Türkiye, Aile Yılı ve Aile ve Nüfus On Yılı ilan ederken dünya nüfusunun yaşlanması raporla gündeme geldi

HANDE ATILGAN ANKARA - Türkiye, doğum ve çocuk nüfus oranlarındaki düşüşe karşı 2025 yılını “Aile Yılı”, 2026-2035 dönemini ise “Aile ve Nüfus On Yılı” ilan ederek geniş kapsamlı bir devlet politikası başlatırken, ABD Nüfus Sayım Bürosu’nun son raporu, ekonomiden sosyal güvenliğe yaşamın her alanını etkileyen “nüfusun yaşlanmasının” dünyanın sorunu hale geldiğini ortaya koydu. “Yaşlanan Bir Dünya: 2025” başlıklı rapora göre, dünyada 65 yaş ve üzeri nüfus oranı yüzde 10,5’e ulaşırken, bu grup insanlık tarihinde ilk kez 5 yaş altındaki çocuk sayısını geride bıraktı. Rapor bu kritik demografik değişimin, bugüne yapılan çalışmalardaki projeksiyonlardan daha hızlı gerçekleştiğini ve yaşlanan nüfus sorununun zengin ülkelerin ötesine geçtiğini gözler önüne serdi.

Avrupa’yı vurdu

Raporda, dünya nüfusunun 65 yaş ve üzerindeki kesimi, 2025’te 852 milyon olurken, bu sayının 2060’ta yaklaşık 2 milyara çıkacağı ve oransal olarak artışın da yüzde 10,5’den yüzde 19,6 seviyesine doğru olacağı öngörüldü. ABD’deki yaşlı nüfus oranının yüzde 18,9’dan yüzde 23,4’e yükseleceği tahminine yer verilen raporda, yaşlanan nüfus sorunundan en çok etkilenen Avrupa’da ise bu oranın yüzde 21’den yaklaşık yüzde 31’e çıkacağı kaydedildi.

Afrika genç

Birleşmiş Milletler verileri yılda yaklaşık 132 milyon bebeğin dünyaya geldiğini gösterirken, 2024’te bu doğumların yaklaşık 47 milyona Afrika’da gerçekleşti. AB ülkelerinde ise 2024 sadece 3.5 milyon bebek doğdu. Yani 2024’te Afrika’da Avrupa’nın yaklaşık 13,5 katı daha fazla bebek dünyaya geldi. Geçen yıl nüfusunun neredeyse yarısının çocuk olduğu kayda geçen ve dünyanın en çok çocuk yaşayan ilk 10 ülkesini barındıran Afrika kıtası mevcutta dünyanın en genç nüfuslu bölgesi. Ancak 2060 yılına yönelik projeksiyonda, Afrika’daki yaşlı nüfusun da söz konusu aralıkta 4 kattan daha fazla artması bekleniyor. Asya’da da yaşlı sayısında büyük artış bekleniyor. Nüfus yoğunluklarıyla bilinen Çin, Hindistan, Bangladeş, Meksika ve Vietnam gibi ülkelerde bile doğurganlık oranlarının artık yenilenme seviyesinin altında kaldığına dikkat çekiliyor.

Dünya çözüm arıyor

Bu değişim, kamu bütçeleri ve sosyal hayat üzerindeki etkisini giderek artırıyor. Devletler, emeklilik sisteminden bakım maliyetine, sağlık sisteminden iş gücü piyasasında yaşanacak beceri açığına kadar pek çok hususta yeni mekanizmalar üretmeye yöneliyor.

Yeni nüfus düzeninin getireceklerini uzmanlar Milliyet’e değerlendirdi:

Türkiye’de durum ne?

‘BM harekete geçmeli’

Gerontolog Dr. Kemal Aydın: Evde bakım, uzaktan bakım… Aslında Türkiye’de yaşlı nüfusa yönelik önemli bir altyapı var. Burada sivil toplum zayıf, çalışmalarını artırması gerek. Türkiye olarak, BM nezdinde 2002’den beri önemli girişimler yaptık. Yaşlı nüfus krizini gündemde tutmaya çalıştık. Nasıl Kovid-19 pandemisinde ülkeler el ele verdiyse, nasıl küresel ısınmaya karşı mücadele ediliyorsa küresel yaşlanma krizine karşı da harekete geçilmeli. Bu konu BM’nin her yıl üzerine toplandığı, ülkeleri yeni çalışmalara teşvik ettiği bir alan olmalı. Batıda ekonomi eksenli bakıldığından yaşlılar gözardı ediliyor. Genç nüfusun olduğu yerde de bu alana aktarılacak yeterli fon yok. Aslında bizim niyetimiz, BM çatısı altında, İslam ülkeleriyle birlikte 2023’te ülkemizin yüzüncü yılında yaşlı nüfusa dair bir zirve toplamaktı. Pandemi, deprem bu çalışmaları da sekteye uğrattı. Yaşlıyı yaşat ki o tecrübeden faydalanasın. Yapılacak çok iş var.

‘Nüfus hızla yaşlanıyor’

Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi öğretim görevlisi Tarkan Zengin: Nüfusun azalması sorunu sadece ülkemize özgü bir mesele değil ama temel sorunumuz, Batı Avrupa’nın 100 yıldan fazla bir sürede geldiği soruna biz 50 yılda geldik. Sadece son 5 yılda yaşlı nüfusumuz yüzde 20 arttı, yüzde 11,1 oranıyla ülkemiz ‘çok yaşlı’ statüsüne girdi. Nüfus projeksiyonları, bugün yüzde 10,6 olan 65 yaş üstü oranını, 2030’da yüzde 13,5, 2040’da yüzde 17,9, 2060’da yüzde 27, 2080’de yüzde 33,4 ve 2100’de yüzde 33,6 olacağını öngörüyor. Nüfusun hızla yaşlanması ekonomik ve sosyal bakımdan önemli riskler barındırıyor. İşgücü piyasalarında işgücü açığı, yaşlı bir emek piyasası, verimlilik düşüşü, yeşil ve dijital dönüşüm ile birlikte ortaya çıkacak beceri açığı gibi risklerle karşılaşılanacak. Sosyal güvenlik açısından prim gelirleri azalacak, emeklilikte geçen süre ve sağlık harcamaları artacağından giderler yükselecek. Bu süreçte zorunlu bir bakım sigortasının hayata geçirilmesi gündeme gelmelidir.

‘Emeklilik yaşı tartışılabilir’