Gazze’den Batı Şeria’ya İsrail’in işgal politikası

İsrail yönetiminin işgal altındaki Batı Şeria'ya yönelik giriş kısıtlamaları, Avrupa ülkeleriyle ilişkilerinde yeni bir diplomatik anlaşmazlığa dönüştü.

26 Ekim'de Ürdün üzerinden Batı Şeria'ya geçmek isteyen İngiliz milletvekilleri Clive Lewis ve Lara Bird ile İskoç Parlamentosu üyesi Kate Nevens'in de bulunduğu uluslararası heyet, Allenby Köprüsü sınır kapısında İsrailli güvenlik görevlileri tarafından durduruldu.

Heyet üyeleri yaklaşık sekiz saat boyunca sorgulandıklarını ve ardından bölgeye girişlerinin engellendiğini açıkladı. Filistinli sivil toplum temsilcileriyle görüşmek, Birzeit Üniversitesi'ndeki toplantılara katılmak ve zeytin hasadı sırasında saldırılarla karşılaşan çiftçilerin durumunu yerinde incelemek amacıyla düzenlenen ziyaretin engellenmesi, İngiltere Parlamentosunda da gündeme taşındı.

İngiltere Dışişleri Bakanı Ed Miliband, konuyu İsrail makamlarıyla görüştüklerini doğrularken, seçilmiş parlamenterlerin uluslararası görevlerini yerine getirebilmelerinin önemini vurguladı. İsrail'in İngiltere Büyükelçiliği ise heyet üyelerinin sınır görevlileriyle işbirliği yapmadığını ve ziyaretlerinin amacına ilişkin yanlış bilgi verdiğini iddia etti. Ancak heyet bu açıklamayı kabul etmedi. Yaşananlar, Batı Şeria'daki gelişmeleri uluslararası gözlem altında tutma çabaları ile İsrail'in sınır kontrol politikaları arasındaki gerilimi yeniden ortaya çıkardı.

Zeytinliklerden Yerleşim Alanlarına Uzanan Toprak Mücadelesi

Batı Şeria'da yaşananların en önemli boyutlarından birini, Filistinlilerin tarım alanlarına erişiminin giderek zorlaşması ve yasa dışı İsrailli yerleşimcilerin saldırıları oluşturuyor. Ramallah, Nablus, El Halil ve çevresindeki Filistin köylerinde zeytinliklere yönelik saldırılar, ağaçların tahrip edilmesi, hasadın engellenmesi ve tarım ekipmanlarının gasp edilmesi, bölgedeki ekonomik yaşamı doğrudan etkiliyor. Birleşmiş Milletler verilerine göre 1 Eylül-19 Ekim 2026 arasında zeytin hasadıyla bağlantılı 272 yerleşimci saldırısı kaydedildi.

Bu olaylarda bir Filistinli hayatını kaybederken 200 Filistinli yaralandı ve 3 bin 200'den fazla zeytin ağacı ile fidan zarar gördü. Filistin toplumunda zeytincilik yalnızca ekonomik bir faaliyet değil, ailelerin toprakla kurduğu tarihsel ve kültürel bağın da temel unsurlarından biri. Dolayısıyla tarım arazilerine erişimin engellenmesi, üretim kaybının ötesinde kırsal yerleşimlerin sürdürülebilirliğini tehdit ediyor. Yerleşimci saldırıları, askerî kontrol noktaları, yol kısıtlamaları ve araziye erişim izinleri birlikte değerlendirildiğinde, Batı Şeria'da Filistinlilerin yaşam alanlarının giderek daraldığı bir tablo ortaya çıkıyor.

