Borsa İstanbul’da fon türbülansı ve halka arz güven krizi

Piyasalardaki fon türbülansının borsaya yansıması büyüyor. Manipülasyon soruşturmalarının yarattığı güven krizi, Borsa İstanbul’un genelini sarsarken eylülde satış dalgasıyla şirketlerin piyasa değeri 4.5 trilyon TL eridi, borsanın yerli yatırımcı kaybı ise 100 bini geçti. Piyasa uzmanlarına göre güvenin aşınması, halka arzları olumsuz etkileyerek yatırım ve büyüme için kaynak arayan sağlıklı şirketleri de vuracak.

Bloomberg HT’nin hesapladığı yaklaşık 4.5 trilyon TL’lik erime, 2008 küresel finans krizinden bu yana en sert aylık piyasa değeri kaybı. Cuma günü fon ödemelerinin yapılacağı açıklamaları ile yukarı yönlü kapansa da artışın sadece yüzde 0.17’de kalması satış baskısının süreceği sinyalini veriyor. Bu durum SPK’nin birbiri ardına izinler verdiği ve furyaya dönüşen halka arzları da doğrudan etkiledi. Son bir yılda halka açılan 36 şirketten 23’ünün hissesinin, 2 Ekim kapanışında halka arz fiyatının altında kalması yatırımcının uğradığı zararı gösteriyor.

Ekonomist Ali Ağaoğlu, son dönemdeki halka arzların önemli bölümünde şirketlerin olması gereken değerlerinin üzerinde fiyatlandığını söyledi. Arzların az sayıda aracı kurumda yoğunlaştığına dikkat çeken Ağaoğlu, “Borsadan kaynak temin edeceğim diye düşünen şirketler için önümüzdeki dönem sıkıntılı. Yatırımcı en az altı ay ilgi göstermeyecek” dedi.

FİNANSMAN KAPISI DARALIYOR

Prof. Cem Başlevent kayıpların panik ve likidite ihtiyacıyla daha fazla ilişkili olduğunu söyledi. Sürecin sonunda bireysel yatırımcıların önemli kayıplar yaşayacağını belirten Başlevent, halka açılmayı hak eden bazı şirketlerin de bu fırsatı bulmakta zorlanacağını vurguladı. Başlevent’e göre güven zaman alacak.

Prof. Dr. Sinan Alçın, mevduat faizinin enflasyona karşı yeterli koruma sağlamaması ve altının 2025’teki sert yükselişinin ardından 2026’da zayıf seyretmesiyle borsaya yönelen bireysel yatırımcının, fon krizinin piyasanın geneline yayılan etkisiyle halka arzlara yönelik iştahının azaldığını söyledi.

Alçın şirketlerin halka arzı bireysel yatırımcıdan para toplama aracı ya da “ucuz gelir kaynağı ve düşük bedelli kredi” olarak görmemesi gerektiği uyarısı da yaptı.

PİYASA NOTA BAĞLI

Ekonomist İris Cibre de yatırımcının çok daha seçici davrandığını, aracı kurumların kredi limitlerini kapatmasının halka arz hisselerini de etkilediğini belirterek genel baskıya dikkat çekti:

“131 fonun içerisinde hisse fonları da bulunuyor. SPK gerekli düzenlemeleri yaptı. Bir de endeks kriterleriyle ilgili düzenleme bekliyoruz. Kasımda MSCI’ın Türkiye’ye ilişkin değerlendirmesi önemli. Manipülatörlerin temizlenmesiyle daha şeffaf bir piyasa olacaktır. S&P’nin not görünümü aşağı çekilmezse, piyasa yabancı yatırımcı için daha uygun hale gelebilir.”

HALKA ARZLAR DENETLENMELİ

Ekonomist Emre Şirin’e göre bu düşüşler kriz koşullarını oluşturan mevcut halka arz düzeni. Şirin şunları söyledi:

“Mesele doğru şirketler ve onlarla birlikte halkın büyümesi değildi. Şirketlerin batmamasıydı çünkü batarsa işsizlik daha da artar, şirket de işsiz de kredisini ödeyemez, toplumsal kaos olur. Bedava sermaye olsun, şirketin kasası dolsun istendi. Kayıpta ise ‘yatırım riskini göze almış der geçeriz’ diye bakıldı.”

Halka arz başvurusu yapıp henüz halka arz edilmeden konkordato ilan eden şirket olduğunu belirten Şirin, mevcut halka arzların da yeni başvurularında çok iyi araştırılması gerektiğini vurgulayarak güçlü firmaların ve borsanın genelinin baltalandığını, servet transferi yapıldığını savundu.

TEFTİŞ KURULU İNCELEME YAPACAK

HAZINE ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, fon soruşturması kapsamında, eski Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) Başkanı İbrahim Ömer Gönül hakkında ön inceleme ve araştırma yapılması için teftiş kurulunu görevlendirdi.

Hazine ve Maliye Bakanlığı kaynaklarından edinilen bilgiye göre Şimşek, görevlendirmeyi, savcılığın yürüttüğü fon soruşturması dolayyla yapıldı.

Bu kapsamda, savcılığın, eski SPK Başkanı Gönül hakkında soruşturma izni talebi üzerine Şimşek, cuma günü ilgili mevzuata uygun olarak teftiş kurulundan araştırma yapmasını istedi.