Grossi, İran ve Suriye'deki nükleer durum hakkında konuştu

Grossi, Viyana'da başlayan UAEA Yönetim Kurulu toplantısının açılışında, İran ve Suriye'deki nükleer duruma ilişkin açıklamalarda bulundu.

UAEA Başkanı Grossi, "Bu raporlama döneminde Ajans, İran'dan beyan edilmiş nükleer malzeme veya tesislerin durumuna ilişkin hiçbir bilgi almadı ve sahada doğrulama faaliyeti yürütmek üzere bu tesislerin hiçbirine erişemedi." ifadesini kullandı.

ABD ve İsrail'in Haziran 2025'teki saldırılarından etkilenen tesislerdeki uranyum envanterine ilişkin Ajansın bilgi sürekliliğini kaybetmesinin üzerinden bir yıldan fazla süre geçtiğini belirten Grossi, İran'ın UAEA ile yapıcı işbirliği yürütmesi ve ülkenin nükleer programına ilişkin sorunların çözümü için diplomasiye dönülmesi çağrısında bulundu.

Suriye’de "tarihi ilerleme"

Suriye'nin yeni yönetiminin gerekli bilgileri paylaşması ve Deyrizor'daki tesise ve diğer noktalara erişim sağlaması sayesinde "tarihi bir ilerleme" kaydedildiğini söyleyen Grossi, Ajansın ülkenin geçmiş nükleer faaliyetleriyle ilgili açıkta kalan güvence denetimi konularına ilişkin sorularını açıklığa kavuşturup çözüme ulaştırabildiğinin altını çizdi.

Grossi, Deyrizor'daki bulguların, devrik Beşşar Esed rejimi döneminde bölgede beyan edilmesi gereken bir nükleer reaktörün inşa edilmekte olduğu yönündeki UAEA değerlendirmesiyle uyumlu olduğunu, daha önce beyan edilmemiş nükleer malzemenin artık Ajansın güvence denetimleri kapsamına alındığını kaydetti.

"İran'ın yükümlülükleri ortadan kalkmış değil"

Grossi, UAEA Yönetim Kurulu toplantısı sonrası düzenlenen basın toplantısında gazetecilerin sorularını yanıtladı.

İran dosyasının Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyine sevk edilmesine ilişkin olası kararın UAEA'nın çalışmalarına etkisi hakkındaki soruya Grossi, kararın henüz kabul edilmediğini hatırlatarak yanıt verdi.

UAEA Yönetim Kurulu kararlarına tarafsız yaklaştığını belirten Grossi, kararın kabul edilmesi halinde içeriğinden bağımsız olarak İran'a ilişkin çalışmaları sürdürmek zorunda olduğunu söyledi.

Grossi, İran'ın nükleer tesislerdeki hasar ve nükleer malzeme envanteri hakkında UAEA'ya sunması gereken bilgileri henüz iletmediğini ifade etti. Kahire Anlaşması'nda bu bilgilerin sağlanmasının öngörüldüğünü aktaran Grossi, İran'ın saldırılar sonrasında envanterde değişiklik olup olmadığını ve tesislere neden erişilemediğini Ajansa bildirmesi gerektiğini yineledi.

Denetçilerin güvenliğinin, Ajansın çalışmalarının önünde aşılamaz bir engel oluşturmadığını vurgulayan Grossi, "Kimseyi tehlikeye atmayacağız." diye konuştu.

İran'ın daha geniş siyasi müzakerelerde anlaşma sağlanıncaya kadar işbirliği yapmayacağı yönünde mesaj verdiğini dile getiren Grossi, "Biz bu mantığı kabul etmiyoruz. İran, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'na (NPT) taraf bir ülke olmaya devam ediyor ve yükümlülükleri ortadan kalkmış değil." dedi.

Esed rejimi dönemi Suriye'deki reaktör "neredeyse tamamlanmıştı"

Suriye'nin Esed rejimi dönemi nükleer faaliyetleri hakkındaki soruları da yanıtlayan Grossi, önceki yönetimin çeşitli faaliyetleri UAEA'dan gizlediğini söyledi.

Grossi, yönetimin niyeti hakkında hüküm veremeyeceğini ancak Deyrizor'da inşa edilen reaktör türünün nükleer silah yapımında doğrudan kullanılabilecek bölünebilir madde üretiminde oldukça verimli olduğunu aktardı.

Reaktörün ne ölçüde tamamlandığına ilişkin soruya Grossi, "Reaktör neredeyse tamamlanmıştı. Gerçekleşmeyen tek şey reaktöre yakıt yüklenmesiydi." yanıtını verdi.

Grossi, bölgede kazı çalışmalarının sürdüğünü belirterek, dönemin Suriye makamlarının durumu belirsizleştirmek ve soruşturmayı güçştirmek amacıyla tesiste patlamalar gerçekleştirmiş olabileceğinin dışlanamayacağını ifade etti.

Bulunan 73 ton doğal uranyum metaline ilişkin soruyu da yanıtlayan Grossi, malzemenin artık UAEA'nın güvence denetimi altında olduğunu ve bölgeye kameralar yerleştirildiğini bildirdi.

Malzemenin Suriye'de kalması veya başka bir ülkeye gönderilmesi kararının Şam yönetimine ait olduğunu kaydeden Grossi, "Bizim için önemli olan, bu malzemenin son gramına kadar nerede olduğunu her zaman bilmektir." dedi.