ABD'deki 'ara seçimler' ne anlama geliyor? 6 soruda Trump'ı bekleyen 'topal ördek' riski!

Derleyen: Metin Aktaşoğlu / [email protected] - Tüm dünyada gözler ABD'de gerçekleşmekte olan “ara seçimlerin” sonuçlarına çevrilmiş durumda. Seçimlerin Başkan Donald Trump için ayrı, Cumhuriyetçiler için ayrı, Demokratlar için ayrı, Avrupa, Asya ve tabii ki Orta Doğu için ayrı sonuçları olacak. Peki bu ara seçim ne anlama geliyor ve neden bu kadar önemli? Çıkabilecek sonuçlar Trump'ın kalan dönemini nasıl etkileyebilir? Başkanlık seçimine daha 2 yıl varken ABD seçmeni şu an tam olarak neyi seçiyor?

“ARA SEÇİMLER” NE ANLAMA GELİYOR?

ABD'de Kongre, iki bölümden oluşuyor. Buna çift meclis (bikamera) sistemi deniyor. Üst meclis görevi gören Senato ve onun altında daha geniş bir temsilin önünü açan Temsilciler Meclisi yer almakta. Birleşik Krallık'ta bunu Lordlar Kamarası ve Avam Kamarası olarak hala görmekteyiz. Hatırlatmak gerekirse Osmanlı'da 1876'da Kanun-i Esasi ile Meclis-i Umumi, halkın seçtiği Meclis-i Mebusan ve padişahın seçtiği Meclis-i Ayan'dan oluşmaktaydı. 1961 Anayasası gereğince de TBMM, 1961-1980 arasında Millet Meclisi ile Cumhuriyet Senatosu şeklinde iki kamaralı sistemle çalışmaktaydı.

Yeniden ABD'ye dönmek gerekirse, temel görevlerinin başında ülke çapında geçerli olan federal yasaları oluşturmak ve geçirmek olan Kongre'de iki yılda bir seçim yapılmakta. Bu seçimler başkanın dört yıllık görev süresinin ortasında gerçekleştiğinde “ara seçimler” olarak ifade ediliyor.

Mevcut başkanın ve partisinin ya da başka bir siyasi yapının sistemi tamamen kontrol etmesini önlemek adına kurulan bu seçim yapısına göre Kongre'yi hangi siyasi partinin -Trump'ın Cumhuriyetçileri mi yoksa muhalefetteki Demokratlar mı- kontrol edeceğini ve başkanın planlarını ne kadar kolay uygulayabileceğini belirleyecek.

Ve elbette her seçimde olduğu gibi bu seçimde de sonuçlar, insanların başkanın şu ana kadarki performansından ne kadar memnun olduklarının bir ölçüsü olarak da görülecek.

BU ARA SEÇİMDE ABD NEYİ SEÇECEK?

ABD'de seçmenler, Kongre'nin alt kanadı olan Temsilciler Meclisi'nin 435 üyesinin tamamını seçecek. Üyeler, iki yıl görev yapıyor. Bu mecliste ağırlıklı olarak yasa tasarıları sunulmakta ve tartışılmakta. Öte yandan üst meclis olan Senato'da seçim sistemi daha farklı. Bu ara seçimde Senato'daki toplam 100 sandalyenin 35'i seçilebilecek. Senatörler 6 yıl süreyle dönemler halinde görev yapıyor. Senatörler, diğer görevleriyle beraber Temsilciler Meclisi'nden gelen yasa tasarılarını onaylıyor veya engelliyor. Bunun yanında aynı gün ABD'de California, Florida, Georgia ve Michigan eyaletleri valisini de seçecek.

TRUMP 'TOPAL ÖRDEK' Mİ OLACAK?

Kongre, ABD'deki güçler ayrılığı ilkesinin (Yasama: Kongre, Yürütme: Başkan, Yargı: Yüksek Mahkeme) üç temel kolundan biri ve yasaların şekillenmesinde çok büyük bir önem taşıyor. Hem Temsilciler Meclisi hem de Senato şu anda ufak bir farkla Cumhuriyetçiler'in elinde. Temsilciler Meclisi'nde Cumhuriyetçiler'in sandalyesi 218 ki bu çoğunluk için gereken minimum sayı. Cumhuriyetçiler bu sayıya onlarla birlikte oy kullanan bir bağımsız üye ile ulaşabiliyor.

