Cặp vợ chồng thu nhập cao nhưng không tiết kiệm: Nguyên nhân và giải pháp

Tổng thu nhập của vợ chồng hơn 100 triệu đồng mỗi tháng nên Thu Hà rất bất ngờ khi nhận ra mình không có đồng tiết kiệm nào lúc chuẩn bị làm đám cưới.

"Chi phí ước tính 200 triệu mà chúng tôi không chi trả nổi, phải đặt cọc theo từng giai đoạn và hạn chế chi tiêu", Thu Hà, 31 tuổi, ở TP HCM nói.

Trước khi lập gia đình, Hà sống cùng bố mẹ nên không phải lo lắng chuyện chi tiêu. Tiền kiếm được cô chủ yếu dành cho việc đi du lịch. Peter, bạn trai Hà là người Anh làm việc ở Việt Nam với thu nhập khoảng 80 triệu đồng mỗi tháng. Thấy giá cả ở TP HCM rẻ nên anh chi tiêu thoải mái.

Về sống chung, mỗi tháng họ trả hơn 20 triệu đồng tiền thuê nhà. Tuần vài lần ăn ngoài, mỗi bữa 800.000 đến hơn một triệu đồng. Hà dành tiền nuôi mèo, mua sắm, thuê giúp việc theo giờ; bạn trai trả tiền thuê nhà, sinh hoạt phí, tập gym, xông hơi và du lịch mỗi năm 4-5 chuyến.

Để có tiền lo đám cưới, những suất cơm trưa gần 200.000 đồng của Peter đổi thành cơm căng tin miễn phí ở trường anh dạy học. Họ hủy toàn bộ các kế hoạch du lịch. Ba tháng liền, Peter sống trong cảm giác "như người cụt tay" vì không được tiêu tiền.

Sau đám cưới, hai người chưa có kế hoạch sinh con vì thấy tài chính gia đình bấp bênh.

Ở Vĩnh Long, vợ chồng Thu Nghiêm và Văn Sang, 26 tuổi, cũng rơi vào hoàn cảnh tương tự. Cuối năm ngoái, khi cần tiền để sửa nhà họ nhận ra trong nhà không có khoản nào dù thu nhập hơn 40 triệu đồng mỗi tháng.

Vợ chồng Nghiêm làm chủ một cửa hàng pizza. Anh Sang làm thêm môi giới bất động sản. Cả hai chưa có con, đã có nhà riêng, không phải trả nợ hay chu cấp cho bố mẹ hai bên. "40 triệu là mức thu nhập không nhỏ ở quê. Việc không tiết kiệm được là điều khó chấp nhận", Thu Nghiêm nói.

Cặp vợ chồng đổ lỗi cho nhau rồi chiến tranh lạnh. Kế hoạch trang trí, mua sắm nội thất phải gác lại, thay bằng phương án ít tốn kém hơn. Hai người cũng phải vay thêm tiền từ nội ngoại để xoay xở.

"Chúng tôi nhận ra mình đã tiêu tiền trong vô thức", Thu Nghiêm nói. Cô ví dụ mỗi sáng đều mua cà phê hoặc trà sữa, chiều lại mua đồ ăn vặt. Cô cũng sắm nhiều dụng cụ nhà bếp nhưng thường ăn ngoài cả trưa lẫn tối. Anh Sang chi không ít cho những cuộc gặp gỡ xã hội không cần thiết.

Tình huống gia đình có thu nhập tốt nhưng không thể tiết kiệm không hiếm gặp. Một khảo sát của Tổ chức Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA), năm 2022, cho thấy 61,4% người Việt Nam được hỏi không lập kế hoạch và quản lý thu nhập, chi tiêu; 53% cho biết gia đình họ gặp khó khăn trong việc tiết kiệm và 23,7% không tiết kiệm.

Tiến sĩ Nathan Gehlert, Đại học Fulbright Việt Nam, cho rằng không thể tiết kiệm không chỉ do mức thu nhập hay chi tiêu. Một nguyên nhân lớn là các cặp đôi thiếu mục tiêu chung và cách thức cụ thể để đạt mục tiêu đó.

Hai vợ chồng có thể có những quan niệm khác nhau về tiền. Một người xem tiền là sự an toàn và muốn tiết kiệm, người kia coi tiền là công cụ tận hưởng, chia sẻ hoặc tự thưởng. Một tình huống khác là khi thu nhập tăng, lối sống và kỳ vọng cũng tăng theo, khiến việc tiết kiệm khó hơn.

Giáo sư Nathan khuyên các cặp đôi theo dõi, phân loại chi tiêu trong 1-2 tháng để biết dòng tiền đi đâu, thay vì vội cắt giảm hoặc chỉ trích nhau. Sau đó, hai người cần thống nhất ưu tiên, tự động tiết kiệm ngay khi nhận thu nhập, quy định khoản chi cá nhân, ngưỡng mua sắm lớn và duy trì trao đổi định kỳ về tài chính.

Thu Nghiêm nhận ra khi sống chung trước cưới, thu nhập hai người chỉ khoảng 10 triệu đồng, ở trọ, ăn vỉa hè, không kỳ vọng nhiều nhưng vẫn thấy đủ và vui vẻ. Khi kết hôn, thu nhập khá hơn nhưng mâu thuẫn xuất hiện. "Lúc chưa có tiền thì đặt đối phương lên trên hết, còn khi có tiền lại ưu tiên nhu cầu cá nhân", cô nói.

Sau đó lần phải vay tiền để sửa nhà, hai người bắt đầu chia tiền thành từng khoản: 6-8 triệu đồng tiền ăn, 15 triệu đồng đầu tư, 10 triệu đồng dự phòng và 10 triệu đồng sinh hoạt. Nghiêm tự mua nguyên liệu làm đồ uống, thanh lý đồ bếp thừa và nấu ăn ở nhà. Sang từ chối những cuộc gặp không cần thiết.

Sau 8 tháng thực hành tiết kiệm kết hợp tăng thu nhập, vợ chồng cô mua được ô tô và chủ động tài chính khi cần huy động vốn. Hà và Peter dự định xây dựng kế hoạch tài chính bài bản sau lễ cưới để không tiếp tục rơi vào cảnh "tài khoản 0 đồng".

Để giúp các cặp vợ chồng trẻ, giáo sư Nathan cho rằng giáo dục tài chính tiền hôn nhân cần kết hợp kiến thức tài chính với tâm lý, giao tiếp và kỹ năng quan hệ, giúp các cặp đôi lập ngân sách, quản lý nợ, tiết kiệm và thống nhất mục tiêu, nghĩa vụ với cha mẹ hai bên.

Tại Mỹ, khảo sát năm 2026 của Council for Economic Education cho thấy 39 bang yêu cầu học sinh học tài chính cá nhân để tốt nghiệp. Theo giáo sư Nathan, Việt Nam có thể tham khảo nhưng cần chú trọng kỹ năng quản lý "tiền của chúng ta" trong hôn nhân: cùng ra quyết định, thống nhất ưu tiên và giải quyết bất đồng.