Putin, Sovyetler Birliği'nin dağılmasında Batı'nın rolünü eleştirdi ve uluslararası güvenlik, yapay zeka ve tarihsel miras konularında konuştu

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Rusya merkezli düşünce kuruluşu Valday Tartışma Kulübü'nün 23. yıllık toplantısında genel kurul katılımcılarına hitap ederek uluslararası güvenlik mimarisi, yapay zeka teknolojileri, Avrasya vizyonu ve Sovyetler Birliği'nin dağılmasından bu yana yaşanan jeopolitik kırılmalara ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Toplantıda yaptığı konuşmada ve ardından gelen soru-cevap oturumunda 1990 yılındaki diplomatik temaslardan güncel askeri çatışmalara kadar pek çok başlığı ele alan Devlet Başkanı Vladimir Putin, Batı başkentlerinin tek taraflı hamlelerle İkinci Dünya Savaşı sonrası kurulan dengeyi yok ettiğini dile getirdi.

Konuşmasının ilk bölümünde Sovyetler Birliği'nin son dönemindeki yönetim kadrosunun yaklaşımlarını eleştiren Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, "Son Sovyet yıllarında ülkenin dümeninde yer alan insanların saflığına, basmakalıp düşüncelerine, idealizmine ve muhtemelen dikkatsizliğine dikkat çekmek isterim. Batılı ortaklara körü körüne güvendiler. Muhatabınızın sözüne güvendiğiniz centilmenlik anlaşmalarının yeterli geleceğinden emindiler; bu durum Sovyetler Birliği'ne acımasız bir oyun oynadı" dedi.

Bu yaklaşımın yıkıcı etkilerine işareteden Rusya Devlet Başkanı, "Geçmişe dönüp bakıldığında bunun Sovyetler Birliği tarihi ve uzun vadeli dünya istikrarı için ne kadar yıkıcı bir rol oynadığı açıkça görülüyor. Sovyet liderleri Batı'nın kendilerini sevmesini istiyordu, Batılı liderler ise dünyayı kendi zevklerine göre yeniden biçimlendirmeyi ve Sovyet mirasının payını kesmeyi arzuluyordu. Ne kadar büyük olursa o kadar iyiydi ve işlerin nasıl sonuçlandığını görüyoruz" ifadelerini kullandı.

Sovyetler Birliği'nin dağılma nedenlerine değinen Putin, "Sovyetler Birliği'nin çöküşü iç dengesizliklerin bir birleşiminden kaynaklandı, bu konuda dürüst olmalıyız. Ülke yönetiminin ardışık nesilleri tarafından yapılan hatalar, ileri görüşlülükten yoksunluk, pragmatizm yerine dar görüşlü ve hatalı ideolojik kalıplar, profesyonellikten uzak yaklaşımlar ve bariz sorunların küçümsenmesi etkili oldu. Bütün bunlar Sovyetler Birliği'nin iç ve dış konumunu adım adım aşındırdı ve çöküşünü getirdi" değerlendirmesini yaptı.

Dünyayı sarsan çatışmaların kökenine işareteden Devlet Başkanı Putin, "Sonuç olarak, dünyayı büyük ölçüde içine çeken süregiden çatışmalar ve şoklar, 20. yüzyılın sonundaki hem Batı'daki hem de Doğu'daki siyasetçilerin karşı karşıya kaldıkları anıtsal değişimlere ciddi ve derinlemesine bakma konusundaki isteksizliklerinin veya yetersizliklerinin meyvesidir. Bu suçu başkasına atmak değildir, bu bir gerçektir" dedi.

O dönemde bazı Avrupalı liderlerin riskleri doğru analiz ettiğini belirten Vladimir Putin, Almanya Sosyal Demokrat Partisi yönetim kurulu üyesi Egon Bahr'ın temaslarını gündeme getirdi.