Senato'da ise Cumhuriyetçiler'in 53 sandalyesi bulunuyor. Demokratlar'ın çoğunluğu alması için 51'e ulaşması gerekiyor zira 50'ye 50 kalınacak bir senaryoda eşitliği şu an bir Cumhuriyetçi'nin yer aldığı “başkan yardımcısı” makamının oyu bozuyor.

Muhalefetteki Demokratlar en az bir meclisin kontrolünü yeniden ele geçirirse, kendi yasalarını meclis gündemine getirme gücüne sahip olacak. İki meclisi de Demokratlar'ın aldığı bir senaryo ise Trump için epey tatsız sonuçlar doğurabilir ve evet, bu sonuç Trump'ı "topal ördek" pozisyonuna itebilir. Bu endişe doğrultusunda Trump, 2 Kasım'da "Pod Force One" adlı podcast programına verdiği röportajda Cumhuriyetçilerin seçimleri kaybetmesi durumunda önüne gelen her şeyi veto edeceğini söylemişti.

KİM KAZANACAK?

Bu sorunun elbette cevabını vermek mümkün değil ancak seçmenler geçmişte başkanın partisini “cezalandırma” ve başkana karşı oy verme eğilimi gösteriyordu. Bu bağlamda bakıldığında tablo Donald Trump için endişe verici. Zira son anketler Trump'ın “onay oranının” bir hayli düştüğüne işaret ediyor. Silver Bulletin, Trump'ın ikinci dönemine yüzde 50'nin biraz üzerinde bir “onay oranı” ile başladığını, bugün ise bu oranın yüzde 37'ye gerilediğini gösteriyor. Bir başka araştırma şirketi Pew ise aynı oranı yüzde 30 olarak gösteriyor.

Fakat her iki meclisteki tüm koltuklar için bir rekabet olacağını söylemek de mümkün değil. Kampanyaları ve seçimleri analiz eden Cook Political Report, her iki parti tarafından da kazanılabilecek “belirsiz bölgelerin sayısının” sınırlı olduğunu öne sürüyor. En son güncellemesinde, aralarında Florida ve Michigan gibi eyaletlerin de yer aldığı 18 Temsilciler Meclisi bölgesinde ve 7 Senato bölgesinde manalı bir yarış tespit etti.

SONUÇ TRUMP İÇİN NE ANLAMA GELECEK?

Demokratlar, Temsilciler Meclisi veya Senato'yu kazanırsa, Trump'ın Kongre'den herhangi bir yasa geçirmesi zorlaşacak. Dolayısıyla Bay Başkan'ın iç politikadaki planları sekteye uğrayabilir. Öte yandan ve daha da önemlisi Demokratların her iki meclisi de kontrol altına alması, Trump'a yönelik bir dizi soruşturmaların başlayabileceği anlamına da gelebilir. Yolsuzluk iddiaları, Beyaz Saray'a yapılan tartışmalı yeni balo salonu ve infiale neden olan ICE müdahalelerinin soruşturmaya tabi tutulması söz konusu.

Demokrat Parti içinde Trump'ın azledilmesini isteyen görüşler de iki seçimde de Demokratlar'ın kazandığı senaryoda yeniden gündeme gelecektir. Kongre tarafından siyasi bir yargılamanın temelini oluşturacak suçlamaları gündeme getirilebilir.

BU SEÇİMİN 2028 SEÇİMİ İÇİN NE ANLAMA GELİYOR?

Başkan aslında bu seçimin doğrudan muhatabı değil lakin ara seçimlerde seçmen pratikleri, genel olarak başkanın icraatlerini değerlendirme odaklı. Trump da Cumhuriyetçi seçmeni “oy pusulasında adı geçiyormuş gibi davranmaya” çağırmakta. Haliyle her iki sonuç da Trump ve icraatlarının başarısını ya da başarısızlığını tartıştıracak.

2028'e gelecek olursak Donald Trump ve bazı destekçileri her ne kadar ortada gri bir tablo mevcutmuş gibi davransa da Trump, ABD yasalarına göre üçüncü kez başkan olmak için aday olamıyor. Hatta öyle ki ara seçimlerin sonuçları, 2028'de Trump'ın halefinin kim olacağı yönünde tartışmaların başlangıç noktası olabilir. Bunun yanında Demokratlar cephesinde de aday tartışmalarının bu seçimden sonra başlaması bekleniyor.