İsrail'in Batı Şeria Politikası Askerî Kontrolün Ötesine Geçiyor

İsrail'in Batı Şeria üzerindeki politikası, güvenlik operasyonlarıyla sınırlı olmayan daha kapsamlı bir toprak ve nüfus meselesi olarak şekilleniyor. Yerleşim alanlarının genişletilmesi, Filistinlilere ait yapıların yıkılması, bazı kırsal toplulukların yerlerinden edilmesi ve ulaşım hatlarının askerî kontrol altında tutulması, bölgenin coğrafi bütünlüğünü doğrudan etkiliyor. İsrail yönetimi askerî tedbirlerini güvenlik gerekçeleriyle savunurken, Birleşmiş Milletler ve uluslararası insan hakları kuruluşları mevcut uygulamaların Filistinlilerin temel haklarını ihlal ettiğini ve zorla yerinden edilme riskini artırdığını belirtiyor. İsrail Maliye Bakanı Bezalel Smotrich'in Gazze'deki askerî uygulamaların Batı Şeria'ya da taşınmasını savunan açıklamaları, hükümet içindeki sertlik yanlısı yaklaşımın boyutlarını gösteriyor.

Özellikle Doğu Kudüs çevresindeki E1 yerleşim projesi, Filistin yerleşim bölgeleri arasındaki coğrafi bağlantıyı koparma potansiyeli nedeniyle uluslararası itirazların odağında bulunuyor. Bu gelişmeler, Batı Şeria'da birbirinden bağımsız güvenlik olaylarından ziyade, bölgenin gelecekteki siyasi ve demografik yapısını etkileyebilecek uzun vadeli bir dönüşüm yaşandığına işaret ediyor.

İngiltere İsrail'e Yaptırımları Genişletmeye Hazırlanıyor

Batı Şeria'daki gelişmeler, İngiltere'nin İsrail politikasında ekonomik yaptırımları daha fazla öne çıkaran yeni bir dönemi beraberinde getiriyor. İngiltere, Eylül 2026'da açıkladığı düzenlemelerle işgal altındaki Filistin topraklarında kurulan yasa dışı yerleşimlerden ürün ithalatını yasaklamaya ve yerleşim faaliyetlerinden ekonomik kazanç sağlayan şirketlerle kişileri yaptırım kapsamına almaya yönelik adımlar başlattı. Ancak yeni yaklaşımın etkisi, yalnızca yerleşim inşaatlarını gerçekleştiren şirketlere uygulanacak tedbirlerle sınırlı kalmayacak. Yerleşim ekonomisinin işleyişinde rol oynayan finans kuruluşları, sigorta şirketleri, güvenlik teknolojisi sağlayıcıları ve altyapı işletmeleri de olası yaptırımların kapsamı açısından önem taşıyor. Böyle bir genişleme, Batı Şeria'daki yerleşim faaliyetlerinin uluslararası finansman ve ticaret bağlantılarını doğrudan etkileyebilir. İngiltere açısından temel mesele, İsrail'le ekonomik ilişkileri bütünüyle sonlandırmadan, işgal altındaki topraklarda sürdürülen faaliyetlerle diğer ticari ilişkiler arasında hukuki ve mali bir ayrım oluşturmak. Bununla birlikte yaptırımların hangi hızda yürürlüğe gireceği, uygulama kapsamının ne ölçüde genişletileceği ve mevcut ekonomik anlaşmaların nasıl etkileneceği henüz tartışılmaya devam ediyor.

F-35 Savaş Uçakları ve Silah İhracatında Kritik Tartışma

İngiltere'nin İsrail'e yönelik silah ihracatı politikası da yeni dönemin en hassas başlıklarından biri hâline geldi. İngiltere yönetimi, Gazze'deki askerî operasyonlar nedeniyle bazı silah ihracat lisanslarını askıya almış, ardından Filistin topraklarındaki işgale maddi katkı sağlayabilecek yeni ihracat başvurularını da reddedeceğini açıklamıştı. Ancak uluslararası F-35 savaş uçağı üretim ve bakım programında İngiliz şirketlerinin üstlendiği rol, bu kısıtlamaların kapsamına ilişkin tartışmaları sürdürüyor. İngiltere'nin çok uluslu tedarik zincirine sağladığı parçaların İsrail tarafından kullanılan savaş uçaklarına ulaşabilmesi, silah ihracatındaki istisnaların fiilî etkisini gündeme getiriyor.

