Thuốc điều trị ung thư ngày càng hiệu quả nhưng càng đắt đỏ, có loại giá hàng tỷ đồng, đặt ra bài toán mở rộng cơ hội tiếp cận cho người bệnh và bảo đảm chi trả từ BHYT.
Những năm gần đây, điều trị ung thư có nhiều bước tiến với sự xuất hiện của thuốc điều trị đích, thuốc miễn dịch và thuốc sinh học. Khác với hóa trị truyền thống, các liệu pháp này tác động chọn lọc lên tế bào ung thư thông qua cơ chế phân tử đặc hiệu. Bệnh nhân được nâng cao hiệu quả điều trị, giảm tác dụng phụ và kéo dài thời gian sống.
Đổi lại, chi phí điều trị ngày càng cao. Bà Nguyễn Thị Thu Hằng, Phó giám đốc Bảo hiểm xã hội TP HCM, tại hội thảo về phòng chống ung thư mới đây, cho biết nhiều phác đồ điều trị hiện có giá từ hàng trăm triệu đến hàng tỷ đồng.
Chẳng hạn, thuốc Trastuzumab (Herceptin) điều trị ung thư vú HER2 dương tính, chi phí thuốc cho một liệu trình kéo dài một năm khoảng 800-900 triệu đồng mỗi bệnh nhân, chưa tính các chi phí xét nghiệm, truyền thuốc và theo dõi. Hay Pembrolizumab (Keytruda) - thuốc miễn dịch được sử dụng trong điều trị nhiều loại ung thư như phổi, dạ dày, thực quản, cổ tử cung..., giá hơn 60 triệu đồng mỗi lọ. Tùy phác đồ, người bệnh có thể cần dùng hai lọ cho một chu kỳ điều trị, kéo dài từ một đến hai năm, tổng chi phí thuốc có thể hơn một tỷ đồng.
Hiện bảo hiểm y tế (BHYT) thanh toán nhiều thuốc điều trị đích với mức hưởng 30%, 50% hoặc 70%, tùy hoạt chất và chỉ định điều trị, phần còn lại bệnh nhân đồng chi trả. Một số thuốc có chi phí lớn được quỹ chi trả như Bevacizumab, Trastuzumab, Rituximab, Imatinib, Cetuximab... Riêng nhóm thuốc điều trị đích hiện chiếm khoảng 2.000 tỷ đồng mỗi năm trong tổng chi phí điều trị ung thư của BHYT.
Theo thống kê của Bảo hiểm xã hội TP HCM, năm 2025, tổng chi khám chữa bệnh BHYT của thành phố khoảng 33.000 tỷ đồng, trong đó điều trị ung thư chiếm gần 5.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 17% tổng chi. Sáu tháng đầu năm nay, BHYT đã thanh toán 2.478 tỷ đồng cho hơn 619.000 lượt khám chữa bệnh ung thư.
Tại các bệnh viện điều trị ung thư lớn, mức chi từ quỹ BHYT cũng rất cao. Bệnh viện Chợ Rẫy được thanh toán khoảng 4.500 tỷ đồng mỗi năm, Bệnh viện Ung Bướu TP HCM khoảng 2.000 tỷ đồng, còn Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM và Bệnh viện Quân y 175 gần 2.000 tỷ đồng.
Dù được BHYT hỗ trợ, gánh nặng tài chính với nhiều gia đình vẫn rất lớn.
Một số thuốc điều trị đích đã nằm trong danh mục BHYT nhưng chỉ được thanh toán một phần, khiến người bệnh phải tự chi thêm khoảng 50-60 triệu đồng mỗi tháng để duy trì điều trị, vượt quá khả năng của nhiều gia đình.
Bên cạnh đó, nhiều thuốc mới đã được sử dụng tại các nước từ 5 đến 10 năm nhưng chưa được cập nhật vào danh mục BHYT tại Việt Nam. Điều này khiến những người có điều kiện tài chính phải tự chi trả nếu muốn sử dụng thuốc, trong khi không ít bệnh nhân đành bỏ lỡ cơ hội điều trị do không đủ khả năng.
Theo bà Hằng, số người mắc ung thư tại TP HCM đang tăng nhanh, từ khoảng 337.000 người năm 2024 lên 378.000 người năm 2025, tương đương mức tăng khoảng 12% mỗi năm. Trong khi đó, sự phát triển của các thuốc sinh học, thuốc miễn dịch và kỹ thuật điều trị mới tiếp tục đẩy chi phí điều trị tăng cao.
Ngoài chi phí thuốc, người bệnh ung thư còn cần nhiều dịch vụ như xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh, phẫu thuật, xạ trị và theo dõi lâu dài. Cùng với số ca mắc tăng khoảng 12% mỗi năm, tổng chi điều trị ung thư đang tạo áp lực lớn lên quỹ BHYT. Trong khi đó, mức đóng BHYT hiện phổ biến bằng 4,5% tiền lương cơ sở hoặc tiền lương theo hợp đồng, tối đa 6%. Năm vừa qua, TP HCM đã chi vượt dự toán khám chữa bệnh BHYT hơn 1.000 tỷ đồng.
Theo bà Hằng, giải pháp quan trọng nhất vẫn là phát hiện bệnh sớm thông qua các chương trình khám sức khỏe và sàng lọc ung thư trong cộng đồng. Khi bệnh được phát hiện ở giai đoạn đầu, chi phí điều trị thấp hơn nhiều và khả năng khỏi bệnh cũng cao hơn. Bên cạnh đó, cần đẩy nhanh đàm phán giá thuốc và sớm cập nhật danh mục thuốc BHYT trên cơ sở đánh giá công nghệ y tế, giúp người bệnh tiếp cận các thuốc mới với chi phí hợp lý hơn. Đồng thời, cần tăng cường kiểm soát việc sử dụng thuốc đúng chỉ định, phòng chống lạm dụng và trục lợi quỹ BHYT.
Đại diện Bảo hiểm xã hội TP HCM đề xuất nghiên cứu mở rộng tỷ lệ chi trả đối với một số thuốc và sản phẩm thiết yếu trong điều trị ung thư, tăng nguồn dự phòng cho các bệnh hiểm nghèo, hỗ trợ người thuộc nhóm yếu thế tham gia BHYT, đồng thời khuyến khích phát triển các gói bảo hiểm sức khỏe bổ sung để chia sẻ gánh nặng điều trị.
Ngoài các giải pháp về tài chính, bà cũng cho rằng cần kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ gây ung thư, bảo đảm an toàn thực phẩm, quản lý chặt việc sử dụng hóa chất trong nuôi trồng, chế biến, bảo quản và lưu thông thực phẩm. Kiểm soát tình trạng lạm dụng hóa chất tẩm ướp hải sản, thực phẩm để ngăn ngừa bệnh tật từ nguồn ăn uống.
