Śledztwo w sprawie manipulacji składami orzekającymi w Trybunale Konstytucyjnym

Na początku września do Prokuratora Generalnego, ministra sprawiedliwości Waldemara Żurka, wpłynęło zawiadomienie od Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka dotyczące 170 przypadków manipulowania składami orzekającymi w Trybunale Konstytucyjnym w latach 2015–2020. Według Fundacji, skład sędziowski był zmieniany w taki sposób, by zapewnić orzeczenia o określonej treści w sprawach o dużym znaczeniu politycznym i ustrojowym.

Śledztwo prowadzi zespół prokuratorów zajmujący się negatywnymi skutkami orzeczeń wydanych przez sędziów powołanych po 2017 roku przy udziale nowej Krajowej Rady Sądownictwa. Jak poinformowała rzeczniczka Prokuratora Generalnego, prok. Anna Adamiak, postępowanie dotyczy „wielokrotnego przekroczenia uprawnień przez funkcjonariuszy publicznych – sędziów Trybunału Konstytucyjnego uprawnionych do wyznaczania składów orzekających”.

Przekroczenie uprawnień miało polegać „na bezprawnym wyznaczaniu lub zmianie, zarówno personalnej jak i liczebnej, składów orzekających” TK „z pominięciem ustawowych zasad ich wyznaczania”, określonych w ustawie o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym.

Według ustaleń HFPC, w latach 2015–2020 doszło do zmiany składu sędziowskiego w 885 sprawach przed TK. W co najmniej 176 przypadkach decyzje o zmianie składu nie były podyktowane śmiercią sędziego czy końcem jego kadencji, lecz innymi – niejasnymi – przesłankami. Fundacja podkreśla, że takie działania mogły naruszać ustawę o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym oraz regulamin Trybunału.

Prokuratura analizuje również raporty i publikacje Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka oraz Fundacji im. Stefana Batorego, które od lat dokumentowały nieprawidłowości w funkcjonowaniu TK. Śledczy przesłuchali już przedstawicieli Fundacji w charakterze świadków i zapoznali się z szeroką dokumentacją dotyczącą zmian składów orzekających.

Śledztwo prowadzone jest w kierunku przestępstwa z art. 231 Kodeksu karnego, który dotyczy przekroczenia uprawnień lub niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariusza publicznego w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej. Prokuratura podkreśla, że dalsze czynności procesowe mają na celu zweryfikowanie wszystkich okoliczności i zgromadzenie niezbędnych dowodów.

Przypomnijmy, że Julia Przyłębska została wybrana na sędzię TK pod koniec 2015 roku przez Sejm zdominowany przez PiS, a wkrótce potem objęła funkcję prezesa Trybunału. Zrezygnowała z tej funkcji pod koniec listopada 2024 roku, tuż przed końcem swojej kadencji.