Mưa lâu ngày làm giảm chất lượng trái cùng với việc doanh nghiệp xuất khẩu siết thu mua, kéo giá sầu riêng tiếp tục xuống thấp tại nhiều vùng trồng.
Sở hữu 100 gốc sầu riêng 6 năm tuổi tại Đồng Nai, ông Mạnh cho biết năm nay vườn đạt khoảng 5 tấn trái, tăng 20% so với năm ngoái. Tuy nhiên, toàn bộ sầu riêng Monthong chỉ bán được 55.000 đồng một kg, giảm 21% so với cùng kỳ và là mức thấp nhất từ trước đến nay.
"Giá này vẫn có lời nhưng không nhiều vì chi phí phân bón, nhân công đều tăng", ông nói.
Không chỉ giá giảm, nhiều nhà vườn còn thấp thỏm vì chất lượng trái năm nay không bằng mọi năm. Bà Hạnh, chủ hơn một ha sầu riêng tại Đăk Lăk, cho biết dù chưa đến ngày thu hoạch vẫn quyết định nhận cọc của thương lái vì lo mưa kéo dài làm ảnh hưởng chất lượng.
"Monthong hiếm khi xuống dưới 60.000 đồng một kg giữa vụ. Năm nay giá thấp chưa từng có. Tôi chỉ lo nếu trái không đạt yêu cầu thì thương lái sẽ hủy cọc", bà nói.
Không chỉ người trồng chịu áp lực, thương lái cũng giảm lượng thu mua.
Ông Hoàng, chuyên thu mua sầu riêng tại các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long và Đông Nam Bộ, cho biết mỗi ngày chỉ gom được vài tấn, bằng khoảng một phần ba năm ngoái do doanh nghiệp xuất khẩu siết chặt tiêu chuẩn chất lượng.
"Nếu mua nhầm lô hàng không đạt chuẩn hoặc bị phát hiện tồn dư Cadimi là lỗ nặng. Vì vậy, năm nay chúng tôi chỉ dám mua số lượng vừa phải, phần còn lại tiêu thụ trong nước", ông nói.
Theo ông Hoàng, vụ thu hoạch tại Đồng bằng sông Cửu Long gần kết thúc, nguồn cung chuyển dần sang khu vực Đông Nam Bộ. Tuy nhiên, khu vực này cũng chịu mưa lớn kéo dài nên chất lượng chưa ổn định. Trong khi đó, Đăk Lăk - vùng được đánh giá có chất lượng sầu riêng ổn định nhất nhiều năm qua - vẫn chưa bước vào chính vụ.
Khảo sát thị trường cho thấy, bên cạnh giá giảm, các doanh nghiệp xuất khẩu cũng siết chặt tiêu chuẩn thu mua. Nhiều kho chỉ nhận trái đạt chất lượng đồng đều và từ chối những lô có dấu hiệu sượng, non, vỏ dày hoặc không đáp ứng yêu cầu về hình thức.
Monthong tại kho hiện được thu mua 46.000-68.000 đồng một kg, còn Ri6 ở mức 28.000-38.000 đồng, giảm khoảng 20-30% so với cùng kỳ năm ngoái.
Theo nhiều nhà vườn và thương lái, đây là lần hiếm hoi giá Monthong giảm sâu ngay giữa vụ. Diễn biến này phản ánh sức mua xuất khẩu chậm lại khi chất lượng trái giảm dưới tác động của thời tiết.
Theo ông Võ Tấn Lợi, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng Đồng Tháp, nguyên nhân chính khiến giá giảm không phải do nguồn cung tăng mà do chất lượng trái suy giảm.
Ông cho biết mưa kéo dài khiến nhiều vùng trồng xuất hiện tình trạng sầu riêng bị sượng, có nơi tỷ lệ lên tới 30-40%, làm giảm lượng hàng đạt chuẩn xuất khẩu. Ri6 dễ bị sượng nước, còn Monthong cũng xuất hiện nhiều trái sượng khô, khiến việc tuyển chọn hàng loại A (2.7 hộc, 1,5-5kg) ngày càng khắt khe.
"Chất lượng không đảm bảo nên phía Trung Quốc chủ động hạ giá thu mua. Thương lái trong nước cũng không dám mua mạnh vì rủi ro hàng xuất khẩu không đạt yêu cầu", ông Lợi nói.
Ngoài yếu tố chất lượng, giá sầu riêng Thái Lan giảm cũng kéo mặt bằng giá của Việt Nam đi xuống.
Theo ông Lợi, năm nay ngành sầu riêng rơi vào nghịch lý khi sản lượng tăng nhưng chất lượng giảm. Nhiều diện tích cây bước vào giai đoạn kinh doanh, cây tơ bắt đầu cho thu hoạch giúp sản lượng cao hơn năm trước. Tuy nhiên, thời tiết bất lợi làm tỷ lệ trái đạt chuẩn xuất khẩu giảm, buộc các nhà nhập khẩu siết chặt thu mua và hạ giá.
Yêu cầu ngày càng cao về chất lượng cũng là thông điệp phía Trung Quốc nhiều lần nhấn mạnh trong thời gian gần đây.
Tại diễn đàn Thương mại Việt Nam - Trung Quốc diễn ra gần đây tại TP HCM, ông Hà Vĩ, đại diện Đại sứ quán Trung Quốc tại Việt Nam, cho biết người tiêu dùng nước này ngày càng quan tâm đến chất lượng, an toàn thực phẩm và khả năng truy xuất nguồn gốc. Theo ông, việc kiểm tra chất lượng và kiểm dịch là yêu cầu bình thường trong thương mại quốc tế. Nếu doanh nghiệp kiểm soát tốt chất lượng từ vùng trồng và đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn nhập khẩu, tần suất lấy mẫu tại cửa khẩu có thể được giảm, giúp rút ngắn thời gian thông quan.
"Xu hướng hiện nay không chỉ là tăng sản lượng mà còn phải nâng cao chất lượng để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường", ông nói.
