İstanbul’da etkili olan şiddetli yağışlar bugün de devam ederken, felaketin yarattığı görünmeyen tehlikeler her geçen saat büyüyor. Sokakları göle çeviren, ev ve iş yerlerini basan çamurlu sel suları; kanalizasyon atıklarından kimyasallara, zararlı bakterilerden virüslere kadar pek çok tehdidi bünyesinde barındırıyor. Yağışın etkisini sürdürdüğü megakentte en büyük endişe kaynağı ise musluklardan akan şebeke suyunun güvenliği ve sel basan alanlarda yürütülen temizlik çalışmaları.
Aşırı yağışlar nedeniyle altyapıda meydana gelebilecek olası sızıntılar, şebeke suyuna kanalizasyon veya çamur karışma riskini gündeme getiriyor. Rengi, kokusu ve tadı normal görünse dahi musluk sularının tüketimi veya gıda temizliğinde kullanılması; kolera, tifo, Hepatit A ve ciddi mide-bağırsak enfeksiyonlarına davetiye çıkarabilir. Öte yandan, evlerini su basan vatandaşlar, selin bıraktığı ağır çamur tabakasını temizlemeye çalışırken, bilinçsizce yapılan temizlik ve dezenfeksiyon işlemleri nedeniyle enfeksiyon ve kimyasal zehirlenme riskleriyle karşı karşıya kalıyor.
Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı Uzm. Dr. Rabia Aslı Özer, sel sonrası sağlığımızı korumak için hayati önem taşıyan bu kritik soruları yanıtladı.
Musluklardan akan şebeke suyunu içmek veya temizlikte kullanmak şu aşamada güvenli mi?
Sel sonrasında içme suyu şebekeleri; kanalizasyon sızıntıları, hasarlı borular veya arıtma sistemlerindeki aksaklıklar nedeniyle kirlenebilir. Bu nedenle suyun güvenli olup olmadığı yalnızca görünümüne bakılarak değerlendirilmemelidir. Kontamine suyun tüketilmesi; ishal, kusma ve karın ağrısıyla seyreden mide-bağırsak enfeksiyonlarına, dizanteriye, tifo ve hepatit A gibi hastalıklara yol açabilir. Kolera riski de su ve sanitasyon koşullarına bağlı olarak gündeme gelebilir. Yetkili kurumlar tarafından suyun güvenli olduğu açıklanana kadar, özellikle içme ve yemek hazırlama amacıyla güvenilir ambalajlı su tercih edilmelidir. Yetkililer suyun kaynatılmasını öneriyorsa su en az bir dakika boyunca fokurdayacak şekilde kaynatılmalı, soğutulduktan sonra temiz ve kapalı bir kapta saklanmalıdır. Ancak suyun kimyasal maddelerle kirlenmiş olabileceğine ilişkin şüphe varsa kaynatma yeterli değildir. Böyle bir durumda alternatif, güvenli bir su kaynağı kullanılmalıdır.
Suyun berrak, kokusuz ve normal tatta olması, hastalık yapıcı bakteri ve virüsleri içermediğini göstermez. Mikrobiyolojik kirlenme gözle veya evde yapılan basit kontrollerle kesin olarak tespit edilemez. Bu nedenle suyun güvenliği konusunda şüphe varsa yalnızca içmekten kaçınmak yeterli değildir. Sebze ve meyve yıkama, çiğ tüketilecek gıdaları hazırlama, bulaşık yıkama, diş fırçalama ve buz hazırlama gibi işlemlerde de güvenli su kullanılmalıdır.
Kaynatma, sudaki hastalık yapıcı birçok bakteri, virüs ve parazitin etkisiz hâle getirilmesinde etkili bir yöntemdir. Ancak sudaki ağır metalleri, tuzları ve birçok kimyasal kirleticiyi ortadan kaldırmaz. Su buharlaştıkça bazı çözünmüş maddelerin yoğunluğu artabilir. Dolayısıyla kaynatılmış suyun her koşulda güvenli olduğunu söylemek doğru değildir. Şebeke suyunun mikrobiyolojik açıdan risk taşıdığı ancak kimyasal kirlenme şüphesinin bulunmadığı durumlarda, yetkililerin önerdiği kaynatma yöntemi uygulanabilir.
Sel suları yalnızca çamur ve atık değil; kanalizasyon kaynaklı mikroorganizmalar, hayvan dışkıları ve çeşitli kimyasal maddeler de içerebilir. Temizlik sırasında su geçirmez çizme, dayanıklı eldiven ve koruyucu gözlük kullanılmalıdır. Açık yaralar su geçirmez bir örtüyle kapatılmalı, ciltte kesik veya yara oluşması önlenmelidir. Temizlik sonrasında eller sabun ve güvenli suyla iyice yıkanmalıdır. Sel suyuyla temas eden gıda maddeleri tüketilmemeli; temizlenmesi mümkün olmayan, gözenekli ve kirli eşyalar atılmalıdır. Tetanos aşısının güncel olup olmadığı da kontrol edilmelidir.
Deterjanla temizlik, yüzeylerdeki çamurun ve organik kirlerin uzaklaştırılması açısından ilk adımdır. Ancak sel suyuyla kirlenmiş yüzeylerde yalnızca deterjan kullanılması, hastalık yapıcı mikroorganizmaların tamamının ortadan kaldırıldığı anlamına gelmez. Sert, yıkanabilir yüzeylerde ürün etiketindeki kullanım ve seyreltme talimatlarına uyularak uygun bir dezenfektan veya çamaşır suyu çözeltisi kullanılabilir. Halı, koltuk, yatak ve benzeri gözenekli eşyalar kanalizasyonla kirlenmiş sel suyuna maruz kaldıysa güvenli biçimde temizlenmeleri her zaman mümkün olmayabilir. Çamaşır suyu kesinlikle başka temizlik ürünleriyle, özellikle tuz ruhu veya asit içeren ürünlerle ve amonyaklı temizleyicilerle karıştırılmamalıdır. Bu karışımlar zehirli gazların açığa çıkmasına neden olabilir.
Sel sonrası temizlik sırasında çocukların, yaşlıların ve bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerin kirli alanlardan uzak tutulması önemlidir. Eve yeniden girilmeden önce yapısal güvenlik sağlanmalı; elektrik ve gaz tehlikeleri giderilmeli, kirli su ve çamur uzaklaştırılmalı, uygun temizlik ve dezenfeksiyon yapılmalıdır. Islanan malzemelerin kurutulması ve yeterli havalandırma da önemlidir.
Temizlik sırasında mümkünse karşılıklı pencere ve kapılar açılarak doğal hava akışı sağlanmalıdır. Gözlerde yanma, öksürük, nefes darlığı veya göğüste sıkışma gelişirse temiz hava bulunan bir alana geçilmeli ve tıbbi yardım alınmalıdır.
