Türkiye sermaye piyasalarında fon krizi: Temerrütler, devre kesici ve SPK soruşturmaları

Türkiye sermaye piyasaları, son günlerde yatırım fonları merkezli peş peşe gelen temerrüt haberleri, Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPK) suç duyuruları ve Borsa İstanbul'da yaşanan sert düşüşlerle sarsılıyor. Yönettiği varlıklar trilyon liraya yaklaşan dev fonların ödeme güçlüğüne düşmesi ve yatırımcıların paralarına erişiminin kısıtlanması, piyasada geniş yankı uyandırdı.

Borsa İstanbul, fon piyasasındaki likidite sıkışıklığı krizinin patlak verdiği gün sert bir satış dalgasına sahne oldu. BIST 100 endeksindeki kayıpların yüzde 6'yı aşmasıyla birlikte Endekse Bağlı Devre Kesici (EBDK) sistemi devreye girdi ve pay piyasasındaki işlemler geçici olarak durduruldu. Sadece BIST 100 değil, bankacılık ve sanayi endekslerinde de yüzde 6'yı aşan sert değer kayıpları görülürken, endeks 13 bin puanın altını test etti.

Piyasadaki sarsıntının merkez üssünde, yaklaşık 700 milyar lira civarında varlık yönettiği bilinen Tera Grubu yer alıyor. Tera Portföy, kurucusu olduğu Hisse Senedi Fonu (THF) ve Para Piyasası Fonu (TP2) için katılma payı iade ödemelerinde temerrüde düştüğünü duyurarak likidite yönetim sürecinin devam ettiğini açıkladı.

Yatırımcıları asıl endişelendiren gelişme ise şirketin yönettiği diğer büyük fonların iade kurallarının aniden değiştirilmesi oldu. Aralarında 102 bini aşkın yatırımcısı ve 243,6 milyar liralık büyüklüğüyle dikkat çeken TLY fonunun da bulunduğu toplam 6 fonun (TLY, TMV, TMM, T3B, TRU, DOH) işleyişi değiştirildi. Eski sistemde günlük açıklanan fiyatlarla T+2 (iki iş günü) içinde parasını alabilen yatırımcılar, yeni kurallarla birlikte fonlara hapsoldu. Yeni uygulamaya göre fon birim pay değeri her gün değil, ayda sadece bir kez (ayın 15’inci günü) hesaplanacak ve satış bedelleri bu tarihten 10 iş günü sonra yatırımcıya ödenecek. Bu durum, acil nakit ihtiyacı olan yatırımcıların haftalarca beklemesine ve olası değer kayıplarından doğrudan etkilenmesine yol açacak.

Kriz sarmalı sadece Tera ile sınırlı kalmadı. Pusula Portföy'ün yönettiği fonlarda da büyük değer kayıpları ve temerrüt vakaları yaşandı. İddiaların ardından Pusula Grubu bünyesinde yer alan ve Borsa İstanbul'da işlem gören Katılımevim (KTLEV) hisseleri, 69 liralık tarihi zirvesinden hızla düşüşe geçerek 27,46 liraya kadar geriledi. Hisse, sadece 13 gün içinde yüzde 60 oranında değer kaybetti.

Tam bu kriz ortamında Tera Grubu, zor durumdaki Pusula Finans Holding ve bağlı şirketlerini (Pusula Portföy, Pusula Yatırım, Katılımevim vb.) devralmak için görüşmelere başladığını açıklamıştı. Taraflar arasında bir satış mutabakatı sağlandığı duyurulsa da, parasal miktar ve SPK, BDDK onaylarına dair hiçbir ayrıntı paylaşılmadı. Temerrüt açıklamalarının ardından bu devir işleminin sürüp sürmeyeceği piyasada büyük bir soru işareti yarattı.

Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), piyasadaki olağandışı hareketlilik üzerine düğmeye basarak ağır yaptırımlara imza attı. 17 Eylül tarihli SPK bültenine yansıyan kararlara göre:

Pusula Cephesi: Katılımevim ve Gündoğdu Gıda paylarındaki manipülatif olduğu değerlendirilen işlemler nedeniyle, Pusula Portföy Yönetim Kurulu Başkanı Muhammed Yarız ve çok sayıda fon yöneticisine 2 yıl işlem yasağı getirildi ve haklarında cumhuriyet savcılığına suç duyurusunda bulunuldu.

Tera Cephesi: Tera fonlarında aşırı değerlenen Destek Finans Faktoring paylarındaki işlemler incelendi. İnceleme sonucunda, 200 milyar liradan fazla varlığı olan TLY fonunun yöneticilerinden İbrahim Bekçi hakkında suç duyurusunda bulunularak kendisine 2 yıl işlem yasağı uygulandı.

