Ứng dụng khoa học thần kinh giúp lao động trung niên tái định vị sự nghiệp

Thay vì hoảng loạn khi mất việc, lao động tuổi trung niên có thể dùng khoa học thần kinh để tái định vị bản thân và tìm hướng đi mới.

Dữ liệu từ Văn phòng Thống kê Quốc gia Anh cho thấy lao động trung niên đang dần bị đẩy khỏi thị trường. Tỷ lệ có việc làm giảm mạnh sau tuổi 50, với 71% người trong nhóm 50-64 tuổi đang làm việc. Khi mất việc, nhóm này có nguy cơ thất nghiệp dài hạn cao gấp đôi người trẻ do sự phân biệt tuổi tác.

Theo các nhà khoa học hành vi, Gen X (sinh từ 1965 đến 1980) là nhóm chịu nhiều căng thẳng. Thuộc thế hệ "bánh mì kẹp", họ gánh áp lực chăm sóc cha mẹ già lẫn con cái, đồng thời phải thích nghi với công nghệ mới và lo tài chính hưu trí. Căng thẳng kéo dài làm tăng lượng cortisol, vô hiệu hóa khả năng tư duy sáng tạo của não bộ, đẩy người lao động vào trạng thái sinh tồn thay vì lập chiến lược. Hàng triệu người đang bị bỏ lại phía sau dù họ còn khoảng 15 năm cống hiến.

Để thoát khỏi khủng hoảng, chuyên gia tư vấn nghề nghiệp Rosie Nixon (Anh) cho biết người trung niên cần làm mới bản thân.

Khoa học thần kinh chứng minh não bộ vẫn duy trì khả năng thay đổi và thích nghi ngay cả khi con người ngoài 60 tuổi. Thay vì hỏi "Tại sao không ai thuê tôi?", người lao động nên tự hỏi "Tôi muốn tạo ra giá trị gì tiếp theo?". Từ đó, họ có thể sử dụng kinh nghiệm hàng chục năm làm lợi thế để chuyển hướng.

Bà Nixon đề xuất phương pháp PRO, gồm ba bước: Tạm dừng (Pause) - Suy ngẫm (Reflect) - Sắp xếp (Organise). Phương pháp này giúp người lao động lấy lại bình tĩnh, xác định mong muốn và vạch ra lộ trình nghề nghiệp.

Tạm dừng (Pause)

Việc này giúp hệ thần kinh giảm căng thẳng trước khi ra quyết định. Khi gặp áp lực, vỏ não trước trán - khu vực lập kế hoạch - sẽ ngừng hoạt động. Chủ động tạm dừng là cách khởi động lại hệ thần kinh.

Người lao động nên dành 60 giây hít thở sâu mỗi ngày để giảm cortisol và kích hoạt tư duy. Sau đó, hãy tìm đến thiên nhiên hoặc không gian yên tĩnh, tránh xa thiết bị điện tử. Nên ngắt các suy nghĩ tiêu cực bằng cách neo giữ bản thân vào hiện tại (như đặt chân xuống sàn, hít sâu và gọi tên 5 đồ vật xung quanh).

Suy ngẫm (Reflect)

Bước này nhằm xác định giá trị và mong muốn thực sự. Bước chuyển mình thành công nhất đến từ việc làm những điều quen thuộc theo cách mới. "Hãy xác định lại các giá trị cốt lõi hiện tại để tìm ra động lực làm việc", bà Nixon cho biết.

Ứng viên nên nhờ người thân chỉ ra những thế mạnh bản thân chưa tận dụng hết. Thay vì làm lại từ đầu, hãy liệt kê những khía cạnh công việc cũ vẫn mang lại năng lượng tích cực để làm nền tảng định hướng.

Sắp xếp (Organise)

Não bộ hoạt động hiệu quả khi có cấu trúc rõ ràng. Người lao động nên vạch ra những bước đi nhỏ, nhất quán và trong tầm kiểm soát.

Hãy bắt đầu bằng việc đánh giá tài chính để biết mức thu nhập bao nhiêu là đủ. Sau đó, mở rộng kết nối tại không gian mới, bởi cơ hội việc làm thường đến từ mạng lưới ngoại vi (người quen, đồng nghiệp cũ) thay vì bạn bè thân thiết.

Cuối cùng, để vượt qua hệ thống tuyển dụng tự động (AI), ứng viên nên dùng từ khóa từ phần mô tả công việc, định lượng thành tích bằng con số, tránh làm hồ sơ (CV) phức tạp và thường xuyên cập nhật trên mạng.

Giai đoạn 10-20 năm cuối sự nghiệp có thể là thời điểm giá trị nhất. Việc tái thiết lập lộ trình giúp phát huy tối đa thế mạnh đã tích lũy, thay vì ép bản thân biến thành một người hoàn toàn khác.