Erkeklerin İkinci Dünya Savaşı cephelerinde savaştığı bir dönemde, geride kalan kadın, yaşlı ve çocuklara hazırlanmaları için yalnızca iki saat süre tanınarak hayvan vagonlarına doldurulan halk, Kazakistan, Özbekistan ve Kırgızistan başta olmak üzere Orta Asya’nın zorlu bozkırlarına sürüldü.
Yaklaşık bir ay süren çileli yolculukta açlık, sefalet ve soğuk nedeniyle donarak hayatını kaybeden 17 bine yakın insan, hafızalardan silinmeyen büyük bir insanlık trajedisi olarak tarihe geçti.
Sovyet döneminin kara lekesi: 14 Kasım 1944
Ahıska Türkleri, İkinci Dünya Savaşı'nın son aylarında, Stalin'in emriyle Gürcistan'ın Ahıska Bölgesi'nden Orta Asya'ya sürgün edilmeye başlandı.
Ahıska'daki 220 köyün yer aldığı Adıgön, Ahıska, Aspinza, Ahılkelek ve Bagdonovka ilçeleri askeri birlikler tarafından kuşatıldı.
Dönemin Moskova yönetimi, Sovyetler Birliği ile Türkiye Cumhuriyeti sınırında yer alan Ahıska bölgesindeki Müslümanları yerinden etmek için yaklaşık 6 bin asker görevlendirdi.
Bu arada, erkeklerden askere alınan Ahıskalılar, İkinci Dünya Savaşı'nda cephede savaşırken geride kalan kadınlar ve yaşlılar da Ahıska-Borjomi demir yolu hattının yapımında çalıştırıldı.
Askerler, 14 Kasım'da Ahıska Bölgesi'nde yaşayan Türkler, Kürtler ve Hemşinlilerin yanı sıra Batum'da yaşayan Lazların kapılarına dayandı.
Kamyonların eşliğinde gelen askerler, çocuk ve yaşlı ayrımı gözetmeksizin bölge sakinlerinden iki saat içinde hazırlanmalarını istedi.
Ahıska Türkleri, tren vagonlarının bekletildiği noktalara askeri kamyonlarla taşındı ve üç gün istasyonlarda bekletildikten sonra vagonlara bindirildi.
Yük taşınan vagonlara bindirilen ailelerin, bir bohça eşya dışında yanlarına hiçbir şey almalarına izin verilmedi.
Bazı aileler evlerine geri dönme umuduyla yanlarına hiçbir eşya almazken, bazıları da sadece un ve mısır aldı.
Soğuk vagonlarda 17 bin kişi hayatını kaybetti
Vagonlara üst üste bindirilen Ahıskalıların zorunlu yolculuğu 30 gün sürdü. Böylece, Ahıska'da sürgüne gönderilen halklardan geriye evler, kıymetli eşyalar, kış için hazırlanan yiyecekler, küçük ve büyükbaş hayvanlar kaldı.
Derme çatma vagonlarda, mevsimin en soğuk ve karlı döneminde gerçekleştirilen sürgünde, yaklaşık 17 bin Ahıskalı açlık, soğuk ve hastalık nedeniyle hayatını kaybetti.
Hayatta kalan Ahıskalıların 40 bini bugünkü Kazakistan'a, 16 bini Kırgızistan'a ve 30 bini de Özbekistan'a sürgüne gönderildi.
Ahıska Türklerine 12 yıllık sıkıyönetim uygulandı
Sürgünün, açlığın, zorluğun ve hasretin acısını çeken Ahıskalılara yönelik zulüm getirildikleri Orta Asya'da da devam etti.
Ahıska Türkleri, 1944-1956 yılları arasında 12 yıl boyunca sıkıyönetime tabi tutuldu ve yerleştirildikleri bölgelerin dışına çıkmaları yasaklandı.
Sovyet yönetimi, oluşturduğu çalışma kamplarında çocuk, yaşlı ve kadınları ayırmaksızın Ahıskalıları en ağır işlerde çalıştırdı.
