Hệ lụy khi nhiệt độ Trái Đất vượt ngưỡng an toàn

Hệ lụy khi nhiệt độ Trái Đất vượt ngưỡng an toàn

Sản lượng lương thực toàn cầu có thể giảm 14% vào 2050, kinh tế của nhiều quốc gia chịu thiệt hại kép do năng suất lao động giảm, khi Trái Đất tăng nhiệt quá 1,5 độ C.

Hạn chế mức tăng nhiệt độ toàn cầu ở ngưỡng 1,5 độ C so với thời tiền công nghiệp là mục tiêu 195 nước thống nhất tại Thỏa thuận Paris năm 2015. Mốc này được đề xuất bởi nhóm các quốc đảo nhỏ. Tony de Brum, cố Bộ trưởng Ngoại giao của Quần đảo Marshall, từng giải thích ngưỡng tăng này là cột mốc đảm bảo họ "có thể sinh tồn" và quốc gia thoát cảnh chìm dưới biển.

Báo cáo mới đây của Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP) dự báo nhiệt độ Trái Đất sẽ vượt ngưỡng an toàn trong giai đoạn 2026-2030, do khí thải từ than, dầu và khí đốt.

Như lo ngại của ông Tony thập kỷ trước, nguy cơ của tình trạng này là nước biển dâng, đe dọa nhấn chìm hơn 20 quốc đảo nhỏ và các khu vực ven biển. Tuvalu được dự báo sẽ chìm trong 24 năm tới. Năm ngoái, họ là nước đầu tiên thực hiện chương trình "di cư khí hậu", đưa hàng trăm người sang Australia mỗi năm để tiếp tục sinh tồn.

Theo UNEP, các hiện tượng khí hậu cực đoan sẽ gây rủi ro mang tính dây chuyền, đe dọa trực tiếp đời sống con người và tính ổn định của hành tinh.

Nông nghiệp là lĩnh vực sẽ chịu ảnh hưởng lớn khi Trái Đất nóng lên. Các hoạt động trồng trọt, chăn nuôi, khai thác thủy sản đều có nguy cơ sụt giảm năng suất, gây nạn đói và đe dọa sinh kế của hàng tỷ người.

Chẳng hạn với cây trồng, chỉ 0,5 độ C tăng thêm cũng kéo năng suất sụt giảm, đẩy giá lương thực tăng. Sản lượng lương thực toàn cầu có thể giảm 14% vào năm 2050, nếu không có các biện pháp thích ứng hiệu quả.

Khi nền nhiệt Trái Đất nóng lên, nền kinh tế của nhiều quốc gia có nguy cơ chịu thiệt hại kép do năng suất lao động giảm, theo báo cáo Hạn chế sự vượt ngưỡng (Limiting overshoot) do UNEP công bố ngày 2/9. Ví dụ tại Ghana, nắng nóng cùng bệnh tật liên quan được dự báo làm giảm năng suất lao động trong lĩnh vực nông nghiệp khoảng 8,5%, ngành sản xuất giảm 2,6% vào năm 2050.

Còn tại Argentina, thiệt hại tài sản dự kiến hàng năm do lũ lụt dự kiến lên tới 1,4 tỷ USD. Quốc gia này sẽ chịu tổn thất tăng 125% nếu tần suất lũ lụt tăng gấp đôi.

Với các nước Trung Đông, như Iraq, kết quả mô hình hóa cho thấy tình trạng khô hạn gia tăng. Nếu giảm 20% nguồn cung nước, nước này sẽ mất khoảng 3,9% GDP.

Nắng nóng cực đoan là mối đe dọa lớn với lên đời sống con người. Theo UNEP, các đợt nắng nóng cực hạn vốn chỉ xuất hiện trăm năm một lần, nay hiện diện theo thập kỷ, tiến tới trở thành hiện tượng bình thường mới khi nhiệt độ tăng 1,5-2 độ C.

Hiện tượng "đảo nhiệt" sẽ khiến người dân đô thị cảm nhận sức nóng tăng thêm vài độ. Mức nhiệt tăng kéo theo mầm bệnh từ các loài trung gian (như muỗi), gia tăng ca mắc bệnh và tử vong.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), biến đổi khí hậu sẽ gây ra 250.000 ca tử vong mỗi năm, chỉ riêng do suy dinh dưỡng, sốt rét, tiêu chảy và say nắng. Chi phí thiệt hại sức khỏe ước tính 2-4 tỷ USD mỗi năm, tác động lớn vào khu vực nhiệt độ tăng cao như Trung Mỹ và Đông Nam Á.

Tình trạng ấm lên toàn cầu cũng làm gia tăng các thảm họa như bão, lũ lụt và sạt lở đất. Mức tăng 1,5 độ C còn kích hoạt các "điểm bùng phát" (tipping points) -ngưỡng mà biến đổi nhỏ có thể dẫn tới chuỗi hệ lụy lớn, diễn ra liên tục với nguy cơ không thể đảo ngược.

Một điểm bùng phát khí hậu là tảng băng Greenland. Tảng băng lớn thứ hai thế giới sẽ tan chảy không thể đảo ngược ở mức tăng nhiệt độ 1,5 độ C. Nếu tan hoàn toàn, nó có thể khiến mực nước biển dâng cao 7,2 m. Chỉ trong hai thập kỷ qua, Greenland đã mất 5.100 tỷ tấn băng.

Điểm bùng phát khác là Amazon - rừng mưa nhiệt đới lớn nhất hành tinh. Trong 10 năm qua, rừng này đã trải qua ba đợt hạn hán "cực kỳ nghiêm trọng", vốn trước đây chỉ xảy ra trăm năm một lần. Khu rừng này đang nhanh chóng mất khả năng phục hồi sau nhiều thiệt hại do hạn hán, cháy cùng nạn phá rừng.

Trước thực trạng này, Liên Hợp Quốc kỳ vọng đạt được kịch bản lạc quan nhất. Theo đó, nhiệt độ toàn cầu sẽ vượt ngưỡng, nhưng chỉ đạt đỉnh ở mức 1,8 độ C, sau đó hạ dần xuống dưới 1,5 độ C vào cuối thế kỷ này.

Tuy nhiên, báo cáo cũng lưu ý rằng ngay cả khi nhân loại phát thải âm và hạ được nhiệt độ toàn cầu về dưới 1,5 độ C vào năm 2100, chưa chắc thế giới và khí hậu được đưa lại trạng thái bình thường như cũ.