Kiệt sức khác trầm cảm như thế nào

Kiệt sức thường liên quan căng thẳng kéo dài và giảm khi nghỉ ngơi, trong khi trầm cảm gây buồn chán, mất hứng thú dai dẳng, cần điều trị lâu dài.

ThS.BS Nguyễn An Khải, Đơn vị Tâm thần, Trung tâm Khoa học Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết kiệt sức thường liên quan đến căng thẳng kéo dài, đặc biệt trong công việc, học tập hoặc chăm sóc người khác. Người bị kiệt sức thường cảm thấy cạn kiệt năng lượng, khó tập trung, dễ cáu gắt, giảm hiệu suất và có cảm giác quá tải.

Trong khi đó, trầm cảm là dạng rối loạn tâm thần, xuất hiện ngay cả khi người bệnh không chịu áp lực rõ ràng. Dấu hiệu điển hình như buồn bã, trống rỗng, mất hứng thú với các hoạt động yêu thích. Tình trạng này có thể đi kèm mất ngủ hoặc ngủ quá nhiều, thay đổi khẩu vị, giảm năng lượng, cảm giác vô dụng, tội lỗi, nặng hơn là xuất hiện suy nghĩ tiêu cực.

Theo bác sĩ Khải, các triệu chứng của kiệt sức thường gắn với căng thẳng và có thể cải thiện khi giảm tải áp lực cho não bộ, nghỉ ngơi, thư giãn, kiểm soát yếu tố gây stress. Ngược lại, trầm cảm có thể kéo dài dai dẳng, ảnh hưởng đến nhiều mặt của cuộc sống và không cải thiện dù nghỉ ngơi. Tuy nhiên, hai tình trạng có thể đồng thời xuất hiện, trong đó kiệt sức kéo dài có thể làm tăng nguy cơ rối loạn tâm thần, bao gồm trầm cảm.

Người bị kiệt sức có thể vẫn cảm thấy vui vẻ hoặc thoải mái khi tạm rời khỏi công việc, gặp bạn bè, tham gia hoạt động yêu thích. Trong khi đó các hoạt động này không giúp người trầm cảm vui vẻ, hứng thú ngay. Một số người còn có xu hướng thu mình, giảm giao tiếp, bỏ bê công việc cũng như sinh hoạt cá nhân.

Bác sĩ Khải khuyên, khi mệt mỏi, buồn chán, mất hứng thú kéo dài trên hai tuần, ảnh hưởng đến công việc, học tập, sinh hoạt hằng ngày, người bệnh nên khám chuyên khoa tâm thần để được đánh giá kịp thời, tránh nhầm lẫn giữa hai tình trạng này.

Khi khám, bác sĩ đánh giá tình trạng sức khỏe thể chất, cảm xúc, hành vi, giấc ngủ và mức độ ảnh hưởng của triệu chứng đến cuộc sống. Người bệnh có thể được thực hiện các thang đo tâm lý, trắc nghiệm thần kinh tâm lý hoặc xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh khi cần.

Tùy nguyên nhân và mức độ bệnh, bác sĩ xây dựng phác đồ phù hợp. Với kiệt sức, người bệnh có thể được hướng dẫn điều chỉnh công việc, thời gian nghỉ ngơi, giấc ngủ, vận động, chế độ sinh hoạt cũng như các yếu tố gây căng thẳng.

Người bệnh trầm cảm có thể cần điều trị bằng thuốc, tâm lý trị liệu hoặc kết hợp kích thích từ trường xuyên sọ lặp lại (rTMS). Đây là phương pháp không xâm lấn, sử dụng các xung từ trường tác động chọn lọc lên vùng não liên quan đến cảm xúc, tâm trạng, giúp điều hòa hoạt động thần kinh và hỗ trợ cải thiện triệu chứng.

Bác sĩ Khải khuyến cáo, người bệnh không nên xem nhẹ tình trạng mệt mỏi, mất động lực hoặc buồn chán kéo dài và chỉ cố gắng "nghỉ ngơi cho hết". Nhận biết sớm sự khác biệt giữa kiệt sức và trầm cảm giúp người được điều trị đúng nguyên nhân, hạn chế bệnh tiến triển, cải thiện chất lượng cuộc sống.