Hà Lan chuyển 86 tấn vàng khỏi Mỹ và Canada sang Anh để giảm rủi ro

Hà Lan chuyển 86 tấn vàng khỏi Mỹ và Canada sang Anh để giảm rủi ro, trong bối cảnh quan hệ xuyên Đại Tây Dương ngày càng căng thẳng.

Ngân hàng Trung ương Hà Lan (DNB) ngày 2/9 thông báo đã bán 59 tấn vàng dự trữ ở New York, sau đó mua lượng thỏi vàng tương đương ở London, Anh. Cơ quan này cũng vận chuyển trực tiếp 27 tấn vàng từ New York và Ottawa, Canada về thành phố Zeist ở Hà Lan, nơi DNB đặt cơ sở lưu trữ vàng. Một lượng vàng tương đương được chuyển từ Zeist sang London.

Toàn bộ quá trình được thực hiện từ tháng 3 đến tháng 8, giúp Hà Lan rút 86 trong tổng số 313 tấn vàng dự trữ ở Mỹ và Canada sang cất giữ ở London.

DNB lý giải việc tăng mức dự trữ tại Anh sẽ giúp Hà Lan có thể "nhanh chóng sử dụng số vàng để ứng phó với những rủi ro mang tính hệ thống ở mức nghiêm trọng" hơn so với để ở Mỹ và Canada.

Ngân hàng này không nêu cụ thể "rủi ro mang tính hệ thống" là gì, nhưng Hà Lan đã rút lượng vàng khỏi Mỹ lớn hơn nhiều so với Canada, cho thấy Amsterdam có thể còn có lý do khác.

Vàng từng là nền tảng của hệ thống tài chính toàn cầu, đặc biệt là khi hệ thống tài chính Bretton Woods, gồm Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Ngân hàng Thế giới (WB) và chế độ tỷ giá hối đoái cố định được xây dựng quanh đồng USD gắn với vàng, được xây dựng sau Thế chiến II.

Vai trò đó của vàng chấm dứt khi hệ thống Bretton Woods sụp đổ vào những năm 1970. Dù vậy, các ngân hàng trung ương vẫn giữ một lượng vàng nhất định trong kho dự trữ để có thể bán ra nhằm bảo vệ đồng nội tệ khi chịu sức ép.

Sau nhiều năm giảm dự trữ vàng, các ngân hàng trung ương bắt đầu mua vào trở lại vào thời gian xảy ra cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, theo IMF. Xu hướng này gia tăng khi thế giới ngày càng sử dụng nhiều biện pháp trừng phạt kinh tế.

Nhiều ngân hàng trung ương, trong đó có DNB, phân bổ vàng tại nhiều kho lưu trữ ở các quốc gia khác nhau để giảm rủi ro. New York và London hiện là hai trung tâm giao dịch vàng lớn nhất thế giới.

DNB cho biết vàng thỏi được lưu giữ tại Ngân hàng Trung ương Anh phải đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường quốc tế, vì vậy được xem là "những thỏi vàng dễ giao dịch nhất thế giới". Trong khi đó, vàng tại New York và Ottawa sẽ khó bán hoặc chuyển đổi hơn "trong trường hợp xảy ra khủng hoảng".

"Chúng tôi hy vọng sẽ không bao giờ phải dùng đến chúng, nhưng nâng cao khả năng ứng phó và chuẩn bị cho tình huống xấu là cần thiết", Chủ tịch DNB Olaf Sleijpen cho hay.

Kho vàng của Ngân hàng Trung ương Anh cũng là nơi diễn ra nghiệp vụ vay vàng. Ngân hàng trung ương các nước có thể kiếm lời bằng cách cho bên khác vay. Ngược lại, các thỏi vàng trong kho ở New York lại đa dạng về hình dạng và kích thước, khiến hoạt động này tại Mỹ gặp nhiều hạn chế hơn.

Việc để vàng ở nước ngoài cũng tiềm ẩn rủi ro. Frederic Schneider, nhà nghiên cứu tại Hội đồng Các vấn đề Toàn cầu Trung Đông, cho biết trong hơn một thập kỷ qua, nhiều quốc gia đã đưa vàng cất giữ ở bên ngoài về nước hoặc cân nhắc làm vậy.

"Mục tiêu là tăng khả năng kiểm soát đối với kho vàng dự trữ của mình", ông Schneider nói với Al Jazeera.

Ngân hàng trung ương Pháp hồi tháng 1 đã đưa 129 tấn vàng từng được lưu giữ tại Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York (Fed New York) về nước. Pháp khi đó cho biết động thái nhằm phục vụ nâng cấp kỹ thuật và tìm kiếm mức sinh lời tốt hơn, bác bỏ khả năng quyết định này xuất phát từ lý do chính trị.

