ABD-İran Ateşkesi Çöktü: Hürmüz Boğazı'nda Gerilim Tırmanıyor

ABD'nin geçici ateşkes anlaşmasının süresini uzatmayacağını açıklamasıyla, barış görüşmelerine yönelik ilerleme ve stratejik Hürmüz Boğazı'ndan petrol tankerlerinin yeniden geçişine ilişkin umutlar da sekteye uğradı. ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a yönelik saldırılarıyla başlayan savaşın uzaması riski arttı.

Reuters'a konuşan üst düzey İranlı yetkili, İranlı kurumların Hürmüz Boğazı ve bölgenin genelinde gerilimin tırmanmasına hazırlıklı olması gerektiğini belirtti.

Yetkili, diplomasinin başarısız olması durumunda Tahran'ın ABD'nin deniz ablukasını kırmak için “zamanında ve hassas” bir askeri saldırı düzenlemeye hazır olduğunu söyledi.

60 GÜNLÜK SÜRE DOLDU

İran ile ABD arasında savaşı sona erdirmek amacıyla 17 Haziran'da imzalanan mutabakat zaptı, taraflara nihai bir barış anlaşmasına varabilmeleri için 60 gün süre tanıyordu.

Mutabakat, İran'ın nükleer programı ve ABD yaptırımlarını kapsayacak daha geniş bir anlaşma için müzakere süreci öngörüyordu.

Ancak anlaşma, küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz ticareti açısından kritik önemdeki Hürmüz Boğazı'nın kontrolü konusunda yaşanan anlaşmazlığı nedeniyle kısa sürede çözülmeye başladı.

ABD Başkanı Donald Trump'a pazartesi günü Washington'ın haziranda imzalanan geçici anlaşmayı uzatmayı düşünüp düşünmediği soruldu. Trump, böyle bir planlarının olmadığını söyledi.

ABD İLE DEVRİM MUHAFIZLARI ARASINDA ARKA KAPI TEMASI

Müzakereler çıkmaza girerken ABD ile İran Devrim Muhafızları arasında arka kapı diplomasisinin yürütüldüğüne ilişkin haberler de gündeme geldi.

Axios'un konuya yakın iki kaynağa dayandırdığı haberine göre, eski ABD Ulusal İstihbarat Direktörü Tulsi Gabbard, Devrim Muhafızları ile yakın ilişkileri bulunan Iraklı Kürt bir liderle görüştü. ABD'nin bu aracı üzerinden Devrim Muhafızları Komutanı General Ahmed Vahidi'ye mesaj gönderdiği öne sürüldü.

Trump'ın damadı ve özel temsilcisi Jared Kushner da Fox News'e yaptığı açıklamada ABD yönetimi ile İran yönetiminin farklı unsurları arasındaki temasların oldukça yoğun olduğunu söyledi.

HÜRMÜZ BOĞAZI ANLAŞMAZLIĞI

İran, haziranda imzalanan mutabakatın kendisine Umman ile paylaştığı Hürmüz Boğazı'nı yönetme hakkı verdiğini savunurken Washington bu yorumu reddetti.

İran'ın, kendi belirlediği güzergâh dışında Hürmüz Boğazı'ndan geçmeye çalışan gemilere ateş açmaya başlamasının ardından çatışmalar yeniden şiddetlendi. Trump, 7 Temmuz'da anlaşmanın artık geçerli olmadığını açıklamıştı.

Reuters'a konuşan İranlı yetkili, yeni müzakerelerin başlayabilmesi için ABD'nin birkaç hafta içerisinde mutabakat hükümlerinin tamamını yerine getirmesi gerektiğini söyledi.

İRAN EKONOMİSİNDE SAVAŞ BASKISI

İran yönetimi savaşta dirençli bir görüntü vermeye çalışırken yeni ekonomik yaptırımların ülkedeki sıkıntıları ağırlaştırmasından, toplumsal huzursuzluğu yeniden tetiklemesinden ve yönetimin meşruiyetini daha da aşındırmasından endişe ediyor.

İran savaşa yüksek enflasyon, değer kaybeden para birimi, enerji sıkıntıları, yaptırımlar ve yapısal ekonomik sorunlarla girmişti. Savaşla birlikte hasar gören altyapı, aksayan ticaret, üretim kayıpları ve yeniden inşa maliyetleri de ekonominin üzerindeki baskıyı artırdı.

TRUMP'TAN UMMAN'A TEHDİT

İran, Hürmüz Boğazı'nın yönetimi konusunda Umman ile ayrı bir anlaşma için görüşmeler yürütürken tarafların anlaşmaya yakın olduğu bildirildi.

Trump ise ABD'nin uzun süredir güvenlik ortağı olan Umman'a yönelik oldukça sert bir tehditte bulundu. Fox News'e konuşan Trump, Umman'ın ABD'nin önüne çıkması halinde ülkeyi bombalamakla tehdit etti.

Savaşta bugüne kadar çoğu İran ve Lübnan'da olmak üzere binlerce kişi hayatını kaybetti. İran da aralarında Umman, Ürdün, Kuveyt, İsrail, Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan'ın bulunduğu ülkelerdeki ABD askeri üsleri ile altyapı tesislerini hedef aldı.

PETROL FİYATLARI YÜKSELDİ

Savaş enerji piyasalarını da etkiledi. Brent petrol savaş sırasında 126 dolara kadar çıkarak savaş öncesi seviyesinin yaklaşık yüzde 75 üzerine yükseldi.

Brent petrolün varil fiyatı pazartesi günü 2 doların üzerinde artışla 90,87 dolardan kapandı. ABD'de benzin fiyatları da savaş öncesindeki galon başına 3 doların altındaki seviyelerden 4 doların üzerine çıktı.