Bahr'ın Haziran ve Şubat 1990'da Bonn ve Moskova'da Sovyet liderliğiyle yürüttüğü arşiv kayıtlarını okuduğunda hayrete düştüğünü kaydeden Putin, Bahr'ın öngörülerinin doğrulanmış olduğunu aktardı.

Alman siyasetçinin endişelerini aktaran Rusya Devlet Başkanı, "Bahr'ın en çok endişe duyduğu konu, Almanya birleştikten sonra bile Avrupa'daki cepheleşmenin devam etmesi tehdidiydi ve NATO içinde tüm Avrupa'yı kapsayan işbirliği yoluna girmekten ve bu cepheleşmeye son vermekten çok uzak olan çevrelerin konumlarının güçlenecek olmasıydı" dedi.

Egon Bahr'ın 1990 yılındaki müzakerelerde sarf ettiği sözlere atıfta bulunan Vladimir Putin, Alman yetkilinin şu değerlendirmesini aktardı:

"Avrupa'nın düşman bloklara bölünmüşlüğünü aşmak için kararlı adımlar atılmadığı takdirde, gelişmeler Sovyetler Birliği'ni uluslararası tecride mahkum edecek çok elverişsiz bir yöne evrilebilir."

Bahr'ın çözüm önerisini paylaşan Putin, "Peki bunun yerine ne öneriyordu? Nitekim tahminleri sonunda doğru çıktı. Bunun yerine ne önerilmişti? Hem ABD'nin hem de Sovyetler Birliği'nin katılımıyla geniş yetkilerle donatılmış bir Avrupa Konseyi kurulması önerisi vardı. Orta ve Doğu Avrupa'nın neredeyse tamamını kapsaması öngörülüyordu. Ancak Sovyetler Birliği'nin çöküşünden sonra Batı, Egon Bahr'a göre tüm Avrupa'yı kapsayan işbirliği yoluna girmekten çok uzak olan bu güçlerin zaferine tanık oldu" dedi.

Rusya'nın izlediği dış politikanın Batı'da gördüğü karşılığı eleştiren Rus lider, "Rusya'nın sözde Batı medeniyetinin bir parçası olma yönündeki uzun yıllara yayılan çabalarına rağmen, pratikte bu çevrelerin Rusya'yı tecrit etmek ve Rusya Federasyonu'nun dağıtılmasını tamamlamak için ellerinden geleni yaptıklarını vurgulamak isterim. Çünkü Rusya içinde meydana gelen tüm değişikliklere karşın onu tarihsel Rus İmparatorluğu'nun kilit bir parçası olarak gördüler. Hâlâ farklı etkinliklerde, farklı toplantılarda 'Rusya'nın dağıtılmasını tamamlamalıyız' diyorlar. Bütün bunlar Avrupa'nın ve dünyanın karşı karşıya kaldığı mevcut tehlikeli durumu yarattı" ifadelerine yer verdi.

Tarihsel bilincin devlet varlığındaki rolünü vurgulayan Vladimir Putin, "Büyük ve benzersiz bir ülke inşa eden atalarımızın mirası güçlendirilmeli ve zenginleştirilmelidir. Tarihsel temel olmadan, geleneklere saygı duyulmadan hiçbir toplum varlığını sürdüremez. Ancak bunun tersi de aynı derecede geçerlidir: Gelecek olmadan geçmiş anlamını yitirir" dedi.

Geleceğe dair belirsizliklere rağmen stratejik bir çerçeve çizilmesi gerektiğini belirten Rusya Devlet Başkanı, "Gelecek söz konusu olduğunda, pek çok unsur değişken ve belirsiz olduğu için geleceğin büyük bölümü gerçekten belirsizlikle örtülüdür. Rusya kendisi için böyle bir yol haritası inşa ediyor ancak dünya için de benzer bir yol haritası üzerinde diğer ülkelerle ve halklarla birlikte çalışmaya hazırdır" ifadelerini kullandı.

