ABD'nin 1948'den bu yana İsrail'e yardımları 300 milyar doları aştı

ABD Başkanı Donald Trump'ın İsrail'e sağlanan yıllık yaklaşık 4 milyar dolarlık güvenlik yardımının yıl sonu itibarıyla durdurulacağını açıklaması, İsrail yönetimi ile güvenlik ve ekonomi çevrelerinde endişeye yol açtı.

Washington yönetiminin uzun yıllardır sürdürdüğü askeri ve mali desteği sonlandırma yönündeki açıklaması, bütçe açığıyla mücadele eden İsrail Hazine'sinin milyarlarca dolarlık ek mali yükle karşı karşıya kalabileceği endişelerini artırdı.

Trump, 3 Kasım'da "Fox News" kanalına yaptığı açıklamada, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile daha önce vardıkları mutabakat doğrultusunda mali yardımların kesileceğini duyurdu.

"Artık İsrail'e para vermeyeceğiz." diyen Trump, gelişmiş bir ülke olan İsrail'in söz konusu finansmana ihtiyaç duymadığını belirtti. Trump, hayati bir kriz yaşanması durumunda ise ABD desteğinin yeniden değerlendirilebileceğini ifade etti.

Netanyahu da ABD siyasetindeki değişime dikkat çekerek, "Buna alışın, bu yardımlar artık sürmeyecek. Sorun İsrail değil, Amerika'nın değişmiş olması. Bu süreç bitti ve sona erecek; artık sadece bir zaman meselesi." ifadeleriyle yardımların sona ermesinin kaçınılmaz olduğunu daha önce dile getirmişti.

İsrail Maliye Bakanlığının karardan haberdar olmadığı belirtildi

İsrail basınında yer alan haberlere göre, Maliye Bakanlığı Trump'ın yardımları durdurma kararından önceden haberdar edilmedi ve açıklama bakanlıkta şaşkınlıkla karşılandı.

Yardımların kesilmesi durumunda İsrail Savunma Bakanlığının yıllık yaklaşık 12 milyar şekel (4 milyar dolar) tutarında kaynak kaybına uğrayacağı belirtildi.

Ortaya çıkacak finansman açığının kamu kaynaklarıyla karşılanmak zorunda kalabileceği ifade edilirken, güvenlik ve ekonomi çevrelerinde Trump'ın asıl hedefinin 2028 yılı sonuna kadar geçerli olan ikili güvenlik anlaşmasını tamamen sona erdirmek olduğu ileri sürüldü.

İsrail devlet televizyonu KAN'a konuşan üst düzey bir güvenlik yetkilisi, "Bu açıklamayı beklemiyorduk. Hele ki bugün hiç beklemiyorduk. Amerikalılarla sürekli diyalog halindeyiz, ancak şaşırdığımızı söyleyebiliriz." dedi.

Yetkili, henüz resmi bildirim yapılmayan kararın askeri ve mali sonuçlarının inceleneceğini belirtti.

İsrailli muhalefet lideri Yair Golan ise Trump'ın açıklamasına tepki göstererek, gelişmenin Netanyahu yönetimi açısından yeni bir başarısızlık olduğunu savundu.

Golan, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı:

"Amerikan yardımının kesilmesi, İsrail'in güvenliğine ve yaşam kalitesine vurulmuş ağır bir darbedir. Savunma harcamalarının zirve yaptığı, silah stoklarının takviye edilmeye çalışıldığı ve İran saldırılarının ardından hava savunmasının yıprandığı bir süreçte güvenlik bütçesi tamamen halkın sırtına yüklenecek. Sorumlu bir başbakan yardımı kestirmez, artırılması için mücadele ederdi."

ABD'nin İsrail'e yardımları 300 milyar doları aştı

ABD merkezli düşünce kuruluşu Dış İlişkiler Konseyi'nin (CFR) Ekim 2025 tarihli raporuna göre, İsrail'in kurulduğu 1948 yılından bu yana ABD'den aldığı ekonomik ve askeri yardımların toplamı, enflasyona göre düzeltilmiş değerlerle 300 milyar doları aşıyor.

Raporda, İsrail'in ABD dış yardımlarından tarihsel olarak en fazla yararlanan ülke olduğu belirtildi.

İsrail'in 1971-2007 döneminde yüksek tutarlarda ekonomik yardım aldığı, günümüzde ise ABD tarafından sağlanan desteğin neredeyse tamamının doğrudan askeri finansmana yönlendirildiği kaydedildi.

ABD Dışişleri Bakanlığı'nın Nisan 2025'te yayımladığı raporda ise 1948'den bu yana İsrail'e sağlanan ikili yardımların cari tutarının 130 milyar doları geçtiği bildirildi.

İki kurumun açıkladığı tutarlar arasındaki fark, CFR'nin enflasyona göre düzeltilmiş tarihsel verileri, ABD Dışişleri Bakanlığı'nın ise cari dolar tutarlarını esas almasından kaynaklanıyor.

Ekim 2023'ten bu yana 16,3 milyar dolarlık doğrudan askeri yardım

CFR raporunda, İsrail'in Hamas, Hizbullah ve İran dahil bölgesel rakiplerine karşı onlarca yıldır ABD yapımı silah sistemlerini kullandığı hatırlatıldı.

