Gazze'deki "yıkım" hayatın her alanını olduğu gibi tarımı da vurdu. Tarım, toprakla kurulan bağdan ötürü Filistinliler için direniş gibi sembolik bir anlam taşımasının yanı sıra hayatta kalmayı da temsil ediyor.
Ancak 2 yıl boyunca süren saldırılarda tarımsal alanlar ve bu sektörle bağlantılı yan dalların büyük kısmı tahrip edildi. Tarım arazilerinin yüzde 80'inden fazlası zarar gördü. Sebze ekili alanlar 93 bin dönümden 4 bin dönüme düştü. Böylece tarım yapılabilen arazilerin kapladığı alan giderek daraldı.
Bu da yetmedi; İsrail, ateşkesle birlikte çekildiği Sarı Hat'ın gerisinde Gazze'de özellikle tarıma elverişli alanları işgal etti.
Gazzeli çiftçiler ise dışarıdan tarım için gerekli maddelerin girmemesi ve içeride de tarım yapacak yer ve ekecek tohum kalmaması gibi bir sorunla karşılaştı. Ama Filistinliler, yerli tohumları muhafaza ederek bu soruna da çözüm bulmaya çalışıyor.
Amaç yerli tohumları muhafaza etmek ve çoğaltmak
Gazze'nin güneyindeki Han Yunus kentinin Karara bölgesinde 2017'de yerli tohum bankası kuran çiftçi Salim Muhenna, tohumlarının çoğunu kaybetmiş olmasına rağmen tarımda sürdürülebilirlik için mücadele ediyor.
Saldırılar nedeniyle Han Yunus'tan göçen ve bölgenin orta kesimindeki Deyr el-Belah kentinde bir çadırda yerli tohumları muhafaza eden Muhenna, halihazırda elinde bakla, arpa, kırmızı fasulye (Meksika fasulyesi), mısır, ıspanak, roka, kuzukulağı, maydanoz, ebegümeci, kişniş ve karpuz tohumları bulunduğunu söyledi.
Yerli tohum bankasını Uluslararası Kızılhaç Komitesi (ICRC) desteğiyle kurduklarını kaydeden Muhenna, yerli tohumun kuraklığa ve mantara daha dayanıklı ve genetiği değiştirilmiş (GDO'lu) hibrit tohumdan daha iyi olduğunu vurguladı.
Saldırılar öncesinde depolarında 70 ton buğday tohumu olduğunu belirten Muhenna, ancak saldırılar başlayınca her şeyin yıkıldığını ve göç etmek zorunda kaldıklarını, az da olsa çiftçilerden aldıkları tohumları yavaş yavaş çoğaltmayı başardıklarını aktardı.
Muhenna, "3 yıldır Gazze'ye bir tane tohum girmedi. Bu nedenle yerli tohumlar insanların çok işine yaradı. Çiftçiler bize ne kadar tohum getiriyorsa biz de onlara o kadar geri veriyoruz. Böylece tohumları yeniliyoruz. Ama gördüğünüz gibi tohum bankamız çadırdan ibaret. Yani depolamak için uygun bir ortam değil." diyerek çiftçilerin karşılaştığı zorlukları anlattı.
Abluka altındaki bölgede yerli tohumun önemi
Gazze'de ekilebilir alanların yüzde 3'e düştüğünü söyleyen Muhenna, "Önceden 20 dönüm eken bir çiftçi bugün 500 metrekarelik bir alanda ekim yapıyor. 100 dönüm eken 1-1,5 dönüm ekiyor. Ekilebilir alanların çoğu Sarı Hat içinde kaldı." dedi.
Daha önce 2000, 2008 ve 2012'de Gazze'ye düzenlenen saldırılarda çok sıkıntı çektiklerini ve 2017'de de tohum bankasını kurmaya karar verdiklerini ifade eden Muhenna, iklim değişikliği ve bitmeyen abluka nedeniyle yerli tohuma ihtiyaç doğduğunu, bu tohumların saldırılar sırasında çiftçilerin çok işine yaradığını dile getirdi.
"Tarımın Gazze'ye hayat veren can damarı" olduğunu vurgulayan Muhenna, "İsrail'in saldırılarla ve tohum, gübre, böcek ilacı gibi tarımda kullanılan maddelerin girişini engelleyerek Gazzeli çiftçileri bir nevi öldürdüğünü" söyledi.
Ateşkese rağmen saldırıların bitmediğine atıfla "savaş biterse Gazze'de ekime yeniden başlanacağını" aktaran Muhenna, uluslararası kurumlara Filistinli çiftçilere destek çağrısı yaptı.
