Nobel Kimya Ödülü Kagan ve Soai'ye verildi

İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, 2026 Nobel Kimya Ödülü’nün "asimetrik organik sentezde lineer olmayan etkiler ve otokataliz keşifleri" dolayısıyla Fransız kimyager Henri B. Kagan ve Japon bilim insanı Kenso Soai’ye verilmesini kararlaştırdı.

Ödül açıklamasında, ikilinin kiral reaksiyonlar üzerindeki öncü çalışmalarının kimya dünyasında asırlık bir paradoksa ışık tuttuğu vurgulandı. Nobel Komitesi, bilim insanlarının geliştirdiği spektaküler kimyasal tepkimelerin; doğadaki canlı organizmalarda yalnızca tek bir kiral formun (homokiralite) nasıl kendiliğinden baskın hale geldiğine ve yaşamın kökenindeki kimyasal simetri kırılmasına açıklama getirdiğini belirtti.

Asimetrik organik sentez, özellikle ilaç sanayisinde doğru ayna görüntüsüne (enansiyomer) sahip moleküllerin elde edilmesinde kritik bir rol oynuyor.

Henri B. Kagan'ın ortaya koyduğu "lineer olmayan etkiler" teorisi, düşük saflıktaki kiral katalizörlerin bile reaksiyon sonunda yüksek optik saflıkta ürünler verebileceğini kanıtlayarak klasik kataliz anlayışını kökten değiştirdi.

Kenso Soai ise kendi adıyla anılan "Soai reaksiyonu" üzerinden asimetrik otokatalizi keşfederek, oluşan kiral ürünün kendi reaksiyonunu katalizlediğini ve minik bir simetri sapmasını dahi devasa bir kiral çoğalmaya dönüştürdüğünü gösterdi. İki bilim insanının bu çığır açan keşifleri, hem modern sentetik kimya ile ilaç üretim süreçlerine doğrudan katkı sağladı hem de biyolojik moleküllerin evrimine dair temel sorulara yanıt sundu.