Daha öncesinde de (Ekim 2025) SPK, Vişne Madencilik hisselerindeki işlemler nedeniyle iki Tera fon yöneticisine kişi başı 8,9 milyon TL idari para cezası kesmişti. Kulislerde, SPK'nın yatırım fonlarının "ilişkili taraflara" yapabilecekleri yatırımları sınırlandıracak yeni ve sert düzenlemeler üzerinde çalıştığı konuşuluyor.

Tera Yatırım'ın piyasadaki ağırlığı ve uyguladığı stratejiler, geçtiğimiz aylarda Bloomberg'in hazırladığı kapsamlı bir araştırmaya da konu olmuştu. Raporda, Tera Yatırım hisselerinin Aralık 2022'den bu yana yaklaşık yüzde 40 bin oranında arttığı ve şirketin piyasa değerinin 4,5 milyar dolara ulaşarak Lazard ve BGC Group gibi binlerce çalışanı olan küresel finans devlerini geride bıraktığı vurgulanmıştı.

Raporun en can alıcı noktası ise "kendi kendini güçlendiren döngü" olarak adlandırılan yapıydı. Tera'nın ana fonu (TLY), varlıklarının yüzde 60'ını doğrudan Tera ile ilişkili şirketlere (Tera Yatırım, Destek Finans, Peker Gayrimenkul) yatırıyordu.

Destek Finans Faktoring: Tera'nın halka arzına aracılık ettiği şirket, 46,98 TL'den halka açıldıktan sonra Tera fonlarının yoğun alımlarıyla 3 bin 960 liraya kadar tırmandı. (Yüzde 7.820 artış). Şirketin piyasa değeri bir ara 18,8 milyar dolara ulaşarak Borsa İstanbul'un en değerli üçüncü şirketi konumuna geldi.

Vişne Madencilik: Halka arz sonrası yüzde 2100 yükseldi. Ana fon ve aracı kurum ellerindeki hisseleri sattıktan sonra hisse yüzde 89 değer kaybetti.

Uzmanlar, fonun ilişkili şirket hisselerini alarak fiyatı yükseltmesi, bunun fon değerini artırması ve nihayetinde ana şirketin kârlılığını şişirmesi durumunu yüksek riskli bir çıkar çatışması olarak değerlendiriyor. Aynı dönemde Tera'nın toplam borçlanmasının bir yıl içinde 132 milyon TL'den yaklaşık 60 milyar TL'ye fırlaması da dikkat çeken bir başka detay oldu.

Beşiktaş JK'nın forma sırt sponsoru da olan Tera Holding'in kurucusu ve Yönetim Kurulu Başkanı Emre Tezmen, temerrüt krizinin patlak vermesinin ardından siyasette görmeye alışık olduğumuz bir açıklama yaptı. Yaşananları "belirli fonlarda yaşanan geçici bir likidite sıkıntısı" olarak tanımlayan Tezmen, durumu "malum şer odaklarının planlı, kasıtlı ve organize bir spekülatif atağı" olarak nitelendirdi.

Pusula Grubu'nun yatırımcıları mağdur olmasın diye sorumluluk aldıklarını öne süren Tezmen, saldırının nedenini ise "yerli ve milli bir iradenin piyasada derinleşmesi" olarak açıkladı. AKP'li Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'a bağlılığını vurgulayan Tezmen, dışarıda yürütülen spekülatif hamlelere karşı yatırımcıların ''dik'' durmasını istedi. Geçmişte Bloomberg'e verdiği röportajda ise Tezmen, yaptıkları her şeyin mevzuata uygun olduğunu ve piyasayı kontrol etmenin mümkün olmadığını savunmuştu.

Krizin yayılma ihtimali piyasa profesyonelleri arasında da tartışma yarattı. Borsa İstanbul eski yöneticilerinden İbrahim Mustafa Turhan, kişisel sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımlarda, piyasadaki mevcut durumu 1998 Brezilya kriziyle kıyasladı. Finansal aracılık işlevlerindeki bozulmanın güven kaybı, kaçış ve likidite sıkışıklığı ile tüm sisteme yayılabileceği uyarısında bulunan Turhan, "Aslolan önleyici tedbirleri gecikmeden devreye sokabilmektir, yoksa bade harabu'l Basra (Basra harap olduktan sonra)" ifadelerini kullandı.

Bu uyarıların ardından Başsavcılık, "yatırımcıda korku ve paniğe sebep olacak nitelikte paylaşımlar yaptığı" gerekçesiyle Turhan hakkında re'sen soruşturma başlattığını duyurdu. Sermaye piyasalarının önümüzdeki günlerde bu karmaşık düğümü nasıl çözeceği ve SPK'nın atacağı yeni adımlar merakla bekleniyor.