İsrail’in parlamenter sisteminde seçmen başbakanı doğrudan belirlemiyor; partilere verilen oylar milletvekili dağılımını, milletvekili dağılımı ise hükümet ihtimallerini şekillendiriyor. Bu nedenle seçim gecesinin siyasi üstünlüğü ile hükümeti kurabilme kapasitesi aynı anlama gelmiyor.
Koalisyon ortaklarının birbirine koyduğu siyasi sınırlar, matematiksel olarak mümkün görünen ittifakları fiilen imkânsız hale getirebiliyor. Netanyahu’nun önündeki engel de yalnızca yedi sandalyelik açık değil; bu açığı kapatabilecek siyasi ortakların bulunup bulunamayacağı.
Herzog’un Önündeki Anayasal Tercih
Normal dönemde daha çok temsili görevler üstlenen Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, hükümet kurma sürecinde kritik bir konuma geçiyor. Kesin sonuçların ardından parti temsilcilerinin tavsiyelerini dinleyecek olan Herzog, Knesset’ten güvenoyu alma şansı en yüksek gördüğü milletvekilini hükümeti kurmakla görevlendirecek. Bu ismin en fazla oyu alan partinin lideri olması zorunlu değil. 2009’da Kadima, Likud’dan fazla sandalye kazanmasına rağmen dönemin Cumhurbaşkanı Şimon Peres’in görevi Netanyahu’ya vermesi, bu mekanizmanın siyasi sonuçlarını gösteren önemli bir örnek.
Herzog’un önündeki tercih yalnızca kişisel bir takdir meselesi değil; partilerin somut destek beyanlarına ve kurulabilir koalisyon olasılıklarına dayanmak zorunda. Bir yanda Netanyahu’nun sayısal olarak önde bulunan ancak çoğunluğu yakalayamayan bloku, diğer yanda değişim iddiası taşıyan fakat ortak hükümet formülünde henüz uzlaşamayan muhalefet bulunuyor. Cumhurbaşkanının tarafsızlık yükümlülüğü, özellikle birbirine yakın güç dengelerinde görevlendirme kararını daha da hassas hale getiriyor.
Arap Partileri Denklemin Merkezinde
Seçimin en dikkat çekici siyasi sonucu, Arap listelerinin geçici hesaplamalarda 17 sandalyeye ulaşması ve koalisyon görüşmelerinin merkezine yerleşmesi. Eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot’un etrafında şekillenebilecek merkez sağ muhalefet seçeneği, bu partilerin desteği olmadan çoğunluğu sağlamada ciddi güçlükle karşılaşabilir. Buna karşın muhalefet bileşenleri arasında Arap partileriyle hükümet ortaklığına ilişkin ortak bir tutum oluşmuş değil. Netanyahu ise Arap partilerinin kendi koalisyonunda yer alması seçeneğini fiilen dışlıyor.
Ortak Arap Listesi liderinin “gerçek bir Yahudi-Arap ortaklığı” çağrısı, seçim sonrası pazarlıkların yalnızca sandalye paylaşımıyla sınırlı kalmayacağını ortaya koyuyor. Arap partilerinin desteği, bir hükümetin kurulmasını sağlayabilecek ağırlığa sahip olsa da bu desteğin kabine ortaklığına mı, dışarıdan güvenoyuna mı yoksa belirli konularda iş birliğine mi dönüşeceği belirsiz. Böylece uzun süredir siyasi tartışmaların dışına itilmeye çalışılan Arap temsilinin rolü, yeni hükümetin kaderini belirleyebilecek bir düzeye yükseliyor.
Siyasi Krizin Daha Derin Arka Planı
Koalisyon çıkmazı, İsrail’de son yıllarda derinleşen siyasi ve toplumsal ayrışmalardan bağımsız değil. Netanyahu hükümetinin aşırı sağcı ortakları, yerleşimci şiddeti, tutuklulara yönelik kötü muamele iddiaları, Gazze savaşı ve müttefiklerle yaşanan gerilimler üzerinden yoğun eleştirilerle karşılaştı. Herzog da toplumdaki sertleşmeye ilişkin uyarılarda bulunmuştu. Öte yandan yolsuzluk davaları süren Netanyahu’nun affedilmesi için ABD Başkanı Donald Trump’ın yaptığı çağrıya Herzog’un karşılık vermemesi, cumhurbaşkanlığı makamının üzerindeki siyasi baskının başka bir boyutunu gösteriyor. Şimdi belirleyici olan, ilk sırayı kimin aldığı değil, 61 milletvekilini aynı hükümet formülünde kimin buluşturabileceği; bunun başarılamaması halinde ise İsrail’in yeni bir siyasi kilitlenmeyle karşı karşıya kalması.
