Badanie COPANA: Wpływ paracetamolu w ciąży na rozwój układu rozrodczego dziewczynek

Badanie COPANA (Copenhagen Analgesic Study) zostało przeprowadzone w latach 2020–2022 w Rigshospitalet, jednym z największych szpitali uniwersyteckich w Kopenhadze. Do udziału zaproszono 3 425 zdrowych kobiet w ciąży, z których 685 zdecydowało się wziąć udział w badaniu już w pierwszym trymestrze. Ostatecznie szczegółowej analizie poddano 302 urodzone potem dziewczynki, które zostały przebadane w wieku trzech miesięcy.

Jak przeprowadzano badanie?

Kobiety uczestniczące w badaniu regularnie, co dwa tygodnie, informowały o stosowaniu paracetamolu oraz przekazywały próbki moczu, które pozwoliły na precyzyjne określenie poziomu leku w organizmie.

Dziewczynki zostały podzielone na grupy w zależności od momentu ekspozycji na paracetamol w życiu płodowym, przed 17. tygodniem ciąży oraz po tym okresie. Wyniki tych grup porównano z grupą kontrolną, której matki nie stosowały paracetamolu. Dodatkowo, naukowcy przeanalizowali dane z innego, długoterminowego badania obejmującego 1210 dziewczynek, których matki również zgłaszały stosowanie paracetamolu w czasie ciąży. Ta grupa była obserwowana od okresu niemowlęctwa aż do okresu dojrzewania.

Wyniki badań

Analiza wykazała, że dziewczynki, których matki stosowały paracetamol w ciąży, miały średnio o 40 proc. mniejszą objętość jajników, o 13 proc. mniejszą objętość macicy oraz o 23 proc. mniej pęcherzyków jajnikowych, struktur zawierających niedojrzałe komórki jajowe. Szczególnie istotne różnice zaobserwowano u dziewczynek, które były narażone na działanie leku we wczesnym okresie życia płodowego. Miały one niższy poziom hormonu antymüllerowskiego (AMH), który jest uznawany za marker rezerwy jajnikowej i potencjału rozrodczego kobiety. Podobne zależności potwierdzono w analizie grupy dziewczynek obserwowanych do okresu dojrzewania. U tych, które były narażone na działanie paracetamolu w życiu płodowym, stwierdzono mniejszą objętość macicy w okresie pokwitania oraz mniejsze jajniki w wieku nastoletnim.

Eksperci podkreślają, że choć wyniki są spójne z wcześniejszymi badaniami na zwierzętach, to obecne badanie ma charakter obserwacyjny i nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie związku przyczynowo-skutkowego. Oznacza to, że nie można jednoznacznie potwierdzić, iż stosowanie paracetamolu w ciąży prowadzi do trwałych zmian w rozwoju układu rozrodczego córek.

Dr Margit Bistrup Fischer, kierująca badaniami, uspokaja, że kobiety, które stosowały paracetamol w ciąży, nie powinny być zaniepokojone wynikami. Wiele dziewczynek, których matki przyjmowały lek, miało parametry układu rozrodczego zbliżone do tych, których matki nie stosowały paracetamolu.

Decyzje o leczeniu bólu w porozumieniu z lekarzem

Autorzy badania podkreślają, że decyzje dotyczące leczenia bólu w ciąży powinny być podejmowane indywidualnie, w porozumieniu z lekarzem. Obecne wytyczne w Europie i Wielkiej Brytanii nadal rekomendują paracetamol jako lek pierwszego wyboru w leczeniu bólu i gorączki u kobiet w ciąży, gdy jest to klinicznie uzasadnione. Nieleczone dolegliwości, takie jak wysoka gorączka czy silny ból, mogą same w sobie stanowić zagrożenie dla matki i rozwijającego się płodu. W niektórych przypadkach, jak sugerują naukowcy, możliwe jest rozważenie metod niefarmakologicznych, takich jak odpoczynek, odpowiednie nawodnienie, fizjoterapia, ćwiczenia, leczenie ciepłem czy inne formy wsparcia, jeśli tylko kobieta otrzyma odpowiednie wskazówki i wsparcie.

Komentując wyniki badania, profesor Christian De Geyter z Uniwersytetu w Bazylei zwraca uwagę na wagę tych ustaleń i sugeruje, że zarówno czas trwania, jak i dawka przyjmowanego paracetamolu powinny być brane pod uwagę przy ocenie potencjalnego ryzyka. Podkreśla także konieczność długoterminowej obserwacji dziewczynek narażonych na działanie leku w życiu płodowym, aż do wieku dorosłego i menopauzy.

Eksperci są zgodni, że konieczne są dalsze, wieloletnie badania, które pozwolą ocenić, czy zaobserwowane różnice w rozwoju układu rozrodczego mają rzeczywiste znaczenie kliniczne, na przykład wpływając na płodność czy wiek wystąpienia menopauzy.