Hơn 150 năm sau khi nhà văn Anh Charles Dickens, tác giả của "Oliver Twist", qua đời, tác phẩm của ông luôn được tái bản, chuyển thể nhờ chiều sâu tâm lý và văn hóa.
Theo Guardian, bảo tàng Charles Dickens ở London diễn ra triển lãm Summer in the City with Charles Dickens từ ngày 26/8 đến 27/9. Sự kiện giới thiệu những lá thư của nhà văn xoay quanh những chuyến nghỉ mát của ông từ vùng duyên hải Kent đến đảo Wight. Trước đây, số thư này được lưu giữ tại ngôi nhà số 48 đường Doughty, nơi ông sống cùng gia đình từ năm 1837 đến 1839. Trong thời gian đó, ông hoàn thành tiểu thuyết đầu tay The Pickwick Papers (1836), Oliver Twist (1838) và Nicholas Nickleby (1839). Căn nhà mở cửa cho công chúng tham quan từ năm 1925, nay trở thành bảo tàng Charles Dickens.
Phó giám đốc Emma Harper cho biết nhà văn lúc sinh thời có thói quen viết mọi lúc mọi nơi, đem theo cả bàn và ghế yêu thích để tiếp tục viết trong kỳ nghỉ. Qua những lá thư được trưng bày, có bức Charles Dickens gửi cho em trai Alfred vào tháng 8/1840 khi chuẩn bị rời London để tới Broadstairs, Kent, nhận xét về nhịp sống thủ đô. Ông viết: "London chẳng có tin gì, mọi người vội vã rời khỏi thành phố. Hai nhà hát lớn đã đóng cửa và các điểm nghỉ dưỡng chật kín người".
Charles Dickens (1812-1870) là một trong những tiểu thuyết gia Anh tiêu biểu của nền văn học thời Victoria (1837-1901). Ông sinh trong gia đình có cha làm thư ký cho Hải quân Hoàng gia, nghỉ học từ năm 12 tuổi sau khi cha bị đưa vào nhà tù con nợ Marshalsea. Từ đó, ông kiếm sống nhờ làm công tại một xưởng đánh bóng giày. Trải nghiệm này để lại dấu ấn lâu dài trong sáng tác của ông, nhất là ở cách ông khắc họa cảnh trẻ em bị bỏ bê, người nghèo và nhà tù con nợ. Một số tác phẩm nổi tiếng của ông là The Pickwick Papers (1836), Oliver Twist (1838), A Christmas Carol (1843).
Tại Việt Nam, Dickens có nhiều đầu sách được dịch sang tiếng Việt như Oliver Twist (1838), Phép màu đêm Giáng Sinh (A Christmas Carol, 1843), David Copperfield (1850), Thời gian khổ (Hard Times, 1854), Hai kinh thành (A Tale of Two Cities, 1859). Tác phẩm gần nhất có bản Việt là Nhà hoang (Bleak House, 1850), do Nhà xuất bản Văn học phát hành trong tháng 8.
Hơn 150 năm sau khi ông mất, tiểu thuyết của ông vẫn thu hút nhiều độc giả, liên tục được chuyển thể bản điện ảnh, truyền hình. Theo bài phỏng vấn của Đại học Boston tháng 6/2020, sách của Dickens đã được dịch sang 150 ngôn ngữ và có hơn 400 phiên bản chuyển thể thành phim.
Để lý giải sức hút của nhà văn, Natalie McKnight - giáo sư tại Boston University, học giả nghiên cứu Dickens - cho rằng khả năng khiến độc giả rung động với những nhân vật và hoàn cảnh xa lạ là điều làm văn chương của ông hấp dẫn. Bà phân tích: "Dickens viết những đoạn văn thông thái khi nắm bắt được nhận thức lệch lạc của những tâm hồn đang thay đổi, hoặc những đoạn mổ xẻ xem lòng tốt có thể gây ra việc tàn ác với người khác như nào".
Giáo sư nhận định chính giọng văn mang chiều sâu tâm lý là lý do di sản của ông tiếp tục làm độc giả xúc động qua nhiều thế hệ, không riêng thời Victoria. McKnight lấy ví dụ về Amy Dorrit trong tiểu thuyết Little Dorrit (1857) để làm rõ quan điểm. Trong tác phẩm, Amy làm việc, chăm sóc và hy sinh cho gia đình, nhưng sự tận tụy không khiến những người thân sống trách nhiệm hơn.
Theo quyển A Companion to Charles Dickens (Cẩm nang về Charles Dicken) do giáo sư David Paroissien, ngành Văn học Anh của Đại học Massachusetts, biên soạn, Dickens cho thấy một nghịch lý trong sự hy sinh của Amy: Gia đình dần xem những gì cô làm là điều đương nhiên. McKnight nhận xét sự tận tụy ấy vô tình tạo điều kiện để những người thân "lún sâu hơn vào ích kỷ và phủ nhận thực tại".
Tiểu thuyết gia, nhà sử học Mỹ Jon Michael Varese cho rằng cách Charles Dickens nhìn nhận và nghiên cứu tâm lý con người "sâu, chính xác và có sức soi sáng". Trong một bài bình về văn chương trên Guardian, Varese cho rằng nhà văn đã cho độc giả thấy nhiều điều về bản thân họ bằng cách đem tính cách, thói quen dường như khá đỗi thân quen ngoài đời vào các nhân vật.
Varese cho biết ông nhận ra một phần bản thân trong nhiều nhân vật của Dickens. Khi đọc Oliver Twist, Varese đồng cảm với cậu bé mồ côi cùng tên tác phẩm khi luôn khao khát nhiều thứ hơn những gì mình đang có. Với Bleak House, ông thấy mình gần với nữ chính Esther Summerson qua nỗi mong nhớ người mẹ đã rời xa. Theo Varese, những con người ấy giống ông nhưng được đặt vào "một thời đại và không gian khác". Từ đó, Varese cho rằng sức hút của Dickens nằm ở hệ thống nhân vật phong phú, những chủ đề phổ quát và các xung đột giúp người đọc nhận ra trải nghiệm của mình.
