Frontex z większymi uprawnieniami, także poza UE. Polska popiera zmiany

Dla nas kluczowe jest to, że Frontex będzie w znacznie większym stopniu niż obecnie zajmował się organizacją powrotów migrantów - powiedział Duszczyk. Chodzi nie tylko o odsyłanie migrantów, którym odmówiono prawa do azylu z państw Unii Europejskiej do krajów trzecich, ale również o organizowanie takich operacji między państwami spoza Unii.

Komisja proponuje także monitorowanie publicznie dostępnych treści w internecie oraz utworzenie centrum monitorowania i reagowania na zagrożenia w sieci. To odpowiada polskim postulatom dotyczącym lepszego rozpoznawania zagrożeń związanych z migracją. Drugim ważnym elementem jest wzmocnienie zdolności wywiadowczych i monitorowania zagrożeń w cyberprzestrzeni. Chodzi o lepsze wykrywanie prób organizowania nielegalnych przekroczeń granic i wykorzystywania migracji do destabilizowania Unii Europejskiej – mówi Duszczyk.

Frontex ma też dysponować znacznie większymi zasobami. Komisja proponuje stopniowe zwiększenie własnego personelu agencji do 6 tysięcy osób oraz utworzenie rezerwy 17 tysięcy funkcjonariuszy krajowych służb granicznych. Dodatkowo do dyspozycji agencji ma być 7 tysięcy funkcjonariuszy oddelegowanych przez państwa członkowskie. Nie oznacza to więc 30 tysięcy nowych pracowników Fronteksu. Zmiany mają być wprowadzane stopniowo, aż do 2041 roku. Duszczyk podkreśla, że Frontex powinien pozostać agencją sprawną i mało zbiurokratyzowaną. Odpowiedzialność za ochronę granic nadal będzie spoczywać na państwach członkowskich, ale agencja miałaby dysponować rezerwą funkcjonariuszy, których można szybko oddelegować do pomocy innym krajom w sytuacji kryzysowej.

Formacja szybkiego reagowania mogłaby udzielić wsparcia na granicy nawet w ciągu 24 godzin od zgłoszenia potrzeby przez państwo członkowskie. Jak wyjaśnia Duszczyk, kluczowe jest utrzymanie modelu, w którym odpowiedzialność za ochronę granic pozostaje po stronie państw, a funkcjonariusze są kierowani do wspólnych operacji wtedy, gdy pojawia się taka potrzeba. Polscy funkcjonariusze uczestniczą już w działaniach Fronteksu na Litwie i Łotwie, pomagając w przeciwdziałaniu nielegalnej migracji. Za każdym razem taki udział wymagałby prośby kraju zainteresowanego. Polska na przykład nie prosi o wsparcie ze strony Fronteksu na granicy z Białorusią. Na polskiej granicy dodatkowe wsparcie w zakresie jej bieżącej ochrony nie jest obecnie potrzebne - mówi Duszczyk. Podkreśla jednak wagę rozwoju zdolności wywiadowczych i skuteczniejsze reagowanie na zagrożenia.

Dla Polski reforma oznacza zwiększenie znaczenie Fronteksu, którego siedziba znajduje się w Warszawie. Oznacza to większe finansowanie agencji: w projekcie budżetu UE na lata 2028–2034 Komisja przewidziała na nią 11,8 miliarda euro, wobec prawie 6 miliardów euro w obecnej perspektywie.

Organizacje pozarządowe mają jednak wątpliwości co do kontroli operacji prowadzonych poza Unią i przestrzegania praw człowieka poza granicami UE. Duszczyk przekonuje, że Polska może się tu dzielić doświadczeniem w łączeniu bezpieczeństwa granic z ochroną praw podstawowych. Komisja również zapowiada zabezpieczenia prawne dla nowych działań Frontexu, w tym obowiązek przestrzegania zasady zakazującej odsyłania ludzi do miejsc, w których grozi im prześladowanie lub tortury.

Propozycja Komisji będzie teraz negocjowana między państwami członkowskimi, a później także z Parlamentem Europejskim.