 21 Eylül’de, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik hava saldırıları sırasında savaş uçaklarını havalandırıp hava savunma sistemlerini tedbir amacıyla hazır duruma geçirdi.
AB yetkilisi, Avrupa ülkelerine yönelik olası bir Rus İHA saldırısına ilişkin basına yansıyan iddiaları doğrulamazken, üye ülkelerin tehdidi ciddiye aldığını ve birçok ülkede üst düzey görüşmeler yapıldığını aktardı.
Yetkili, AB düzeyinde Rusya’ya diplomatik baskı ve diplomatlara yönelik daha sıkı kontrollerin değerlendirilebileceğini ifade ederek, İHA saldırılarının doğrudan etkisinin yanı sıra psikolojik etkisine karşı da hazırlıklı olunması gerektiğini, toplantıda "bilgi manipülasyonu"yla mücadele ve "saldırı sonrası iletişim"in de bu kapsamda ele alınacağını söyledi.
Ukrayna’nın hava savunması ihtiyacı
Toplantının bir diğer önemli başlığı Ukrayna’nın hava savunması ihtiyacı olacak.
Yetkili, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik saldırılarında balistik füzelerin yanı sıra jet motorlu Şahid İHA'larını daha yoğun kullandığını belirterek, saldırıların Kiev’de günlük yaşamı ve demir yolu ağlarını aksatmayı hedeflediğini aktararak Ukrayna’ya desteğin artırılması gerektiğini vurguladı.
AB’nin Ukrayna’ya verdiği kredide, savunma malzemelerinin öncelikle Avrupa’dan alınması kuralı bulunuyor.
Yetkili, Ukrayna’nın acil hava savunması ihtiyacı nedeniyle bu kurala istisna tanındığını ve krediyle ABD yapımı önleme füzeleri alınabileceğini söyledi.
Füzelerin Ukrayna’ya daha erken ulaşması için AB ülkelerinin ABD’ye verdikleri kendi siparişlerini Ukrayna’ya devretmesi de değerlendiriliyor.
Üst düzey AB yetkilisi, toplantıda ülkelere bu yönde çağrı yapılacağını, kısa vadede sağlanabilecek füze sayısının ise ABD’nin teslimatlarına bağlı olduğunu ifade etti.
Ukrayna’nın finansman açığı ve SAFE
Ukrayna’nın hem sivil hem askeri ihtiyaçları için finansman açığı beklediğini aktaran yetkili, askeri ihtiyaçların kesin tutarının henüz netleşmediğini ancak açığın karşılanması için ek yollar bulunması gerektiğini ifade etti.
Bu bağlamda, üye ülkelerin Avrupa Güvenlik Eylemi (SAFE) isimli ortak tedarik mekanizması kapsamında kullanmadığı kaynaklardan Ukrayna’nın yararlanması olasılığı inceleniyor.
SAFE’in Ukrayna bütçesine doğrudan para aktarmak için kullanılamayacağını vurgulayan AB yetkilisi, üye ülkelerin AB’nin sermaye piyasalarından borçlanarak finanse ettiği SAFE mekanizmasından kredi alıp Ukrayna’nın ihtiyaç duyduğu savunma malzemelerinin üretimini finanse edebileceğini belirtti.
Yetkili, üye ülkelerin bu amaçla kredi kullanmayı kabul etmesi halinde bu kaynağın özellikle İHA’ların üretimini artırmaya yöneltilebileceğini söyledi.
Savunma sanayisinde işbirliği
Bakanlar, Ukrayna ile AB ülkeleri arasındaki savunma sanayisi işbirliğini de değerlendirecek.
Yetkili, üye ülkelerin bu alanda yeni girişimler ve programlar açıkladığını, işbirliğinin nasıl ilerlediğinin ve daha fazla nasıl teşvik edilebileceğinin görüşüleceğini kaydetti.
Rusya’nın "gölge filosu"yla mücadele
Bakanlar, Rusya’nın yaptırımları aşarak petrol taşımasında kullandığı ve "gölge filo" olarak adlandırılan gemilere yönelik baskının artırılmasını da görüşecek.
Yetkili, esas görevi Libya’ya yönelik BM silah ambargosunu denetlemek olan AB’nin Akdeniz’deki IRINI deniz operasyonunun, Rusya’nın gölge filosuna ait gemileri izleme faaliyetlerini de artırdığını belirtti.
Savunma hazırlık raporu ve AB'nin hedeflerine ulaşamama ihtimali
Üye ülkelerin ortak askeri ihtiyaçlarını belirleyen, savunma projelerini ve ortak alımlarını koordine eden EDA’nın, özellikle ortak tedarik ve yenilikçilik alanlarında ek personel alımı gibi tedbirlerle Avrupa’nın savunma hazırlıklarında daha büyük rol üstlenmesi de hedefleniyor.
Bu seçenekleri de görüşecek bakanlar, EDA'nın hazırladığı ilk yıllık savunma hazırlık raporunu da ele alacak.
Henüz kamuya açıklanmayan rapor, savunma harcamaları, askeri kabiliyetler, sanayi ve ortaklıklara ilişkin bulgular içeriyor.
Yetkilinin paylaştığı tahminlere göre AB ülkelerinin savunma harcamalarının gayri safi yurt içi hasılaya oranı 2025’te yüzde 2,2, 2026’da yüzde 2,4 düzeyinde. Toplam savunma harcamasının 2029’da 547 milyar avroya ulaşması bekleniyor.
Yetkili, savunma hazırlık raporunun AB’nin 2030 savunma hazırlığı hedeflerine ulaşamayacağını gösterdiği yönündeki iddiaları ise doğrulamadı.
AB, 2030’a kadar hava ve füze savunması gibi kritik alanlardaki kapasite açıklarını kapatmayı, savunma yatırımlarının en az yüzde 55’ini Avrupa savunma sanayisinden tedarik etmeyi ve üretimi artırmayı hedefliyor. Bu doğrultuda, savunma alımlarının en az yüzde 40’ını 2027 sonuna kadar ortaklaşa yapmayı öngörüyor.
