BM'de "Haritayı Düzelt" kararı: Mercator projeksiyonu tartışması

Dünya haritalarında yıllardır kullanılan projeksiyonların kıtaların gerçek büyüklüklerini çarpıttığı tartışması Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'na taşındı. Afrika ülkelerinin öncülüğünde hazırlanan "Haritayı Düzelt" kararı, ülkelerin ve kıtaların yüz ölçümlerini daha doğru yansıtan haritaların kullanımını teşvik etmek amacıyla 164 ülkenin oyuyla kabul edildi.

Altı ülke çekimser kalırken, karara karşı oy kullanan tek ülke ABD oldu. Kararla birlikte özellikle Afrika, Latin Amerika ve Güney Asya'nın dünya haritalarında olduğundan daha küçük algılanmasına yol açan çarpıklıkların giderilmesi hedefleniyor.

MERCATOR PROJEKSİYONU YILLARDIR KULLANILIYOR

CNN International'ın haberine göre tartışmanın merkezinde, Avrupalı haritacı Gerardus Mercator tarafından 1569 yılında geliştirilen Mercator projeksiyonu bulunuyor. Bu sistem, özellikle denizcilik ve navigasyonda sağladığı kolaylık nedeniyle uzun yıllardır yaygın biçimde kullanılıyor.

Ancak küresel yüzeyin düz bir haritaya aktarılması nedeniyle ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe kara parçaları olduğundan daha büyük görünüyor. Bu nedenle Mercator haritasına bakıldığında Grönland, Afrika kıtasına yakın büyüklükteymiş gibi algılanabiliyor.

Gerçekte ise Afrika, Grönland'ın yaklaşık 14 katı büyüklüğünde. Grönland'ın yüz ölçümü yaklaşık olarak Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nin yüz ölçümüne denk geliyor.

"HARİTAYI DÜZELT" ÇAĞRISI

BM Genel Kurulu'nda kabul edilen "Haritayı Düzelt" kararı, Mercator projeksiyonunun yasaklanmasını öngörmüyor. Bunun yerine ülkelerin ve kıtaların yüz ölçümlerini birbirlerine göre daha doğru gösteren alternatif projeksiyonların kullanımının yaygınlaştırılması amaçlanıyor.

Kararda, mevcut haritalardaki çarpıklıkların Afrika'nın yanı sıra Latin Amerika ve Güney Asya'nın algılanan büyüklüğünü küçültebildiğine dikkat çekildi. Bu durumun, söz konusu bölgelerin ekonomik, jeopolitik ve kalkınma potansiyelinin olduğundan daha düşük algılanmasına katkıda bulunabileceği belirtildi.

Kararda ayrıca haritalardaki çarpıklıkların çevresel, jeopolitik ve güvenlik alanlarında önyargıları besleyebileceği ifade edildi.

EQUAL EARTH HARİTASI ÖNE ÇIKIYOR

BM kararında, dünyanın farklı bölgelerinin göreceli yüz ölçümlerini daha doğru göstermeyi amaçlayan Equal Earth projeksiyonu öne çıkıyor.

2018 yılında tanıtılan Equal Earth haritasında, Mercator projeksiyonundaki aşırı ölçek farklılıkları azaltılıyor. Bu nedenle Afrika çok daha geniş görünürken, Grönland'ın haritadaki büyüklüğü önemli ölçüde küçülüyor. Avrupa da Mercator'daki görüntüsüne kıyasla daha küçük bir alana sahip oluyor.

Uzmanlara göre ise düz bir dünya haritasında küresel yüzeyin tüm özelliklerini aynı anda kusursuz biçimde göstermek mümkün değil. Her projeksiyon farklı amaçlara hizmet ediyor ve bazı özellikleri diğerlerinden daha iyi yansıtıyor.

FRANSA DA MERCATOR'DAN VAZGEÇMEYE HAZIRLANIYOR

Harita tartışması Avrupa'ya da uzandı. Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noël Barrot, ülkesinin Mercator projeksiyonundan vazgeçeceğini açıkladı.

Barrot, özellikle ABD, Rusya ve Çin gibi yüksek enlemlerde yer alan ülkelerin Afrika, Latin Amerika ve Güneydoğu Asya'ya kıyasla haritalarda orantısız biçimde öne çıktığını belirtti.

Barrot, "çarpıtmaların sonunda algılarda kök saldığını" belirterek, "bunları düzeltmenin zamanının geldiğini" ifade etti.

AFRİKA BİRLİĞİ'NDEN BM'YE TAŞINAN GİRİŞİM

"Haritayı Düzelt" girişiminin arkasında Afrika ülkeleri bulunuyor. Afrika Birliği, mart ayında Equal Earth haritasını benimseme yönünde adım attı. Togo ise Afrika Birliği adına nisan ayında BM üye devletlerine çağrıda bulundu.

Bunun ardından karar taslağı hazırlandı ve BM Genel Kurulu temmuz ayında konuyla ilgili gayriresmi istişarelerde bulundu.

Afrika Birliği Sağlık, İnsani İşler ve Sosyal Kalkınma Dairesi Komiseri Amma Twum-Amoah, mart ayında yaptığı açıklamada, "Bir zamanlar haritalarda küçültülmüş olan Afrika, artık coğrafi, tarihi, ahlaki, kültürel, ekonomik, diplomatik ve küresel ölçekte gerçek boyutlarıyla görülmekte ısrar ediyor" dedi.

DİJİTAL HARİTALARA DA ÇAĞRI

Karar yalnızca basılı haritalarla sınırlı tutulmadı. BM taslağında dijital harita platformlarının da daha doğru projeksiyonların kullanımını değerlendirmesi çağrısında bulunuldu.

Google Maps gibi dijital harita platformlarının Mercator projeksiyonunun bir versiyonunu kullanması nedeniyle, değişimin eğitim materyallerinden resmi haritalara ve dijital platformlara kadar geniş bir alana yayılması hedefleniyor.

Yeni karar ülkelerin sınırlarını veya yüz ölçümlerini değiştirmiyor. Değişmesi hedeflenen, küresel yüzeyin düz bir harita üzerinde nasıl gösterildiği.

Dünya aynı dünya olarak kalacak ancak kullanılan projeksiyona bağlı olarak kıtaların ve ülkelerin harita üzerindeki görüntüsü gerçeğe çok daha yakın hale gelebilecek.