Trận lũ quét ngày 26/8 đã xóa sổ cửa khẩu Cát Long, biến điểm giao thương nhộn nhịp này thành "vùng đất chết" với hàng trăm người mất tích.
Cửa khẩu Cát Long (Gyirong) là nơi đầu tiên hứng chịu trận lũ quét kinh hoàng xuất phát từ khối băng khổng lồ từ đỉnh Langtang Lirung trên dãy Himalaya sụp xuống sông Trishuli giữa biên giới Nepal và Trung Quốc hôm 26/8. Sức mạnh từ trận lũ quét mà nó tạo ra đủ sức cuốn phăng mọi thứ trên đường đi.
Khi dòng lũ dữ cao hàng chục mét ập xuống, hàng trăm người đang làm thủ tục tại cửa khẩu Cát Long, nằm đối diện với cửa khẩu Rasuwa của Nepal. Họ hoảng loạn tháo chạy, nhưng gần như không có bất cứ cơ hội nào trước dòng nước đang lao xuống với tốc độ cao, cuốn theo vô số đất đá.
Hình ảnh từ camera giám sát cho thấy trận lũ đã phá hủy hoàn toàn cửa khẩu kiên cố, cuốn phăng bãi đỗ xe cạnh đó và vùi lấp những người đang tìm cách thoát thân.
Nhậm Vĩ, phó chủ tịch thường trực Khu tự trị Tây Tạng, tối 6/9 xác nhận 43 người đã thiệt mạng và 519 người mất tích sau trận lũ quét ở phía Trung Quốc, trong đó có khoảng 261 người nước ngoài. Ở Nepal, trận lũ quét khiến hơn 1.270 người chết và hơn 4.700 người mất tích.
Dù tích cực tìm kiếm những ngày qua, lực lượng cứu nạn Trung Quốc chưa tìm thấy ai sống sót ở khu vực cửa khẩu Cát Long, nơi gần như đã bị san phẳng hoàn toàn.
Giới chức Trung Quốc những ngày qua đã điều hàng chục máy xúc, máy ủi làm việc suốt ngày đêm để đắp một con đường tạm ven bờ sông thay thế tuyến đường đã bị phá hủy hoàn toàn, giúp xe cộ có thể tiếp cận cửa khẩu Cát Long.
Để đến được cửa khẩu Cát Long, đoàn phóng viên quốc tế 12 người được Trung Quốc mời đến khảo sát thực địa ngày 6/9 đã mất khoảng 8 giờ đi xe từ thủ phủ Thành Quan đến Định Nhật, thành phố gần biên giới Nepal. Họ đã phải vượt qua những con đèo ở độ cao lên tới 4.000 m.
Từ Định Nhật, đoàn mất thêm 6 tiếng nữa để xuống cửa khẩu ở độ cao khoảng 1.800 m. Con đường hẹp hai làn dẫn tới cửa khẩu uốn lượn qua những dãy núi, với vô số khúc cua gấp.
Tuyến đường chỉ được thông vào ngày 2/9, 7 ngày sau thảm họa, giúp hàng nghìn nhân viên cứu hộ cùng máy móc hạng nặng có thể tiến vào khu vực. Trước đó, chỉ một số ít lực lượng cứu hộ có thể đi bộ hoặc đến hiện trường bằng thuyền hay máy bay.
Tòa nhà trạm kiểm soát cao 5 tầng, mang kiến trúc đặc trưng của Trung Quốc, nay đã hoàn toàn biến mất khi thác lũ quét qua. Những gì còn lại giờ chỉ là dấu tích phần móng của tòa nhà.
"Khi bắt đầu đào bới, tất cả những gì tôi thấy chỉ là phần móng còn sót lại. Toàn bộ kiến trúc phía trên đã bị trận lũ cuốn phăng. Chứng kiến cảnh tượng đó thực sự rất đau lòng. Rất nhiều người Trung Quốc đã mất đi mạng sống quý giá trong thảm họa này", Trương Hiểu Quân, nhân viên cứu nạn, nói.
Khu vực cửa khẩu trước đây còn có văn phòng của các công ty du lịch, một siêu thị và cây cầu nối Trung Quốc với Nepal, nhưng tất cả đều bị san phẳng, vùi lấp dưới lớp đất đá.
"Thách thức lớn nhất là điều kiện tại hiện trường, khi lượng bùn quá lớn vùi lấp mọi thứ. Ngoài ra còn có rất nhiều tảng đá lớn, cùng với nguy cơ xảy ra trận lũ quét thứ hai. Địa chất khu vực này không thực sự ổn định", Dương Khởi Kiều, chỉ huy đội cứu nạn đã làm việc tại hiện trường từ ngày 28/8, cho biết.
Anh cho hay đội cứu nạn phải đi bộ băng qua núi, vượt qua nhiều địa hình hiểm trở mới đến được nơi chịu thiệt hại nặng nề nhất.
Giới chức cũng cảnh báo nguy cơ tiếp tục sạt lở quanh khu vực sông băng trên núi Langtang Lirung ở Nepal.
Thảm họa tháng trước có thể sẽ thúc đẩy Trung Quốc và Nepal tăng cường giám sát nguy cơ thiên tai, chia sẻ dữ liệu và xây dựng hệ thống cảnh báo sớm, nhất là khi biến đổi khí hậu khiến thiên tai ngày càng khó lường và gia tăng. Tuy nhiên, ưu tiên hiện tại vẫn là tìm kiếm các nạn nhân.
Giới chức Trung Quốc hiện chưa công khai danh tính cũng như số lượng những người có mặt tại cửa khẩu thời điểm đó.
Bồ Vệ Đông, phó giám đốc thường trực Sở Công an Tây Tạng, cho biết hơn 60 chuyên gia đang làm việc liên tục tại ba phòng thí nghiệm lưu động để xác định danh tính các thi thể được tìm thấy. Chính quyền cũng đối chiếu dữ liệu xuất nhập cảnh và định vị di động để xác định những người mất tích.
Trong 11 ngày qua, công tác cứu nạn nhiều lần bị chậm lại hoặc đình trệ do nguy cơ xảy ra thảm họa thứ cấp, như sạt lở đất và vỡ các hồ nghẽn dòng hình thành sau trận lũ. Mưa lớn và địa hình núi hiểm trở cũng khiến việc tiếp cận hiện trường bằng trực thăng đôi lúc gặp nhiều khó khăn.
"Cách tiếp cận hiện tại là đào đến đâu, tìm kiếm và dọn dẹp sạch đến đó rồi mới chuyển sang lớp tiếp theo. Chúng tôi đào bới cực kỳ cẩn trọng, rà soát từng lớp đất đá với hy vọng tìm thấy thi thể các nạn nhân", đội trưởng Dương Khởi Kiều nói.
