Tỷ lệ sinh thấp và già hóa dân số khiến dịch vụ làm "con thuê" ra đời để bầu bạn và chăm sóc những người cao tuổi sống cô đơn.
Sun Shuyang, 28 tuổi, hiện làm việc cho Happy Home, công ty cung cấp dịch vụ con cái cho thuê ở Thiên Tân, miền bắc Trung Quốc. Anh cho biết phần lớn khách hàng sống một mình trong khi con cái đi làm xa. Nỗi lo sợ thường nhật của những người lớn tuổi này là cảm giác cô lập và sợ hãi về cái chết.
"Thông qua việc trò chuyện với những người trẻ như chúng tôi, họ có thể tìm lại cảm giác sống động và nhiều năng lượng hơn", anh nói.
Những người đóng vai con cái, đa phần ở độ tuổi 20 và 30, chủ yếu mang đến sự bầu bạn thay vì các dịch vụ chăm sóc y tế chuyên sâu. Họ thường đến thăm hỏi, trò chuyện, giúp những người lớn tuổi cài đặt điện thoại thông minh hoặc đưa đi khám bệnh.
Các quảng cáo về dịch vụ này xuất hiện tràn ngập trên mạng xã hội Trung Quốc, với mức giá dao động từ 29 đến 88 USD cho một buổi gặp gỡ kéo dài ba giờ.
Hiện chưa rõ mức độ phổ biến của các dịch vụ này. Tuy nhiên, chuyên gia kinh tế Bingqin Li, giảng viên chính sách xã hội tại Đại học New South Wales, Australia nhận định rằng chúng "đáp ứng nhu cầu thực của xã hội".
Theo dự báo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), số lượng người trên 60 tuổi tại Trung Quốc sẽ tăng lên 402 triệu người vào năm 2040, chiếm 28% tổng dân số cả nước. Do chính sách một con được áp dụng từ năm 1979 đến 2015, nhiều gia đình rơi vào cảnh "tổ ấm trống rỗng" khi con cái đã trưởng thành và dọn ra ở riêng.
Ủy ban Quốc gia về Người cao tuổi của Trung Quốc ghi nhận rằng vào năm 2021, hơn một nửa số người cao tuổi sống trong các gia đình kiểu này. Các nhà nghiên cứu dự báo đến năm 2030, Trung Quốc sẽ thiếu hụt 5,5 triệu điều dưỡng viên chăm sóc người cao tuổi.
Ông Huang Wenzheng, chuyên gia nhân khẩu học kiêm nhà thống kê học, cho rằng bản thân việc già đi không phải là vấn đề nếu nó đồng nghĩa với một cuộc sống khỏe mạnh và trường thọ hơn. Vấn đề thực sự nằm ở tỷ lệ sinh thấp.
Năm nay, chính phủ Trung Quốc đã đề xuất triển khai các dịch vụ chăm sóc người cao tuổi theo mô hình tương trợ (thành viên trong khu dân cư hoặc chính những người cao tuổi giúp đỡ lẫn nhau), bao phủ 70% các khu vực vào năm 2030. Các công ty công nghệ đang chạy đua phát triển và huấn luyện robot chăm sóc người già từ massage đến chơi cờ.
Tuy nhiên, những sáng kiến này cần có thời gian để triển khai. Ít nhất là ở thời điểm hiện tại, khi gánh nặng chăm sóc vẫn đè nặng lên "thế hệ bánh mì kẹp" - những người trung niên vừa phải nuôi dạy con cái, vừa phải phụng dưỡng cha mẹ già yếu.
Ông Liu Cheng đã thành lập Time Bank tại Tô Châu để cung cấp dịch vụ cho thuê người đóng vai con cái, lấy cảm hứng từ Papa, một doanh nghiệp Mỹ chuyên kết nối người cao tuổi với các nhân viên để hỗ trợ các công việc lặt vặt.
"Chúng tôi vừa phải lo cho cha mẹ già, vừa phải chăm sóc con nhỏ", ông Liu chia sẻ. "Nhiều khi, khi dồn sức chăm lo cho con trẻ, chúng tôi lại không thể chu toàn việc chăm sóc người lớn tuổi".
Những người ủng hộ cho rằng mô hình này đáp ứng một nhu cầu xã hội thiết thực, nhưng những người chỉ trích lại bày tỏ lo ngại về vấn đề an toàn.
Những người này rất dễ tiếp cận các giấy tờ quan trọng của người cao tuổi, bao gồm hồ sơ tài sản, giấy tờ tùy thân và giấy chứng nhận quyền sở hữu tài sản, nhà bình luận He Yong nói. Ông cũng cho rằng nhiều người cung cấp dịch vụ thiếu đào tạo chuyên môn về y tế và có thể không đủ khả năng xử lý các tình huống khẩn cấp về sức khỏe thường gặp.
Các đơn vị như Time Bank và Happy Home khẳng định họ có quy trình sàng lọc và đào tạo nhân viên. Time Bank cố gắng kết nối khách hàng với người bầu bạn cùng giới tính và yêu cầu nhân viên đeo camera gắn trên người trong quá trình làm việc, với sự đồng ý của khách hàng. Camera sẽ ghi lại các tương tác để phòng khi xảy ra tranh chấp.
Một số người đặt câu hỏi liệu việc hỗ trợ tinh thần theo hình thức này có nên được thương mại hóa hay không. Tại Trung Quốc, lòng hiếu thảo là một đức tính cốt lõi. Theo truyền thống, con cái có nghĩa vụ phải tôn kính, vâng lời và chăm sóc cha mẹ.
"Hai điều này không hề mâu thuẫn", Janice Ye chia sẻ. Là một giáo viên 36 tuổi đang làm việc tại Tô Châu, cô thuê người từ mô hình Time Bank đến thăm hỏi cha mẹ mình ở tỉnh An Huy, miền đông Trung Quốc. Theo cô, muốn chăm lo chu toàn cho cha mẹ về lâu dài thì kinh tế phải vững. Nếu thiếu điều kiện này, sự gắn kết khó có thể duy trì, ngay cả khi các thành viên trong gia đình sống cùng nhau.
Ông Peng Xizhe, Viện trưởng Viện Nghiên cứu về dân số già thuộc Đại học Phúc Đán, coi dịch vụ thuê người bầu bạn là một giải pháp giúp những người con đã trưởng thành dù không thể ở gần vẫn có thể thực hiện trọn vẹn nghĩa vụ hiếu thảo.
"Ưu tiên hàng đầu là phải xây dựng một hệ thống chăm sóc được quản lý chặt chẽ với các tiêu chuẩn chuyên môn rõ ràng", nhà kinh tế học Bingqin Li nhận định.
Đối với các dịch vụ như Happy Home và Time Bank, việc tìm kiếm khách hàng có thể là một thách thức. Nhiều người cao tuổi có thể ngần ngại tìm kiếm sự giúp đỡ bên ngoài gia đình, ngay cả khi họ thực sự cần đến nó.
Liu Cheng, người sáng lập Time Bank, cho biết ông đang hợp tác với chính quyền địa phương và các cộng đồng để nâng cao nhận thức về nhu cầu tình cảm của người cao tuổi. Mục tiêu của ông là nâng quy mô dịch vụ từ khoảng 100 lượt phục vụ mỗi tháng lên 650 lượt.
"Chúng tôi đang hình dung về một tương lai mà việc chăm sóc người cao tuổi tại nhà cũng dễ dàng như việc đặt đồ ăn mang về vậy", ông nói.