Trong giai đoạn 2013-2017, Ngân hàng Trung ương Đức (Bundesbank) đã chuyển hàng trăm tấn vàng từ các kho ở nước ngoài về Frankfurt, trong đó có 300 tấn từ New York và 374 tấn từ Paris.

Đức vẫn còn khoảng 1.236 tấn, tương đương 36,6% tổng lượng vàng dự trữ, gửi tại New York. Sau khi ông Donald Trump tái đắc cử, Markus Ferber, nghị sĩ Đức tại Nghị viện châu Âu, đã đề nghị Berlin rút bớt vàng khỏi Mỹ.

Ông Ferber cảnh báo rằng sự khó đoán của Tổng thống Trump có thể tạo ra những rủi ro mới đối với kho vàng dự trữ của Đức ở New York. Tuy nhiên, chủ tịch Bundesbank Joachim Nagel bác bỏ lo ngại liên quan đến số vàng này.

Italy cũng chịu sức ép phải xem xét lại việc lưu giữ vàng tại Mỹ. Theo Yahoo Finance, nước này sở hữu khoảng 2.452 tấn vàng, trong đó hơn 43% được lưu giữ tại Mỹ.

Emma Shortis, giám đốc phụ trách các vấn đề quốc tế và an ninh tại Viện Australia, cho rằng những tuyên bố mang tính đe dọa từ chính quyền ông Trump nhằm vào các đồng minh truyền thống như Canada và Đan Mạch dường như đã thúc đẩy DNB hành động.

Tổng thống Trump đã nhiều lần bày tỏ thất vọng với Liên minh châu Âu (EU) và NATO, áp các mức thuế cao đối với nhiều nước đồng minh và để ngỏ khả năng Mỹ kiểm soát Greenland. Ông cũng nhiều lần đề cập ý tưởng biến Canada thành "bang thứ 51" của Mỹ.

"Tổng thống Trump đã cho thấy ông sẵn sàng phá bỏ những chuẩn mực và quy tắc vốn được duy trì trong quan hệ quốc tế", bà Shortis nói, lưu ý rằng để quá nhiều vàng dự trữ tại Mỹ có thể trở thành một điểm yếu. "Hoàn toàn có thể xảy ra kịch bản chính quyền ông Trump tìm mọi lý do để giữ lại số vàng này".

Bà Shortis mô tả việc đưa vàng về nước là động thái "mang tính chiến lược" nhằm bảo vệ tài sản của Hà Lan. "Đó chắc chắn là dấu hiệu cho thấy niềm tin của châu Âu vào Mỹ đã sụt giảm nghiêm trọng", chuyên gia này nói.

Bà Shortis cũng cho rằng những diễn biến từ cuộc xung đột Nga - Ukraine có thể góp phần dẫn đến quyết định của DNB. Tháng 2/2022, chỉ vài ngày sau khi Nga mở chiến dịch tại Ukraine, EU đóng băng khoảng 300 tỷ USD tài sản quốc gia của ngân hàng trung ương Nga, động thái chưa từng có về quy mô.

Các ngân hàng trung ương vốn có quyền đóng băng tài sản của nước khác mà họ đang nắm giữ, nhưng rất hiếm khi sử dụng, đặc biệt với một nền kinh tế lớn như Nga. Số tài sản bị đóng băng tương đương khoảng một nửa trong tổng số 640 tỷ USD dự trữ của Nga.

Điều này có thể khiến các quốc gia khác phải tính toán lại nơi họ cất giữ tài sản dự trữ. Nếu tài sản được gửi tại một nước mà chính phủ hoặc lãnh đạo bị đánh giá là khó đoán, nguy cơ chúng bị phong tỏa trong tương lai có thể trở thành vấn đề đáng cân nhắc.

Theo Benjamin Picton, chiến lược gia thị trường cấp cao tại Rabobank, các ngân hàng trung ương ngày càng thận trọng với việc lưu trữ tài sản dự trữ ở nước ngoài. Ông chung quan điểm với bà Shortis, cho biết việc DNB đưa vàng về nước có thể phản ánh tâm lý hoài nghi Mỹ tại châu Âu đang ngày càng tăng.

"Châu Âu đang bắt đầu đáp lại bằng cách tìm cách hành động độc lập hơn", ông Picton nói. "Thời thế đang thay đổi, và chúng ta đang chứng kiến cấu trúc của hệ thống tài chính cũng thay đổi".