Gürcü asıllı Stalin'in 5 Mart 1953'te ölümünün ardından, Ahıska Türklerinin sürgününü organize eden Sovyetler Birliği Mareşali ve Stalin döneminin üst düzey güvenlik yetkilisi Lavrenti Beriya da yeni yönetim tarafından 23 Aralık 1953'te idam edildi.
Sıkıyönetimin kaldırılması, yeni göçler ve Fergana trajedisi
Ahıska Türkleri için sıkıyönetim uygulaması 1956'da kaldırıldı ve Gürcistan dışında Kafkaslara dönmelerine izin verildi.
Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan topraklarında yaşayan Ahıskalıların bir kısmı Ahıska'ya yakın olan Azerbaycan topraklarına göç etti, halkın büyük bölümü ise Orta Asya'da kalmayı tercih etti.
Özbekistan'ın Fergana Vadisi'nde yaşayan yaklaşık 20 bin Ahıska Türkü ise 5-10 Haziran 1989'da yaşanan trajik olayların ardından Rusya'nın Krasnodar bölgesine Sovyet ordusu tarafından götürüldü.
Bu kişilerin bir kısmının otobüslerle Kırgızistan ve Kazakistan'a taşınarak yerleşmelerine izin verildi.
İkamet sorunları ve ABD ile Ukrayna'ya uzanan göçler
Rusya'nın Krasnodar bölgesine yerleştirilen Ahıskalılara tüm vaatlere rağmen ikamet ve oturum izni verilmedi, eğitim ve sağlık hizmetlerinden yararlanmalarının önü açılmadı.
Durumun giderek kötüleşmesi üzerine Ahıskalılar çare aramaya başladı.
Birleşmiş Milletler (BM) Uluslararası Göç Örgütünün yardımıyla 13 bin Ahıskalı, 2004 ve 2005 yıllarında ABD'nin çeşitli eyaletlerine götürülerek yerleştirildi.
Ukrayna'nın doğusunda 2014'te kitlesel gösterilerin sıcak çatışmaya dönüşmesinin ardından ise Ukrayna'nın Donbas bölgesinde yaşayan Ahıskalılar ateş altında kaldı.
Türkiye, Ahıska Türklerine kucak açtı
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın talimatıyla Türkiye'de iskan ettirilmek üzere Ukrayna vatandaşı olan Ahıska Türkleri, Erzincan'ın Üzümlü ilçesine ve Bitlis'in Ahlat ilçesine getirildi.
Türkiye'ye kendi imkanlarıyla gitmeyi sürdüren Ahıskalılar, İstanbul, Bursa, Ankara, İzmir, Denizli, Kocaeli, Eskişehir ve Antalya gibi şehirlere yerleşmeyi tercih ediyor.
Ahıska Türkleri, Türkiye Dışişleri Bakanlığı ile Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığının (TİKA) desteğiyle Gürcistan'ın Ahıska bölgesini ziyaret ediyor.
Ana vatanlarından koparılan ve gittikleri yerde hayatta kalan Ahıskalı Türkler, bugün Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Azerbaycan, Rusya Federasyonu, ABD ve Türkiye'de yaşamlarını sürdürüyor.
Ahıska'ya kavuşma umudu nesilden nesile aktarılıyor
Derneklerin öncülüğünde her yıl 14 Kasım'da düzenlenen anma etkinliklerinde, sürgünde hayatını kaybedenler rahmetle yad ediliyor.
Uluslararası platformlarda Ahıska Türklerinin haklı davası ve ana vatanlarına dönüş hakları dile getirilmeye devam ediliyor.
Uzmanlar ve sivil toplum temsilcileri, bu büyük trajedinin unutulmamasının, insan hakları ve geri dönüş hakkının elde edilmesi açısından hayati önem taşıdığına dikkat çekiyor.
Aradan geçen 82 yıla rağmen Ahıska Türklerinin kalbindeki toprak sevgisi ve Ahıska'ya kavuşma umudu, nesilden nesile aktarılarak yaşamaya devam ediyor.