Küresel gerilimlerin ulaştığı seviyeye dikkat çeken Putin, "Gerilimi tırmandırma mantığının kibir ve kendine aşırı güvenden kaynaklandığı ve bizi uçurumun kenarına iten şeyin bu olduğu ortaya çıkacaktır. Şu anda dünyanın önde gelen ülkelerinin elinde tüm yaşamı silebilecek ya da en azından yeryüzünü felaket boyutundaki sonuçlara sürükleyebilecek silahlar yer alıyor. Bu silahların asla kullanılmayacağından emin olabilir miyiz? Ne yazık ki emin olamayız" değerlendirmesinde bulundu.

Tiyatro sahnelerine ilişkin klasik kuralı hatırlatan Vladimir Putin, "Bilirsiniz, meşhur bir söz vardır: Oyunun başında duvarda asılı bir silah varsa, oyunun sonunda mutlaka ateş alır. Dolayısıyla karşı eylemler ne kadar uzlaşmaz olursa, stratejik yenilgi hedefi ne kadar açıkça ilan edilirse, çatışmanın en şiddetli aşamaya girme olasılığı o kadar artar. Çünkü hayatta kalma mücadelesi sadece doğada değil, insanların bağımsızlıklarını, haysiyetlerini ve varlıklarını kaybetme ihtimaliyle karşı karşıya kaldıkları toplumsal alanlarda da cereyan eder" dedi.

Teknolojik gelişmelerin güvenlik dengelerine etkisini değerlendiren Vladimir Putin, yapay zeka sistemlerinin askeri alandaki kullanımına odaklandı.

Dünyada yapay zeka araştırmalarının insan kontrolünden çıkmasını engellemek adına yavaşlatılması tartışmalarının yürütüldüğünü belirten Putin, teknik ilerlemenin önünün kesilemeyeceğini ancak sonuçlarının kavranması gerektiğini kaydetti.

Yapay zekanın sivil ve askeri alanlarda kendi kararlarını alma potansiyeline değinen Devlet Başkanı Putin, "İnsanlar makinelerin anında karar verme ve analiz kapasitesiyle yarışamaz. Ancak insanların sezgi, kalıpların dışında düşünebilme ve doğru çözümü üretebilme gibi başka międzyyeti var" ifadelerini kullandı.

Tarihten bir olayı hatırlatan Rusya Devlet Başkanı, "Eylül 1983'teki Sovyet döneminden bir hikayeyi anımsatmak isterim. Yarbay Stanislav Petrov nöbetçi subaydı ve erken uyarı sisteminden bir alarm aldı. Alarm beş Amerikan kıtalararası balistik füzesinin fırlatıldığı yönündeydi. Herhangi bir algoritma bunu bir karşı saldırı için gerekçe olarak görürdü. Ancak bu subay deneyimliydi, uyarının doğruluğundan şüphe etti, sistemde bir arıza olduğunu düşündü ve haklı çıktı. Onun yerinde bir yapay zeka yer alsaydı durum çok farklı sonuçlanabilirdi" dedi.

Askeri teknolojilerdeki otomasyonun risklerine işareteden Vladimir Putin, "Yapay zeka savaşın etkinliğini artırıyor, bu da çatışmaların yıkıcılığını beraberinde getiriyor. İhtiyacımız olan şey modern savaş üzerine tarafsız, profesyonel bir uluslararası tartışmadır. Askeri operasyonların otomatikleşmesi ve dijitalleşmesi onun oyunlaştırılmasına yol açıyor; kan dökülmesinin ve insan hayatı kaybının bir bilgisayar oyununa dönüştüğü görülüyor. Açık konuşalım, bu durum insanlığın gerilemesine ve barbarlığa sürüklenmesine neden oluyor" sözlerini kaydetti.

Rusya'nın 1899 Lahey Konferansı'nın öncülerinden biri olduğunu anımsatan Putin, insani normlara saygının mesleki bir zorunluluk olduğunu belirterek Rus ordusunun hasmın askeri altyapısıyla doğrudan ilgisi olmayan tesisleri ilk hedef alan taraf olmadığını kaydetti.