Türkiye, çocukları sosyal medya ve çevrim içi oyunların risklerinden korumak için dijital dünyada yeni bir dönemin hazırlığını yapıyor.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş’ın açıkladığı yeni modelin merkezinde e-Devlet üzerinden güvenli giriş, yaş doğrulama, yaş gruplarına göre içerik ayrıştırılması ve oyun platformlarına yeni yükümlülükler bulunuyor. Getirilecek sistem, platformlara çocukların kişisel verilerini verme esasına dayanmayacak.
Bakan Göktaş, şirketlere geniş yetkiler veren modeller yerine, e-Devlet üzerinden giriş yapılabilen, veri paylaşımı gerektirmeyen, kontrollü ve güvenli bir sistem üzerinde çalışıldığını açıkladı.
YAŞ DOĞRULAMA EN KRİTİK BÖLÜM
Yeni modelin en kritik ayağını yaş doğrulama oluşturacak. Kullanıcının gerçek yaşının platform tarafından doğrudan öğrenilmesi yerine, e-Devlet altyapısı üzerinden kişinin yaş grubunun doğrulanması hedefleniyor.
Böylece sosyal medya şirketlerinin kullanıcıdan kimlik belgesi veya doğrudan kişisel veri toplamasının önüne geçilmesi amaçlanıyor.
Modelin teknik ayrıntıları henüz kurgulanmadı ancak yaş doğrulama sistemi, BTK ve Siber Güvenlik Başkanlığı ile birlikte oluşturulacak.
15 YAŞ ALTI İÇİN SINIR
Nisan ayında yürürlüğe giren yasal düzenlemeyle sosyal ağ sağlayıcılarının 15 yaş altındaki çocuklara hizmet sunmaması ve bunu sağlamak üzere yaş doğrulama dahil gerekli tedbirleri alması öngörülüyor.
Yeni yönetmelik bu hükmün teknik olarak nasıl uygulanacağını belirleyecek. Platformlara ayrıca ebeveyn kontrol araçları, şikâyet ve başvurulara hızlı yanıt mekanizmaları ve çocukları aldatıcı reklamlardan koruyacak tedbirler getirilmesi planlanıyor.
15-18 YAŞ AYRIMI
Sistemin yalnızca “15 yaş altı yasak” modeliyle sınırlı kalması söz konusu değil.
Aynı zamanda 15-18 yaş grubuna özel ve yetişkinlerden ayrıştırılmış içerik alanları oluşturulacak. Bu yaş grubunda şiddet, pornografi ve uygunsuz içeriklerin dışarıda bırakılması hedefleniyor.
Böylece dijital platformlarda üçlü bir yapı ortaya çıkacak:
- 15 yaş altı: Sosyal ağlara erişim yok.
- 15-18 yaş: Yaşa uygun, yetişkinlerden ayrıştırılmış ve daha güvenli içerik alanı.
- 18 yaş üstü: Yetişkin kullanıcı sistemi.
OYUNLARA YAŞ DERECELENDİRMESİ
Yeni düzenlemenin bir diğer ayağı çevrim içi oyunlar. Bakanlığın daha önce açıkladığı modele göre oyun platformları, oyunları yaş kriterlerine göre derecelendirmek zorunda kalacak.
Bir oyunun hangi yaş grubuna hitap ettiği pazarlama, reklam ve satış sürecinde açık biçimde belirtilecek. Bunun yanı sıra; ebeveyn kontrol mekanizmaları güçlendirilecek, çocukların oyun içi iletişimleri konusunda daha fazla koruma sağlanacak, hesap ayarları üzerinde ebeveyn denetimi artırılacak. Ayrıca ücretli oyun içi işlemlerde ebeveyn onayı mekanizması getirilecek.
Platformların Türkiye’de muhatap alınabilecek temsilciler bulundurması sağlanacak.
Bakan Göktaş daha önce, günlük erişimi 100 binden fazla olan oyun platformlarına Türkiye’de temsilci bulundurma zorunluluğu getirilmesinin planlandığını söylemişti.
OYUNLAR YASAKLANMIYOR
Bakanlığın yaklaşımında dikkat çeken nokta, oyunların topluca yasaklanması değil, oyun şirketlerinin sorumluluk üstlenmesi.
Bakan Göktaş daha önce “Oyunları kapatmak veya toptan yasaklamak” gibi bir yaklaşım içinde olmadıklarını, amaçlarının denetlemek ve sorun yaşandığında karşılarında kurumsal bir muhatap bulmak olduğunu açıklamıştı.
KADEMELİ YAPTIRIM
Düzenleme platformlar için kademeli yaptırım mekanizması getiriyor. Oyun platformları için önce BTK tarafından uyarı yapılacak, ardından 1 milyon ila 10 milyon lira arasında idari para cezası, yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde ise bant genişliği yüzde 50’ye kadar daraltılacak. İhlalin devamında mahkeme kararıyla yüzde 90’a kadar bant daraltılması gibi yaptırımlar gündeme gelecek.
ROBLOX VE DİSCORD ÖRNEĞİ
Yeni düzenlemenin arka planında Türkiye’de erişim engeli uygulanan platformlar da bulunuyor. Roblox ve Discord gibi platformlar üzerinden yaşanan sorunlara işaret edilirken, yeni modelin amacı doğrudan platform kapatmak yerine kuralları önceden belirlemek ve platformları bu kurallara uymaya zorlamak şeklinde açıklanıyor.
ÇOCUKLAR GÜNDE 3,5 SAATTEN FAZLA EKRANDA
Çocuklar sosyal medyada günlük ortalama 3,5 saatin üzerinde zaman geçiriyor. Kaydırma özellikleri ve yapay zekâ algoritmaları, çocukların uyku düzeni üzerinde olumsuz etki yaratabiliyor; ayrıca depresyon ve kaygıya yol açabildiği gibi, konsantrasyon oranlarını da düşürüyor.
YENİ SİSTEMİN ÖZETİ
Hedeflenen yapı şöyle:
- 15 yaş altı çocukların sosyal medya kullanımının engellenmesi
- Yaş doğrulamanın platformların insafına bırakılmaması
- e-Devlet üzerinden güvenli yaş doğrulaması- Platformlarla gereksiz kişisel veri paylaşımının önlenmesi
- 15-18 yaş grubunun yetişkinlerden ayrıştırılması
- Şiddet, pornografi ve uygunsuz içeriklerin bu yaş grubundan uzak tutulması
- Oyunların yaş derecelendirmesine tabi tutulması- Ebeveyn kontrolü ve ücretli işlem onaylarının güçlendirilmesi
- Büyük oyun platformlarına Türkiye’de temsilci zorunluluğu
- Kurallara uymayan platformlara para cezasından bant daraltmaya kadar kademeli yaptırım.
Yönetmelik çıkarıldıktan sonra; e-Devlet entegrasyonunun nasıl çalışacağı, hangi platformların kapsama gireceği, yaş doğrulamada hangi verinin paylaşılacağı, ebeveyn onayının nasıl alınacağı ve yaptırımların hangi koşullarda uygulanacağı netleşecek.
Yeni model, yalnızca bir “sosyal medya yaş sınırı” düzenlemesi değil; sosyal medya, dijital oyun, çocuk güvenliği, ebeveyn denetimi ve kişisel veri güvenliğini aynı çatı altında toplamayı amaçlayan daha geniş bir dijital koruma ekosistemi olarak şekilleniyor.
