Chi phí điều trị ung thư tăng cao, gánh nặng lên người bệnh và BHYT

Số ca ung thư tăng kéo theo tăng chi phí điều trị, đặc biệt là thuốc ung thư thế hệ mới, tạo áp lực lớn lên người bệnh và Quỹ Bảo hiểm y tế (BHYT).

TS.BS Đào Văn Tú, Trưởng Khoa Điều trị theo yêu cầu Quán Sứ, Bệnh viện K, cho rằng ung thư đang trở thành vấn đề kinh tế - xã hội đáng chú ý, bởi chi phí điều trị ngày càng cao trong khi khả năng chi trả của nhiều người bệnh còn hạn chế.

Năm 2023, Quỹ BHYT chi hơn 7.500 tỷ đồng cho thuốc điều trị ung thư, thuộc nhóm có mức chi cao nhất trong tổng số tiền quỹ dành cho thuốc. Năm 2024, thuốc điều trị ung thư và điều hòa miễn dịch tiếp tục nằm trong nhóm dẫn đầu về chi trả, chiếm 16,2% tổng chi tiền thuốc BHYT và 41,3% chi trả cho biệt dược gốc.

Gánh nặng chi phí điều trị ung thư không chỉ diễn ra tại Việt Nam. Theo số liệu IQVIA, thị trường thuốc ung thư toàn cầu đạt khoảng 223 tỷ USD năm 2023 và được dự báo vượt 400 tỷ USD vào năm 2028, với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm khoảng 11,5-14,5%.

Tại Việt Nam, quy mô thị trường thuốc ung thư được dự báo tiếp tục tăng. Theo Statista, thị trường này có thể đạt khoảng 530,2 triệu USD vào năm 2029, với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm giai đoạn 2025-2029 khoảng 7,43%.

Ung thư phổi, gan, vú và đại tràng trong nhóm bệnh phổ biến, chiếm khoảng một nửa số ca mắc mới. Hút thuốc, ô nhiễm môi trường và các yếu tố liên quan đến lối sống được xem là những nguyên nhân quan trọng góp phần làm gia tăng gánh nặng bệnh tật. Mỗi năm Việt Nam ghi nhận khoảng 180.000 ca ung thư mắc mới và 120.000 ca tử vong.

Tại các thành phố lớn, người bệnh có nhiều cơ hội tiếp cận bệnh viện chuyên khoa, xét nghiệm chẩn đoán và các liệu pháp điều trị mới. Trong khi đó, bệnh nhân ở khu vực nông thorns có thể phải di chuyển xa để điều trị, phát sinh chi phí đi lại, ăn ở và thời gian nghỉ việc.

Đối với các gia đình có thu nhập thấp, những khoản chi phí ngoài thuốc và viện phí trở thành gánh nặng đáng kể. Điều này tạo ra một vòng xoáy, bệnh được phát hiện muộn dẫn đến nhu cầu điều trị phức tạp hơn, chi phí cao hơn, giảm khả năng theo đuổi điều trị lâu dài của người bệnh.

Trong điều trị, các thuốc hóa trị truyền thống tương đối phổ biến và phần lớn được BHYT thanh toán theo phạm vi, mức hưởng của người bệnh. Tuy nhiên, câu chuyện trở nên khác biệt với các thuốc nhắm trúng đích và liệu pháp miễn dịch - những liệu pháp mở ra cơ hội kéo dài thời gian sống và cải thiện chất lượng sống cho người bệnh, nhưng thường đi kèm chi phí điều trị cao. Nhiều thuốc tiên tiến có giá cao, trong một số trường hợp chi phí có thể tương đương 40-50 lần thu nhập bình quân đầu người. Điều này khiến khả năng tiếp cận phụ thuộc đáng kể vào mức độ bảo hiểm chi trả, chỉ định điều trị và khả năng tài chính của từng gia đình.

"Bệnh nhân không được BHYT thanh toán hoặc phải đồng chi trả lớn, chi phí thuốc có thể trở thành rào cản khiến họ phải trì hoãn, gián đoạn hoặc lựa chọn phương án điều trị ít tốn kém hơn", BS Tú nói.

Theo một số báo cáo, 5 năm gần đây có 125 thuốc ung thư mới được đưa ra thị trường toàn cầu, gần bằng một nửa tổng số thuốc ung thư được phát triển trong hai thập kỷ qua. Sự bùng nổ của thuốc mới đồng nghĩa với nhiều lựa chọn điều trị hơn, nhưng cũng đặt ra bài toán về khả năng tiếp cận và mức độ bền vững của chi phí y tế.

Nếu không có các giải pháp kiểm soát giá, đánh giá hiệu quả - chi phí và mở rộng các cơ chế chia sẻ rủi ro, sự gia tăng của các thuốc điều trị mới có thể tiếp tục làm tăng tổng chi phí chăm sóc ung thư. Ung thư vì thế đang trở thành vấn đề vượt ra ngoài phạm vi bệnh viện.

Một người mắc bệnh không chỉ phát sinh chi phí khám chữa bệnh mà còn có thể mất khả năng lao động, giảm thu nhập và cần người thân nghỉ việc để chăm sóc. Ở quy mô xã hội, những tác động này làm giảm năng suất lao động và gia tăng chi phí an sinh, trong khi nguồn lực dành cho y tế phải ngày càng lớn.

Bài toán kiểm soát gánh nặng ung thư do đó cần được tiếp cận từ cả hai phía. Đó là giảm số ca bệnh có thể phòng ngừa thông qua kiểm soát thuốc lá, ô nhiễm và các yếu tố nguy cơ; đồng thời nâng cao khả năng phát hiện sớm và bảo đảm người bệnh được tiếp cận các phương pháp điều trị hiệu quả với chi phí hợp lý.