İsrail'in ayrıca ABD'nin 1980'lerden bu yana ülke topraklarında bulundurduğu "stratejik stoklardan" kriz dönemlerinde acil silah sevkiyatı alabildiği belirtildi.

İsrail'in Gazze Şeridi'ne yönelik saldırılarının başladığı Ekim 2023'ten bu yana Washington yönetimi, üç ayrı yasal düzenlemeyle İsrail'e en az 16,3 milyar dolarlık doğrudan askeri yardım sağladı.

Söz konusu tutara, Nisan 2024'te onaylanan 8,7 milyar dolarlık yardım paketi ile 2024 ve 2025 yılları için ayrılan yıllık 3,8 milyar dolarlık ödenekler dahil edildi.

Toplam desteğin 6,7 milyar doları füze savunma sistemlerine tahsis edildi.

Askeri yardım anlaşmasının süresi 2028'de doluyor

ABD Dışişleri Bakanlığı verilerine göre İsrail, ABD'nin güvenlik yardımlarından en fazla yararlanan ülke konumunda bulunuyor.

İki ülke arasındaki askeri yardım mekanizması, 2019-2028 dönemini kapsayan 10 yıllık mutabakat muhtırasına dayanıyor.

Anlaşma kapsamında ABD, İsrail'e her yıl 3,3 milyar doları Yabancı Askeri Finansman (FMF) programı, 500 milyon doları ise ortak Füze Savunma Programları aracılığıyla olmak üzere toplam 3,8 milyar dolar sağlıyor.

Trump'ın açıkladığı yıl sonu kesintisinin hayata geçirilmesi, askeri yardımların mevcut mutabakatın 2028'de sona ermesinden önce durdurulması anlamına gelecek.

ABD, 2009 mali yılından bu yana İsrail'in füze savunma kapasitesinin geliştirilmesi için 3,4 milyar dolar kaynak aktardı. Bu tutarın 1,3 milyar doları, 2011'den itibaren "Demir Kubbe" sisteminin geliştirilmesi ve tedarikinde kullanıldı.

Washington yönetimi, FMF programı aracılığıyla İsrail'in F-35 savaş uçakları dahil gelişmiş askeri teknolojilere erişimini de finanse etti.

İki ülke arasında 39,2 milyar dolarlık aktif askeri satış dosyası

ABD Dışişleri Bakanlığının Nisan 2025 verilerine göre, İsrail ile ABD arasında Yabancı Askeri Satışlar (FMS) kapsamında yürürlükte bulunan 751 aktif savunma tedarik dosyasının toplam değeri 39,2 milyar dolara ulaşıyor.

ABD Kongresi'ne bildirilen savunma anlaşmaları arasında F-35 savaş uçakları, CH-53K ağır nakliye helikopterleri, KC-46A yakıt ikmal uçakları ve hassas güdümlü mühimmatlar bulunuyor.

Washington yönetimi, 2018-2022 döneminde Doğrudan Ticari Satışlar (DCS) kapsamında İsrail'e 12,2 milyar doları aşan savunma ekipmanı ve hizmetinin kalıcı ihracatına da onay verdi.

Bu satışlar arasında uçak motorları, füze sistemleri, roketler, torpidolar, bombalar ve mayınlar yer aldı.

İsrail, ABD'nin sağladığı askeri finansman kapsamında nakit akışı finansmanından yararlanabiliyor.

Ülke, kendisine tahsis edilen yıllık ödeneği FMS, DCS veya ABD dışından tedarik mekanizması (OSP) aracılığıyla savunma ekipmanı, hizmet ve eğitim alımlarında kullanabiliyor.

Mevcut mutabakat, İsrail'e yıllık askeri yardımın belirli bir bölümünü ABD menşeli ürünler yerine kendi savunma sanayisinden yapılacak alımlara yönlendirme imkanı da tanıyor.

Bu kapsamda İsrail'in yerli savunma ekipmanı alımlarına ayırabildiği pay, 2019 mali yılında yüzde 25'e ulaştı.

ABD ile İsrail arasındaki askeri işbirliğinin geçmişi

ABD ile İsrail arasındaki askeri işbirliği, silah yardımları ve satışlarının yanı sıra ortak tatbikatlar, araştırma faaliyetleri ve silah geliştirme projelerini de kapsıyor.

İki ülke arasında 1952 tarihli Karşılıklı Savunma Yardımı Anlaşması, 1982 tarihli Genel Güvenlik Bilgileri Anlaşması, 1991 tarihli Karşılıklı Lojistik Destek Anlaşması ve 1994 tarihli Kuvvetlerin Statüsü Anlaşması bulunuyor.

ABD ile İsrail arasında ilk kez 1998'de imzalanan güvenlik anlaşması, yaklaşık 10 yıllık dönemlerle yenilendi.

Washington yönetimi, 1998'de başlayan 10 yıllık dönem için İsrail'e 21,3 milyar dolar, 2008'de başlayan dönem için ise 32 milyar dolar askeri yardım sağlamayı kabul etti.

2016'da imzalanan ve 2019-2028 yıllarını kapsayan son anlaşmada ise toplam 38 milyar dolarlık askeri yardım taahhüdünde bulunuldu.

Bu tutarın 33 milyar doları askeri teçhizat alımlarına, 5 milyar doları ise füze savunma sistemlerine ayrıldı.