Aynı şekilde askerî pilot eğitimi ve hava operasyonlarını destekleyen ekipmanların lisansları da denetim tartışmalarının bir parçasını oluşturuyor. Londra yönetimi, ihracat izinlerinin sürekli inceleme altında olduğunu ve işgale maddi katkı sağladığı değerlendirilen lisansların askıya alınabileceğini belirtiyor. Buna karşılık insan hakları savunucuları ve bazı parlamenterler, mevcut istisnaların İsrail ordusunun operasyonel kapasitesini dolaylı biçimde desteklemeyi sürdürdüğünü savunuyor. Tartışmanın temelinde, silah ihracatına getirilen siyasi kısıtlamaların uluslararası savunma sanayisi anlaşmalarıyla ne ölçüde bağdaştırılabileceği sorusu bulunuyor.

Gazze'deki İnsani Kriz Yaptırım Baskısını Artırıyor

Batı Şeria'daki gerilim, Gazze'deki ağır insani koşullardan bağımsız değerlendirilmiyor. Uzun süren askerî operasyonların neden olduğu yıkım, sağlık altyapısındaki kayıplar, barınma sorunları ve insani yardıma erişimdeki kısıtlamalar, uluslararası toplumun İsrail üzerindeki baskısını artırıyor. İngiltere'nin küresel insan hakları yaptırım mekanizmasında gerçekleştirdiği değişiklikler, insani yardımın engellenmesinden sorumlu kişi ve kuruluşlara yönelik mali yaptırımların uygulanması bakımından yeni imkânlar sağlıyor.

Bununla birlikte Gazze'deki sorun yalnızca acil gıda ve ilaç yardımının ulaştırılması değil, bölgenin yeniden inşasının hangi siyasi ve güvenlik koşullarında gerçekleştirileceği. Yıkılan konutların, hastanelerin, okulların, su ve elektrik altyapısının yeniden kurulması, büyük ölçekli uluslararası finansman kadar inşaat malzemelerinin ve teknik ekiplerin bölgeye kesintisiz erişimini de gerektiriyor. Bu nedenle insani yardımların geçişine ilişkin kısıtlamalarla Gazze'nin uzun vadeli yeniden imarının birbirinden ayrı ele alınması mümkün görünmüyor. İsrail'in güvenlik gerekçeleriyle sürdürdüğü kontroller ile uluslararası kuruluşların engelsiz insani erişim talepleri arasındaki anlaşmazlık, önümüzdeki dönemde diplomatik müzakerelerin önemli başlıklarından biri olmaya devam edecek.

Netanyahu Sonrası da Değişmeyebilir: İşgalin Geleceğini Uluslararası Baskı Belirleyecek

İsrail'deki siyasi gelişmeler ve hükümetin geleceğine ilişkin tartışmalar, Filistin meselesinin yalnızca Benjamin Netanyahu'nun siyasi varlığı üzerinden değerlendirilemeyeceğini gösteriyor. Batı Şeria'daki yerleşimlerin genişlemesi, askerî yönetim uygulamaları ve Filistin topraklarının statüsüne ilişkin anlaşmazlıklar, farklı İsrail hükümetleri dönemlerinde devam eden yapısal sorunlar arasında bulunuyor. Bu nedenle hükümet değişikliklerinin tek başına işgal politikalarının sona ermesini sağlayacağına ilişkin kesin bir değerlendirme yapmak mümkün değil.

Uluslararası Adalet Divanının Temmuz 2024 tarihli danışma görüşü, İsrail'in işgal altındaki Filistin topraklarında devam eden varlığının hukuka aykırılığını ortaya koyarken, diğer devletlerin bu hukuka aykırı durumun sürdürülmesine yardım veya destek sağlamama yükümlülüğünü de vurguladı. Bu hukuki çerçeve, İngiltere ve diğer Avrupa ülkelerinin ticaret, yatırım, silah ihracatı ve diplomatik ilişkiler konusundaki kararlarını giderek daha önemli hâle getiriyor. Batı Şeria'ya uluslararası parlamenterlerin girişinin engellenmesi ise meselenin yalnızca Filistinlilerin hareket özgürlüğü değil, uluslararası gözlem ve denetim imkânlarının korunması açısından da kritik bir boyuta ulaştığını gösteriyor. Önümüzdeki dönemde belirleyici olan, uluslararası toplumun işgal ve yerleşim politikalarına ilişkin açıklamalarının somut ekonomik, diplomatik ve hukuki uygulamalara ne ölçüde dönüşeceği olacak.